Otomotiv kesimi iç pazarda rekor bir yılı geride bırakırken, şimdi bu yılı da rekor kırarak kapatmak için tüm sınırları zorluyor. Otomotiv Distribütörleri ve Mobilite Derneği (ODMD) datalarına nazaran, yılın birinci 6 ayında pazar istenilen potansiyelde gitmiyor lakin bilgiler talebin büsbütün azaldığını da göstermiyor. Gelinen noktada yüzde 8’in üzerinde daralan pazarın birinci yarıda 600 bin adet düzeyine ulaşamadığı görülüyor. İş bu türlü olunca gözler finansman meselesine dönüyor. Gerçekten kredi hacminde daralma devam ettiği sürece bölümde kalıcı bir toparlanma da beklenmiyor. Taşıt kredisi faizlerinde mümkün bir düşüşün iç pazarı canlandırması ve ertelenen talebi yine harekete geçirmesi bekleniyor. Otomotiv pazarında gelinen durumu net bir biçimde gözler önüne seren bir data seti de Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) tarafından yayımlanan şimdiki bankacılık kesimi dataları. İşin parasal boyutu da otomotiv finansmanında yaşanan dramatik düşüşü gözler önüne seriyor. 26 Haziran 2026 tarihli BDDK datalarına nazaran, bankacılık dalının toplam kredi hacmi (kredi kartları da dahil) 26 trilyon 537 milyar TL’ye ulaştı. Tüketici kredileri ve kişisel kredi kartlarının toplamı 6 trilyon 588 milyar 221 bin TL olarak kaydedildi. Lakin bu devasa kredi pastasında taşıt kredilerinin aldığı hisse deyim yerindeyse devede tüy kaldı.
Kademeli erime sürdü, döviz borçlanması bitti
TCMB’nin yurt içi şubeler bazında açıkladığı bilgilere nazaran, taşıt kredisi hacmi son bir ayda sürekli bir daralma ve durağanlaşma eğilimi gösterdi. TCMB datalarına nazaran, 26 Mayıs 2026 tarihinde 44 milyar 232 milyon TL seviyesinde olan toplam taşıt kredisi hacmi, yaklaşık bir aylık süreçte düşüş kaydederek 26 Haziran haftasında 43 milyar 170 milyon TL (BDDK bilgilerinde 43 milyar 292 milyon TL) düzeyine geriledi. Yabancı para cinsi taşıt kredileri ise yalnızca 60 milyon TL üzere sembolik bir düzeyde kalarak, taşıt finansmanında döviz cinsi borçlanmanın bittiğini gösterdi. Taşıt kredilerinde gerçekleşen yavaşlamanın ve pazarın daralmasının temelinde yatan en büyük sebepler arasında BDDK’nın belirlediği sıkı kurallar.
Tüketici alımı erteliyor
İthal satışları frenlemek ve kredi büyümesini önlemek gayesiyle atılan adımların bir tesiri olan sıkı kredi kullanım oranları ve vade sınırı otomotiv kesiminde tesirini göstermeye devam ediyor. Şimdiki düzenlemeler kapsamında, tüketiciler satın almak istedikleri aracın pahasına nazaran lakin çok küçük bir kısmı için banka kredisi kullanabiliyor. Bu durum, elinde kâfi nakit peşinatı olmayan vatandaşların banka kredisiyle araç sahibi olma bahtını neredeyse ortadan kaldırıyor. Bunun üzerine faiz oranları da eklenince, taşıt kredisinin toplam maliyeti tüketici için anlamsız kalıyor. Böylelikle tüketiciler de alımlarını erteliyor.
TCMB’nin 26 Haziran verilerine nazaran, 43 milyar 170 milyon TL’lik taşıt kredisinin 27 milyar 134 milyon TL’lik kısmının ‘1 yıldan uzun – 5 yıla kadar’ vadeli olduğu görüldü. Fakat asıl dikkat alımlı olan, ‘1 yıla kadar’ olan kısa vadeli kredilerin 16 milyar 21 milyon TL üzere hayli yüksek bir tartıya ulaşması. ‘5 yıldan uzun’ vadeli taşıt kredisi bakiyesi ise 14 milyon TL seviyesinde kaldı.
