BEKİR GÜRDAMAR/TAMER ARICAN
Temmuz başından bu yana iki ayda yüzde 30 yükselen Borsa Eylül ayına yeni düzenlemelerle giriyor. Borsa İstanbul son bir haftada endeks kurallarında ve devre kesici uygulamasında değerli değişiklikler yaptı. Borsa İstanbul’dan 29 Ağustos Cuma akşamı yapılan duyuruda Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi (EBDKS)’nde yapılan değişiklikle sistemin bundan sonra yüzde 6 ve üzerindeki düşüşlerde devreye gireceği belirtildi. Daha evvelki uygulamada gün içinde birinci seferde yüzde 5’lik düşüşte, ikinci basamakta da yüzde 7 ve üzeri düşüşte sistem devreye giriyordu. Yapılan duyuruda EBDKS kapsamında buyruk girişlerine ve süreçlere orta verilen mühlet de yarıya indirilerek 20 dakikadan 10 dakikaya düşürüldü. Birebir biçimde Vadeli Süreç ve Opsiyon Piyasası’nda da süreç gören hisse ve hisse endekslerine dayalı mukavelelerde uygulanan 30 dakikalık durdurma mühleti 20 dakikaya indiriliyor.
Pay piyasasında Endekse Bağlı Devre Kesici’nin saat 17.00’den sonra devreye girmesi durumunda süreçlerin durdurularak kapanış seansı ile yine başlatılmasındaki müddet de 17.30 olarak değiştirildi. Tıpkı halde Vadeli Süreç ve Opsiyon Piyasası’nda da EBDK’nın 17.30’dan sonra devreye girmesi durumunda hisse ve hisse endekslerine dayalı mukavelelerde süreçler VIOP_SUREKLİ_MZYD seansı ile 18.08’de yine başlayacak. Hisse bazında devre kesici sonrasında buyruk toplama müddeti de 10 dakika olarak uygulanacak.
Açığa satış yasağı kaldırıldı
Borsa İstanbul’da 23 Mart’ta SPK tarafından uygulamaya alınan kimi önlemler kapsamında getirilen açığa satış yasağı kaldırıldı. Açığa satışlarda 5 ay süren yasak 29 Ağustos’ta dolan mühletin uzatılmamasıyla birlikte kalkmış oldu.
Böylece BIST 50 endeksine dâhil pay senetlerinde açığa satış yapılabilmesinin önü tekrar açıldı. Borsa İstanbul’un yaptığı değişikliklerden birisi de açığa satış yapılabilen süreç sıralarında seans sonuna kadar üst adım kuralının uygulanmasında temel alınan BIST 100 Endeksi’ndeki düşüş bedelini de yüzde 3’ten yüzde 2’ye indirmesi oldu.
Borsada uzun bir yasaklanma devri sonrası 2025 prestijiyle BIST 50 endeksine dâhil paylar için müsaade verilen açığa satış süreçlerinin ömrü yaklaşık 3 ay sürmüş ve 23 Mart’ta SPK tarafından uygulamaya alınan kimi önlemler kapsamında tekrar yasaklanmıştı.
Bunların yanı sıra Eylül ayı ile birlikte halka açık iştiraklerin hisse geri alımlarının kolaylaştırılması ve kredili sermaye piyasası süreçlerinin devamı mühletince özkaynak oranının esnetilmesi uygulamaları da sona erdi. Borsa İstanbul’un yaptığı düzenlemeler 1 Eylül Pazartesi gününden itibaren geçerli olacak.
Endekse dâhil olacak payların seçiminde yeni kural seti
Borsa İstanbul’da son yıllarda bilhassa BIST 100 endeksi kapsamındaki şirketlerde yaşanan değerli değişiklikler sonrası idare değişimleri sınırlayacak formda kural setini güncelledi.
Borsada süreç gören şirketlerin günlük ortalama süreç hacimleri ve fiili sirkülasyondaki hisselerinin piyasa kıymetlerine nazaran endekslere dâhil olan ya da çıkarılan pay senedi sayısı, son yıllarda BIST 100 endeksinin her periyotta yüzde 10’unun değişmesine neden oluyordu.
Öte yandan bir yıl içinde endekse iki sefer girip iki defa çıkan kimi payların bile olması portföy yöneticilerini en çok zorlayan hususların başında geliyordu.
Bu gelişmeler endeks kurallarında yeni bir düzenleme yapmayı kaçınılmaz kıldı. Borsa İstanbul’un 27 Ağustos prestijiyle uygulamaya aldığı kural değişikliklerine ait duyurusunda münasebetlerden birisi olarak da “dönemsel değişikliklerde BIST 100 ve BIST İştirak 100 endekslerine giriş-çıkışların azaltılması”nı gösterdi.
Son yapılan düzenleme ile BIST 100 Endeksi dönemsel değerlemelerinde kullanılan günlük ortalama süreç hacmi ve düzeltilmiş fiyat datalarında geriye gerçek altı ay olan değerleme mühleti geriye hakikat 12 aya çıkarıldı.
Bu düzenleme sonrası endeks değerleme listesine girecek şirket sayılarındaki oynaklık azalacak ve halka arz edilen şirketlerin BIST 100 Endeksi’ne girebilmeleri için gereken müddet de 12 aya çıkmış olacak.
Bunun yanı sıra dönemsel değerlemelerde kullanılan sıralanmış hisselerin seçiminde kullanılan ve hala 95-105 olan alt ve üst sıralar 90-110 olarak değiştirilerek havuzun büyütülmesi sağlandı.
Ayrıca BIST 500 Endeksi, BIST TUM ve BIST TUM-100 endekslerinde Piyasa Öncesi Süreç Platformunda süreç gören hisselerin kapsamdan çıkarılması ve endekste yer alacak hisselerin seçiminin Yıldız Pazar, Ana Pazar ve Alt Pazar sıralamasıyla yapılması öngörüldü.
Buna bağlı olarak da QNB Bank ve Türkiye Kalkınma Bankası başta olmak üzere 17 pay senedi endekslerden büsbütün çıkarılmış oldu.
