İstanbul’da birinci basamak sağlık hizmetleri, koruyucu yaklaşımlar ve erişilebilirlik odaklı uygulamalarla güçlendirilmiş durumda. Kent genelinde yürütülen tarama, aşı ve yönlendirme faaliyetleri; erken teşhis, hızlı müdahale ve vatandaş odaklı hizmet sunumunu önceliklendiriyor.
2002’den bu yana süregelen dönüşüm sürecinin somut yansımaları; yatak kapasitesindeki artıştan aile hekimliği ağının yaygınlaşmasına, teknolojik altyapı iyileştirmelerinden koruyucu sağlık programlarına kadar geniş bir alanda hissediliyor.
Birinci basamak erişimi ve hizmet hacmi
Bu yılın ilk yedi ayında şehir genelinde yaklaşık 130 milyon muayene gerçekleştirildi; bunların yaklaşık 51,8 milyon‘u aile hekimliklerinde yapıldı. Aile sağlık merkezleri sayısı 1121’e ulaşırken, kayıtlı aile hekimi sayısı da 5.204 olarak bildirildi. Böylece birinci basamağın sağlık hizmetleri içindeki payı ve ulaşılabilirliği belirgin biçimde arttı.
Koruyucu sağlık ve tarama programları
İstanbul’da kanser taramaları, erken tanıya verilen önemin en somut göstergesi: 1 Ocak–31 Temmuz döneminde yaklaşık 460 bin kişiye tarama uygulandı ve herhangi bir şikâyeti olmayan yaklaşık 1.500 kişiye kanser tanısı kondu; bu vakalar erken dönemde tedaviye yönlendirildi. Geçen yıla kıyasla kanser taramalarında %30; meme kanseri taramalarında ise yaklaşık %150 oranında artış kaydedildi.
Toplum tabanlı tarama yaklaşımları sayesinde sağlık ekipleri ihtiyaç halinde kişilerin bulunduğu yere giderek taramalar yapıyor; yaşlılar ve belirli yaş grupları davet edilerek tarama sürecine dahil ediliyor. Aile hekimliklerinde 54 parametreye kadar laboratuvar tetkiki gerçekleştiriliyor ve meme, kalın bağırsak, rahim ağzı kanseri taramaları düzenli şekilde sürdürülüyor.
Çocuk ve yenidoğan sağlık taramaları
Erken çocukluk dönemi taramalarında da ilerleme var: aile hekimliklerinde yürütülen otizm taramalarında bugüne kadar 3 binden fazla çocuk otizm tanısı aldı. SMA tarama programı kapsamında yaklaşık 90 bin yenidoğan ile 70 bin yetişkine tarama yapıldı. Topuk kanı (neonatal) ve metabolik taramalar ile doğumdan itibaren erken teşhis ve takip sağlanıyor.
Aşılamada başarı ve bulaşıcı hastalıklarla mücadele
Türkiye’nin ulusal aşı programı sayesinde İstanbul’da bulaşıcı hastalıklarla mücadelede olumlu sonuçlar alınıyor. Bu yıl kentte 2 milyon 400 bin kişiye aşı uygulandı. Güvenli aşı kapsamı, toplum sağlığının korunmasında belirleyici rol oynuyor ve salgınların etkisini azaltmada etkin bir savunma sağlıyor.
Sağlıklı hayat merkezleri ve çok disiplinli yaklaşımlar
34 sağlıklı hayat merkezinde psikolog, diyetisyen, sosyal çalışmacı ve çocuk gelişimci gibi uzmanlar bir arada çalışarak sadece tedavi değil; sağlık koruma, yaşam tarzı danışmanlığı ve fiziksel aktivite teşviki gibi hizmetler veriyor. Bu merkezler, koruyucu sağlık ve yaşam kalitesini yükseltme hedefiyle yapılandırıldı.
Aile hekimliği: İlk danışman ve yönlendirici
Aile hekimi, vatandaşın sağlık sistemindeki ilk ve en yakın danışmanı olarak tanımlanıyor. Aile hekimleri; tanı, tarama, risk değerlendirmesi ve gerekirse ikinci/üçüncü basamak yönlendirmelerinde kilit rol üstleniyor. İstanbul’da ortalama 7 dakikalık yürüme mesafesinde bir aile hekimine ulaşmak mümkün.
Getirilen uygulamalardan biriyle aile hekimleri, vatandaş adına uzman hekim randevusu alıp doğrudan yönlendirme yapabiliyor; bu yöntemle yaklaşık 2 milyon kişi Merkezi Hekim Randevu Sistemi’ne başvurmadan hastanelere ulaştı. Bu uygulama, gereksiz bekleme ve zaman kaybını azaltmayı hedefliyor.
Sonuç ve hedefler
İstanbul’da birinci basamak hizmetlerinin güçlendirilmesi; erken tanı, erişilebilirlik ve bütüncül bakım ilkeleri etrafında ilerliyor. Amaç, yalnızca hastaları tedavi etmek değil; sağlığı koruyan, hastalıkları önleyen ve toplum refahını artıran sürdürülebilir bir sağlık ağı oluşturmak. Bu yöndeki çalışmalar; taramalardan aşılamaya, aile hekimliğinden sağlıklı hayat merkezlerine kadar geniş bir yelpazede devam edecek.