Rota tasarruf finansmanı ve ihtiyaç
Taşıt kredisindeki yasal kısıtlamalara ve yüksek maliyet duvarına çarpan tüketiciler, araba alımlarını finanse etmek için piyasada farklı kanallara yönelmiş durumda. BDDK bilgilerine nazaran 26 Haziran prestijiyle muhtaçlık kredisi hacmi 2 trilyon 527 milyar TL üzere rekor bir boyuta ulaştı. Uzmanlar, otomotiv kredisindeki prosedürlere ve limitlere takılan tüketicilerin, araç alımlarındaki nakit ve peşinat açığını kapatmak için taşıt kredisi yerine yoğun bir halde muhtaçlık kredilerine başvurduğunu belirtiyor. 43 milyarlık taşıt kredisi karşısında gereksinim kredisinin bu kadar yüksek olması alım yapılırken sıcak para finansmanının yön değiştirdiğini de ortaya koyuyor. Ayrıyeten konut kredisinde yaşanan yükseliş de burada bir sorun olmadığını ortaya koyuyor. Hatta konut tarafında finansman vadesinin büyük bir kısmı 5 yıldan uzun çekilen kredilerde. Öte yandan, bu süreçte otomotiv pazarında en büyük sıçramayı tasarruf finansman şirketleri yapıyor. Tüketicilerin yüksek banka faizi ödemekten kaçınması ve taşıt kredisindeki kısıtlamalar, araç sahibi olmak isteyenleri halk arasında evim/arabam modeliyle bilinen tasarruf şirketlerine yöneltti. Kredi faizi yükü altına girmek istemeyen yahut banka limitleri yetersiz kalan binlerce kişi, tertip fiyatı ödeyerek kümeler halinde birikim yapıyor ve araba alma yolunu tercih ediyor.
Alternatif modelde teslim müddeti uzadı
Taşıt kredisindeki erimenin bir başka kapalı aktörü de, pazar hissesini her geçen gün daha da artıran faizsiz finansman modeli. En son BDDK kararıyla, burada da kırılmalar gerçekleşti. Erken teslim için ödeme oranı yüzde 45’e çıktı. Mühlet 180 güne uzadı. Düzenleme bilhassa otomotiv tarafında araca daha erken kavuşmanın önüne geçti. Alınan bu kararın bölüm üzerinde epeyce fazla tesiri olmaya başlayan finansman sistemini bir müddet yavaşlatacak. Bununla birlikte sıfır araba talebi de sürat kesecek. Zira krediye ulaşamayan birçok tüketici son periyotta tasarruf finansman şirketlerini alternatif finansman sistemi olarak kullanıyordu. Araç teslim müddetlerinin uzaması tüketicilerin satın alma iştahını da zayıflatacak. 6 ay evvelki fiyatla şimdiki fiyatlar bir olmayacak. Buna rağmen BDDK’nın emeli, sistemin sürdürülebilirliğini ve finansal güvenliğini artırmak. Erken teslim koşullarının sıkılaştırılmasıyla şirketlerin likidite yapısının güçlendirilmesi hedefleniyor.
Bireysel taşıtta stok 7,8 milyar TL azaldı
Bankacılık dalı datalarına nazaran bankalar, tüketici finansman şirketleri ve iştirak bankalarının kullandırdığı toplam taşıt kredisi stoku 658 milyar TL düzeyine ulaştı. Bunun 69,7 milyar TL’sini ferdî, 587 milyar TL’sini ise hukukî müşterilere kullandırılan krediler oluşturuyor. Kesim bilgilerine nazaran son devirde ferdî taşıt kredisi stoku 7,8 milyar TL azalırken, hükmî taşıt kredisi stoku 25,1 milyar TL arttı. Böylelikle taşıt finansmanında tartı ticari müşterilere kaymış oldu. Bankacılık dalının aktardığına nazaran, ferdî kredilerdeki gerilemenin temel sebeplerinden biri Şubat 2022’de yürürlüğe giren taşıt kredisi düzenlemeleri. Mevcut uygulamada sonuncu fatura bedeli 2 milyon TL’nin üzerindeki araçlar için kredi kullandırılmıyor, 1,2-2 milyon TL fiyat aralığındaki araçlarda ise en fazla yüzde 20 oranında ve 12 ay vadeli kredi kullanılabiliyor. Yetkili, son 4,5 yılda global araba fiyatlarında yaşanan artış sebebiyle 2 milyon TL’nin altında kalan araç sayısının kıymetli ölçüde azaldığını, bunun da kişisel tüketicilerin krediye erişimini zorlaştırdığını belirtti. İlerleyen devirde kredi limitleri ve fiyat eşiklerinde yapılabilecek mümkün bir güncellemenin, ferdî taşıt kredilerine erişimi yine kolaylaştırabileceği söz ediliyor
