İtalya’daki Morandi Köprüsü kazası, kamu projelerinin özel sektöre devrine dair kaygıları yeniden gündeme getirdi. Otoyol ve köprü işletme haklarının özel şirketlere bırakılması, bakım ve güvenlik yükümlülüklerinin de o firmaların sorumluluğuna girmesi anlamına gelir; ancak yaşananlar bu yükümlülüklerin her zaman gerektiği gibi yerine getirilmediğini gösterdi.
2018’de çöken köprüde 43 kişi hayatını kaybetti. Soruşturma sonucunda, işletmecinin maliyetleri kısmak amacıyla bakım ve onarımları ihmal ettiği tespit edildi. Davalar açıldı, şirket yöneticileri ve ilgili kişiler mahkûm edildi ve eski CEO hakkında ağır cezalar verildi.
Özelleştirmenin sonuçları
Otoyol projelerinde özel şirketler gişe gelirlerini toplamanın yanı sıra yolun ve köprünün tüm bakım, onarım ve güvenliğinden sorumludur. Bu modelde, kâr hesapları bakım harcamalarının önüne geçtiğinde risk artar. Morandi örneğinde çoğunluğu Benetton ailesinin kontrolündeki Autostrade per l’Italia şirketi, hem işletme hakkını aldı hem de bakım sorumluluğunu üstlendi; fakat ihmal ciddi sonuçlar doğurdu.
2012’de aynı firma Türkiye’deki bazı köprü ve otoyol projelerine de talip olmuştu. Bu başvuru, kamuoyunda özelleştirmenin olası riskleri konusunda tartışmaları alevlendirdi. Olay, yalnızca bir yapısal felaket değil; aynı zamanda regülasyon, şeffaflık ve hesap verebilirlik eksikliklerine dair bir uyarı olarak değerlendirildi.
Önlemler ve dersler
Bu tür projelerde; etkili denetim mekanizmaları, düzenli ve bağımsız bakım raporları, şeffaf finansal uygulamalar ve yerel kamu otoritelerinin güçlü kontrol yetkileri hayati önem taşır. Güvenlik ihmal edilemez ve işletme sözleşmelerine açık yaptırımlar konulmalıdır; aksi takdirde benzer felaketlerin tekrar yaşanması kaçınılmazdır.
