İran ve ABD’nin Hürmüz Boğazı’na uyguladığı abluka, Asya’nın en kıymetli stratejik boğazının yazgısıyla ilgili tasaları yine alevlendiriyor.
Endonezya, Malezya ve Singapur ortasında yer alan, en dar noktasında yalnızca 2,7 kilometre genişliğindeki Malakka Boğazı, Hürmüz Boğazı’ndan 10 kat daha dar bir kanal aracılığıyla Hint ve Pasifik Okyanuslarını birbirine bağlıyor. Boğaz, Orta Doğu’dan Çin, Japonya ve Güney Kore üzere Asya’nın ekonomik güç merkezlerine petrol akışının büyük bir kısmı da dahil olmak üzere global ticaretin yaklaşık yüzde 40’ını taşıyor.
ABD Donanması’nın Yedinci Filosu tarafından denetim edilen boğaz, Çin başkanları tarafından uzun vakittir bir savaş senaryosunda bir zaaf noktası olarak tanımlandı ve bu durum, 2000’li yılların başlarında Hu Jintao’nun başkanlığı periyodunda “Malakka İkilemi” olarak popülerleşti. Rekabet halindeki toprak tezleri, Çin’in hudut ötesine askeri güç yansıtma yeteneğinin artması ve ABD Başkanı Donald Trump’ın öngörülemezliği de durumu daha da karmaşık hale getiriyor.
Trump, abluka kararını açıklarken, ABD Donanmasına milletlerarası sularda İran’a gümrük vergisi ödeyen her gemiyi durdurma talimatı verdiğini söyledi. Şu ana kadar çok az geminin geçiş yapabildiği görülse de, Malakka Boğazı ve etrafındaki denizler, İran’ın bâtın filosunun Asya ülkelerine, bilhassa Çin’e yaptığı satışları gizlemek için öteki gemilere petrol aktardığı değerli bir bölge oldu.
Son haftalarda Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla birlikte Güneydoğu Asya’da tansiyon arttı. Singapur, İran’la Hürmüz’de geçiş fiyatı ödeme konusunda müzakerelere şiddetle karşı çıkarken, Malezya İran ile yaptığı görüşmeleri savundu. Endonezya Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, ülkesinin Malakka Boğazı’na yakınlığını jeopolitik gücünün kaynağı olarak öne sürerken, ABD ile askeri işbirliğini de derinleştirdi. Endonezya Savunma Bakanlığı, ABD askeri uçaklarının Endonezya hava alanından geçmesine müsaade verebilecek Trump idaresinin bir teklifini değerlendirdiğini doğruladı. Bu durum, ülkenin askeri kurumları ortasında da bir tartışmaya yol açtı.
Uluslararası Stratejik Çalışmalar Enstitüsü’nde Güneydoğu Asya güvenlik ve savunma kıdemli uzmanı Evan Laksmana’ya nazaran, tansiyonlar yüksek olsa da, Endonezya, Malezya ve Singapur ortasındaki Malakka Boğazı üzerindeki işbirliği sistemleri, birkaç on yıl öncesine kıyasla epeyce güçlü. Dahası, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne bağlılığın her üç ülke için de hayati değer taşıdığını belirtti ve “Geçici telaşlar, tansiyonlar ve bunun sonucunda ortaya çıkan siyasi telaffuzlar ne olursa olsun, bence bunların hepsi üç ülke ortasındaki alakaya dayanarak hala yönetilebilir durumda” dedi.
Hürmüz Boğazı, global petrol akışının yaklaşık beşte birini taşıyan dünyanın en hassas güç arteri olmaya devam ederken, Malakka Boğazı ise yılda yaklaşık 82.000 gemi geçişiyle Asya’nın imalat ve güç tedarik zincirlerinin ana geçiş noktası.