Nehir kenarında yaşayan Leco halkı, değişimin acısını iliklerine kadar hissediyor; bir zamanlar berrak akan sular artık içilemez hale geldi, balıklar azaldı ve tekneyle gezinmek neredeyse imkânsızlaştı. Araziyi didik didik eden dev makineler, nehrin tabanını kazıp çıkan kumu kıyılara yığıyor; sonuç ise doğanın ritminde ani ve geri dönülmez bir bozulma.
Nehrin yatağı genişledi, manzara değişti. Eski ölçümlere göre 200 metre civarındaki bazı nehir kesimleri, şimdi 500–700 metre arasında bir genişliğe ulaştı. Uydu görüntüleri ve saha raporları, Beni Havzası’nda 2000–2024 arasında yasa dışı madencilik faaliyetlerinin 52 küçük havzada su yüzeyini yüzde 21,5 oranında artırdığını gösteriyor. Fakat bu genişleme, daha fazla doğal su demek değil; açılan çukurların dolmasıyla oluşan yapay göletler çoğunluğu oluşturuyor.
Yapay Göletler, Kaybolan Doğal Alanlar
Beni Havzası aynı dönemde yaklaşık 14 bin hektarlık doğal su alanını kaybederken, madencilik kaynaklı yalnızca 3 bin hektarlık yeni su alanı ortaya çıktı. Yani doğal sistemler erozyona uğrarken, yerine insan yapımı su cepleri ve kullanılamaz koyaklar oluşuyor. Bu tablo, bölgenin ekolojik dengesinin nasıl bozulduğunu çarpıcı biçimde ortaya koyuyor.
“Ölü Kumsallar” ve Kirlenen Kıyılar
Madenciliğin etkilediği kıyılar önceki güzel kumsallarını kaybetti; yerlerini taş, kum yığınları ve atıklarla kaplı alanlar aldı. Uzun yıllar turizm yapanlar, kano gezilerinin ve kamp alanlarının artık işlevini yitirdiğini anlatıyor. Bu değişim yalnızca görüntüyle kalmıyor: cıva kullanımı ile makinelerden sızan yakıt ve yağ kalıntıları su kalitesini bozan başlıca etkenler arasında.
Uzmanlar uyarıyor: nehir tabanının sürekli kazılması, tortu yükünü artırarak balıkların yaşam alanlarını yok ediyor; böylece bölge halkının geçim kaynağı da hızla zayıflıyor.
Devam Eden Operasyonlar ve Yerel Direniş
Kaka Nehri’ndeki tahribat, tamamen durdurulabilmiş değil. Bolivya Maden İdaresi’nin (AJAM) Mart 2026 operasyonları bile, ağır makinelerin ve yasa dışı altın arama faaliyetlerinin hâlâ aktif olduğunu gösterdi. Devletin denetimi yetersiz kaldığında, geriye direniş eden topluluklar kalıyor.
Leco toplulukları, topraklarını ve kalan temiz su kaynaklarını korumak için nehre bağlanan küçük derelerin başında nöbet tutuyor. Bu bekleyiş, sadece yaşam alanlarını savunma eylemi değil; gelecek nesillere bırakılacak temiz suyun ve kültürün bir savaşı.
