Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, ABD’den Türkiye’ye iadesi sağlanan Çingene Kızı Mozaiği’nin 13. panelinin teslimine ilişkin, “Gaziantep Zeugma Mozaik Müzemizin koleksiyonuna katılan bu panel, Zeugma mozaiklerinin bilimsel açıdan daha bütüncül biçimde incelenmesine imkan sağlayan ve kompozisyonun kendi bağlamı içinde yeniden değerlendirilmesine katkı sunan önemli bir kazanımdır.” dedi.
Ersoy, Zeugma Mozaik Müzesi’nde düzenlenen teslim töreninde yaptığı konuşmada, Zeugma’nın, Fırat Nehri kıyısında Doğu ile Batı’yı buluşturan, ticaretin, sanatın ve kültürün iç içe geçtiği önemli bir Roma kenti olduğunu söyledi.
Kamuoyunda “Çingene Kızı” olarak bilinen mozaiğin yalnızca Gaziantep’in değil Türkiye’nin dünyaya açılan en tanınmış kültürel simgelerinden olduğunu belirten Ersoy, mozaiğe ait çok sayıda panelin 1960’lı yıllardaki kaçak kazılar sonucu yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarıldığını dile getirdi.
Ersoy, yapılan çalışmalar sonucunda taban mozaiğine ait 12 panelin iadesini sağladıklarını ve 2018’de Zeugma Mozaik Müzesi’nde ziyaretçilerle buluşturulduğunu hatırlattı.
Yurt dışında bulunan, Türkiye’ye ait eserlerin iadesi için yoğun çaba gösterdiklerini vurgulayan Ersoy, şöyle konuştu:
“Bugün aynı kompozisyona ait, milattan sonra 2. ve 3. yüzyıllara tarihli 13. paneli Zeugma Mozaik Müzemize kazandırmanın mutluluğunu yaşıyoruz. Panelin bu büyük kompozisyona ait olabileceği, Grenoble Alpes Üniversitesinden Dr. Camila Felag’ın araştırmaları ve Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay’ın bilimsel değerlendirmeleriyle ortaya konulmuştur. Bu değerlendirmelerin Bakanlığımıza iletilmesinin ardından yapılan araştırmalarda, panelin satışa konu edildiğini ve el değiştirdiğini belirledik. Bunun üzerine Amerika Birleşik Devletleri makamları nezdinde girişimlerde bulunarak eserin akıbetine ilişkin bilgi talep ettik. Ancak o aşamada, alıcı bilgilerine ulaşılamadığı tarafımıza iletildi. Takip eden dönemde süreci yakından izlemeyi sürdüren Bakanlığımız uzmanlarınca, uluslararası müzayede takip çalışmaları sırasında panelin yeniden satışa sunulduğu tespit edilmiştir. Bunun üzerine, önceki taleplerimiz ve bilimsel değerlendirmeler doğrultusunda iade girişimimizi gecikmeksizin yeniledik. Amerika Birleşik Devletleri İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi tarafından yürütülen sürecin başarıyla tamamlanmasıyla da eserin ülkemize iadesini sağladık. Bu süreç, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelenin, bilimsel araştırmalar, hukuki mekanizmalar ve uluslararası işbirliğiyle eş güdüm içinde yürütülmesi gerektiğini bir kez daha göstermiştir.”
Her kültür varlığının kendine özgü hikayesi, ait olduğu bir bağlam ve tamamladığı bir bütün bulunduğunu belirten Ersoy, “Dünyanın en büyük mozaik müzelerinden biri olan Gaziantep Zeugma Mozaik Müzemizin koleksiyonuna katılan bu panel, Zeugma mozaiklerinin bilimsel açıdan daha bütüncül biçimde incelenmesine imkan sağlayan ve kompozisyonun kendi bağlamı içinde yeniden değerlendirilmesine katkı sunan önemli bir kazanımdır. Eksik parçalar yerine döndükçe yalnızca bir mozaiği tamamlamıyor, zedelenen bir hafızayı onarıyor, tarih sayfalarındaki boşlukları dolduruyor ve bir kültürel değeri ait olduğu değerler bütünüyle bir araya getiriyoruz. Bu gerçeklerin penceresinden bakıldığında her bir iadenin arkasında tarihimize, hafızamıza ve kültürel egemenliğimize sahip çıkma irademizin olduğu açıkça görülecektir.” dedi.
24 YILDA 14 BİNE YAKIN KÜLTÜR VARLIĞI İADE EDİLDİ
Bakan Ersoy, ABD ile kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadele alanında 2021’de mutabakat zaptı imzalandığını hatırlatarak, “Türkiye’den yasa dışı yollarla çıkarılmış kültür varlıklarının Amerika Birleşik Devletleri’ne yasal olarak girişinin önlenmesi bakımından son derece önemli bir enstrümandır. 5 yıllık dönemler halinde uygulanan söz konusu zaptın, bu yıl yeni bir 5 yıllık dönem için uzatıldığını da bir kez daha kamuoyuyla paylaşmak isterim. Bu karar, iki ülke arasındaki işbirliğinin karşılıklı güven, süreklilik ve kararlılık temelinde güçlenerek devam ettiğinin ve edeceğinin somut bir göstergesidir.” ifadelerini kullandı.
Yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılan kültür varlıklarının tespiti, takibi ve ait oldukları topraklara iadesi için çalışmaların titizlikle ve kararlılıkla sürdürüldüğünü dile getiren Ersoy, şunları kaydetti:
“Masada ve sahada ortaya konulan bu işbirliği ve irade sayesindedir ki 2002 yılından bu yana 13 bin 454 kültür varlığımızın ülkemize iadesini sağladık. Bu iadelerin 9 bin 139’unu son 8 yılda gerçekleştirmiş bulunuyoruz. Bizim bu mücadeledeki asli hedefimiz, kültür varlığı kaçakçılığına karşı önleyici ve bütüncül bir mücadele anlayışını hem toplumsal bilinç ve farkındalık hem kurumsal işbirliği ve uygulama noktasında ülkemize kazandırmak, bunu kalıcı ve sürdürülebilir kılmaktır. Bu doğrultuda, yurt içinde kaçak kazılara ve kültür varlığı kaçakçılığına karşı çalışmaları kararlılıkla yürütüyor, ihbarların etkin şekilde değerlendirilmesine, olaylara erken müdahale edilmesine ve kültürel mirasımızın yerinde korunmasına yönelik tedbirleri sürekli geliştiriyoruz. Eğitim ve farkındalık çalışmalarını yaygınlaştırarak toplumun kültürel mirasa sahip çıkma bilincini de güçlendiriyoruz. Bu topraklardan yasa dışı yollarla çıkarılmış her kültür varlığı ait olduğu topraklara dönene kadar aynı azim, aynı inanç ve aynı kararlılıkla çalışmayı sürdüreceğiz.”
Gaziantep Valisi Kemal Çeber de tarihi eserlerin yeniden yurduna döndürülmesi anlamında Gaziantep’in bundan en çok faydalanan illerden biri olduğunu belirterek, emeği geçenlere teşekkür etti.
Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin ise kültürel mirasın en önemli değer olduğunu vurgulayarak, 60 yıllık hasretin bitmesinden memnuniyet duyduğunu söyledi.
Programa, ilçe belediye başkanları, Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay, Karkamış Antik Kenti Kazı Başkanı Prof. Dr. Nicolo Marchetti ve diğer ilgililer katıldı.
Törenin ardından protokol üyeleri, müzeyi ziyaret etti.
