Avrupa Merkez Bankasının (ECB) 27 Ekim’de yayımladığı banka kredi anketi, euro bölgesinde yüksek faizlerin ve jeopolitik risklerin finansman koşullarını ağırlaştırdığını gösterdi. Üçüncü çeyrekte şirket kredilerinde sıkılaşma bildiren bankaların net oranı yüzde 9’a yükselirken şirketlerin kredi talebindeki net gerileme yüzde 6 oldu. Konut kredisi talebinde ise çok daha sert bir düşüş yaşandı.
21 Eylül–6 Ekim tarihleri arasında 159 bankanın katılımıyla gerçekleştirilen anket, finansmana erişimdeki zorlukların yalnızca şirketlerle sınırlı kalmadığını ortaya koydu. Tüketici kredilerinde onay koşulları ağırlaşırken bankalar önümüzdeki üç ayda konut ve ihtiyaç kredilerinde daha sıkı bir politika izlemeye hazırlanıyor.
Şirket kredilerinde sıkılaşma beklentileri aştı
Euro bölgesinde şirketlere kredi kullandırma koşullarını sıkılaştıran bankaların net oranı ikinci çeyrekte yüzde 7 iken üçüncü çeyrekte yüzde 9’a çıktı. Bankalar önceki ankette yüzde 5 düzeyinde sıkılaşma bekliyordu. Gerçekleşen oran, finansman koşullarının öngörülenden daha hızlı ağırlaştığını gösterdi.
Sıkılaşmanın başlıca nedenleri arasında artan kredi riskleri, bankaların risk alma isteğinin azalması ve enerji piyasalarındaki belirsizlikler bulunuyor. Fransa ve Almanya’da şirket kredilerinin koşulları ağırlaşırken İtalya’da gevşeme görüldü, İspanya’da ise belirgin değişiklik yaşanmadı. Küçük ve orta ölçekli işletmelerin büyük şirketlere kıyasla daha fazla etkilendiği belirlendi.
Şirketlerin kredi talebi de beklentilerin tersine geriledi. Bankaların önceki ankette yüzde 4 artış beklediği talep, üçüncü çeyrekte net yüzde 6 azaldı. Özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin yatırım amaçlı borçlanmadan uzaklaşması dikkat çekti.
Konut kredisi talebinde sert düşüş
Avrupa’da konut kredisi talebindeki gerileme üçüncü çeyrekte hızlandı. Bankaların bildirdiği net talep değişimi ikinci çeyrekte eksi yüzde 15 iken üçüncü çeyrekte eksi yüzde 27’ye ulaştı. Bu, 2023’ün üçüncü çeyreğinden bu yana görülen en güçlü düşüş oldu.
Yüksek faizler, tüketici güvenindeki zayıflama ve konut piyasasına ilişkin olumsuz beklentiler, kredi talebini sınırlayan temel etkenler arasında yer aldı. Konut kredisi kullandırma kriterleri üçüncü çeyrekte genel olarak değişmese de bankalar yılın son üç ayında bu koşulları sıkılaştırmayı bekliyor.
Tüketici kredilerinde de benzer bir görünüm oluştu. Kredi koşullarını sıkılaştıran bankaların net oranı yüzde 14’e ulaşırken kredi talebinde yüzde 2’lik net düşüş bildirildi. Bankalar dördüncü çeyrekte konut kredisi talebindeki net gerilemenin yüzde 36’ya, tüketici kredilerindekinin ise yüzde 14’e ulaşabileceğini öngörüyor. Bu oranlar kredi hacmindeki doğrudan yüzde değişimleri değil, anketteki net banka yanıtlarını ifade ediyor.
Yapay zekâ yatırımları kredi talebinde öne çıktı
Genel kredi talebindeki gerilemeye karşın yapay zekâ altyapısı yatırımları farklı bir görünüm sergiliyor. Ankete katılan bazı bankalar, özellikle veri merkezleri ve dijital altyapı projelerinin finansmanı için kredi talebinin kademeli ancak kalıcı biçimde artmasını beklediklerini bildirdi.
Bankaların yapay zekâ alanındaki finansman ilgisi, yazılım geliştiricilerinden çok altyapı sağlayıcılarına yöneliyor. Bununla birlikte finans kuruluşlarının büyük bölümü, yapay zekâ yatırımlarını değerlendirirken henüz bu alana özgü sayısal kredi kriterleri oluşturmuş değil. Teknoloji şirketlerinin faaliyetleri ve yatırım riskleri ise kredi değerlendirmelerinde giderek daha fazla önem kazanıyor.
Bu gelişme, Avrupa’da finansman kaynaklarının sektörlere göre farklı yönlerde hareket edebileceğini gösteriyor. Geleneksel şirket yatırımlarına yönelik kredi talebi zayıflarken yüksek sermaye gerektiren dijital altyapı projeleri bankaların öncelikli finansman alanlarından biri haline gelebilir.
Bankalar yılın son çeyreğinde daha fazla sıkılaşma bekliyor
Anket sonuçlarına göre bankaların finansman kaynaklarına erişimi de zorlaşıyor. Özellikle bireysel müşterilerden sağlanan fonlarda koşulların bozulduğunu bildiren bankaların net oranı yüzde 9’a yükseldi. Bu oran, ilgili veri serisinin başladığı 2011 yılından bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı.
Bankalar, kredi başvurularının reddedilme oranında da artış bildirdi. Net artış tüketici kredilerinde yüzde 10, şirket ve konut kredilerinde ise yüzde 5 düzeyinde gerçekleşti. Kuruluşlar, yılın son çeyreğinde şirket kredilerinde sıkılaşmanın devam etmesini, konut ve tüketici kredilerinde ise daha belirgin hale gelmesini bekliyor.
Avrupa’daki finansman koşullarının ağırlaşması, bölge ekonomisindeki yatırım ve tüketim harcamaları açısından risk oluşturuyor. Türkiye için de önemli bir ihracat pazarı olan Avrupa’da talebin zayıflaması, özellikle sanayi ürünlerine yönelik siparişleri etkileyebilir. Ancak kredi anketi tek başına ihracatta düşüş yaşanacağını göstermiyor; bunun için üretim, sipariş ve dış ticaret verilerinin de izlenmesi gerekiyor.