Ticaret Bakanlığı ürün veya hizmetlerin, sabit bir mağaza ya da perakende noktası kullanılmadan, tüketiciye şahsî bağlantı yoluyla satılmasına imkan sağlayan direkt satış sistemine yönelik kapsamlı bir düzenlemeyi hayata geçirdi.
Bu sistemlerin şeffaf, adil ve sağlam formda işlemesine yönelik hazırlanan yeni yönetmelikle hem tüketici haklarının ve çıkarlarının korunması hem de direkt satış sistemlerine ait temellerin belirlenmesi amaçlandı. Çoğunluğu bayan girişimcilerden oluşan bu sistemlere yönelik düzenlemeyle, bilhassa bayanların ticari hayata iştirakinin teşvik edilmesi hedeflendi.
Tüketici dernekleri temsilcileri, yeni düzenlemenin gerek tüketicilere gerekse bayan girişimcilere birçok taraftan avantaj sağlayacağını belirttiler.
“Tüketicinin parasını geri alması daha kolay olacak”
Tüketici Hakları Derneği (THD) Genel Başkanı Ergün Kılıç, geçmişte direkt satış süreçlerinde, satış yapan kişi ya da şirketin, eseri teslim ettikten sonra ortadan kaybolması, kayıt dışılık, iade, garanti ya da servis üzere satış sonrası hizmetlerin birçok vakit sunulmaması üzere çeşitli problemlerle karşılaşılabildiğini söyledi.
Tüketiciye imzalatılan evraklarda eski tarih atılarak, tüketicinin cayma hakkını kullanmasının bilerek zorlaştırılabildiğine de işaret eden Kılıç, “Doğrudan satışlarda eserler hakkında kâfi bilgi verilmediği üzere bazen aldatıcı ya da abartılı tanıtımlar yapılıyordu. Yeni yönetmelikle artık bu sıkıntılara önemli tedbirler getiriliyor. Öncelikle şirketler kayıt altına alınacak, yani kontrol yapılabilir hale gelecek.” dedi.
Zorunlu sermaye ve bloke hesap kaidesi sayesinde piyasada yalnızca güçlü, kurumsal ve nitekim bu işi yapmak isteyen firmalar kalacağını anlatan Kılıç, “Bu da demek oluyor ki kısa vadeli kar hedefiyle sisteme giren ve sonra kaybolan firmalar artık yer bulamayacak. Bu da hem dolandırıcılık riskini azaltacak, hem tüketiciyi koruyacak, hem de kesime olan itimadı artıracak.” diye konuştu.
Kılıç, tüketicinin artık ayıplı bir mal ya da hizmetle karşılaştığında, satış sonrası takviye alabileceğini ve yalnız bırakılmayacağını söz etti.
Yönetmelikte yer alan ve şirketin en az 10 milyon lira sermayeye ve 3 milyon lira bloke hesaba sahip olması koşulunun “tüketicinin bir sorun yaşadığında muhatapsız kalmayacağı” manasına geldiğini bildiren Kılıç, eser iadesi ya da cayma hakkı kullanıldığında tüketicinin parasını geri almasının artık çok daha kolay olacağını vurguladı.
“Kadınların sistemde güçlenmesi için dayanak sistemi şart”
Kılıç, bayan girişimciliğinin teşvik edilmesini olumlu bulduklarını da belirterek, şu tabirleri kullandı:
“Çünkü direkt satış sistemi, bilhassa konuttan çalışmak isteyen, çocuğuna ya da yaşlı yakınına bakan kadınlar için büyük bir fırsat sunuyor. Bu da hem ferdî hem toplumsal açıdan çok kıymetli. Lakin sorun yalnızca bayanların gelir kazanmasıyla hudutlu değil. Bayanların sisteme etkin katılması, tüketici süreçleri açısından da bir kalite ve inanç ögesi getiriyor. Zira bayanlar çoklukla daha dikkatli, empati kurabilen ve dürüst satış bağlantıları kurmaya yatkın oluyor. Bu da direkt satışta tüketici ile daha itimada dayalı bir bağ kurulmasını sağlıyor.”
Kadınların sisteme dahil olmalarının tek başına kâfi olmadığını, başarılı olabilmeleri için eğitim, finansal dayanak ve rehberlik üzere dayanak düzenekleri da gerektiğini belirten Kılıç, “Eğer bu dayanaklar verilmezse, birçok bayan sistemin yalnızca alt kademelerinde düşük gelirle yetinmek zorunda kalabilir. Bayanların kesimde güçlenmesi, tüketicilerin daha şuurlu alışveriş yapmasını da beraberinde getirir.” değerlendirmesinde bulundu.
“Güçlü bir muhafaza mekanizması”
Kılıç, cayma hakkının 30 güne çıkarılmasının bilhassa aceleye getirilmiş satışlarda tüketiciyi önemli manada koruduğuna işaret etti.
Bu hakkın “eksik bilgi verilmesi” yahut “yanlış yönlendirme” durumunda 1 yıla kadar uzayabilmesinin de kıymetli bir konu olduğunu vurgulayan Kılıç, bu durumu “çok güçlü bir muhafaza mekanizması” olarak nitelendirdi.
Kılıç, dürüst ve kaliteli hizmet veren firmaların iade sürecinden korkmadığına değinerek, “Burada dikkat edilmesi gereken bir şey var. İade süreci açık, sade ve kolay olmalı. Şayet prosedür karmaşıklaştırılırsa ya da tüketiciye zorluk çıkarılırsa, bu hak kağıt üstünde kalır ve mağduriyetler devam eder. Yeterli niyetli firmalarla şuurlu tüketiciler ortasında çok daha sağlıklı, şeffaf ve itimada dayalı bir bağlantı kurulmuş olur. Bu da hem bölümü büyütür hem de tüketicinin haklarını güçlendirir.” diye konuştu.
“Cayma müddeti 30 gün”
Tüketiciler Derneği (TÜDER) Genel Başkanı Levent Küçük de cayma müddetinin 30 güne çıkarılmış olmasının tüketiciler açısından avantaj sağladığını söyledi.
Küçük, “Ayrıca direkt satış yapabilecek firmaların yetki dokümanı almış olması, bunların faaliyetlerini Ticaret Bakanlığının kontrol ve denetiminde yerine getirecek olmaları hem yenilik hem de tüketiciler açısından olumlu gelişmeler.” dedi.
Küçük, bayanların ticari hayata katılmasına ait düzenlemenin de değerli bir yenilik olduğunun altını çizerek, şunları kaydetti:
“Yönetmelik, bayanların küçük sermaye ile kendi maharetleriyle, kendi ürettikleri, yeni projelerle hayata geçirdikleri eserlerin satışında onlar açısından kıymetli bir avantaj sağlayacak. Hem bayan girişimciliği özendirilmiş olacak hem de bu çeşit faaliyette bulunan bayanlarımızın daha da büyümesine, ticaretlerinin gelişmesine katkı sağlayacak.”
