ABD ile İsrail’in İran’a başlattığı akınlar ve Tahran idaresinin misillemeleri sonrası bölgesel bir gerginliğe dönüşen çatışmalar 1 ayı geride bıraktı. Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla Körfez ekonomilerinin temel kaynağı petrol ve doğalgaz ihracatının durma noktasına gelmesiyle savaşın bu ülkelere maliyeti her geçen gün artıyor.
Türkiye Güç Stratejileri ve Siyasetleri Araştırma Merkezi (TESPAM) tarafından hazırlanan Hürmüz Boğazı Kapanma Senaryosu ve Ülke Tesirleri Analizi’nden yapılan derlemeye nazaran, Hürmüz Boğazı’ndan 27 Şubat-30 Mart döneminde İran, Irak, Kuveyt, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Bahreyn’in petrol ihracatı günlük 12 milyon 323 milyon varilden 7 milyon 833 varile düştü.
TESPAM tarafından hazırlanan senaryoya nazaran, kelam konusu ülkelerin bu devirdeki petrol gelirlerinin kaybı 15 milyar 275 milyon dolar düzeyinde gerçekleşti.
Söz konusu bölgelerde faaliyeti sekteye uğrayan güç tesisleri ve LNG ihracatında yaşanan problemlerin da dahil edilmesiyle bu ülkelerin kayıpları toplamı 50 milyar doları aştı.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hücumları sonrası global petrol nakliyatının yüzde 20’sinin gerçekleştirildiği ve LNG ticaretinin kıymetli geçitlerinden biri olan Hürmüz Boğazı’nda trafiğin durma noktasına gelmesiyle Körfez ülkelerinin petrol ve LNG ihracatı sekteye uğradı ve bu ülkelerin güç gelirleri bu süreçte önemli biçimde azaldı.
Ekonomik yavaşlama önemli boyutlara ulaştı
ABD ve İsrail’in İran’a saldırması ve İran’ın misillemeleri, Körfez ülkelerinde güç üretimi, güç tesisleri, ticaret yolları, lojistik, finans ve turizm altyapıları başta olmak üzere birçok bölümde önemli ekonomik yavaşlamaya yol açtı. Savaşın birinci 4 haftalık bilançosu, bölge ekonomilerinde oluşan tahribatı net biçimde ortaya koydu.
Körfez bölgesi, günlük yaklaşık 30 milyon varillik petrol üretimiyle dünya arzının yaklaşık üçte birini temsil ederken tıpkı vakitte global petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’na da konut sahipliği yapıyor.
Küresel LNG ihracatının yaklaşık yüzde 20’sini gerçekleştiren Katar ve BAE’nin doğal gaz sevkiyatları ile Suudi Arabistan, Kuveyt ve Irak üzere ülkelerin petrol ihracatının büyük kısmı bu güzergah üzerinden dünya pazarlarına açılıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) datalarına nazaran, deniz yoluyla yapılan petrol sevkiyatının yaklaşık yüzde 25’i Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Çin, Japonya, Güney Kore ve Hindistan üzere büyük Asya ekonomileri Körfez bölgesinden kıymetli ölçüde petrol ithal ediyor. Buradan yola çıkan ham petrolün yüzde 44’ü Çin ve Hindistan’a ihraç ediliyor.
Global güç sistemi daha modüllü ve çok merkezli hale geliyor
TESPAM Başkanı Oğuzhan Akyener, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’ndan petrol ihracatındaki gerilemenin çağdaş tarihteki en büyük petrol arz kesintilerinden biri olarak değerlendirildiğini belirterek, “LNG ve petrokimya gelirleri hariç Körfez ülkelerinin petrol gelirlerinin son dört haftalık kaybı 15,2 milyar dolar olarak hesaplanırken LNG ve öbür tüm eserlerin dahil edilmesiyle bu ölçünün 27 Şubat-30 Mart devrinde toplam 50 milyar doları aşabileceği hesaplanıyor” sözünü kullandı.
Akyener, global güç piyasasında ülkelerin bu durumdan en az etkilenmek üzere tedbirler aldığını, savaşın sürmesi halinde daha büyük bir krizin bilhassa güç, nakliyecilik ve besin üzere kesimlerde daha fazla hissedileceğini aktardı.
Özellikle ikinci ve üçüncü hafta yaşanan petrol arz krizinin aşılması için IEA üyesi ülkelerin toplam 400 milyon varillik acil durum petrol stokunu piyasaya sunma konusunda muahedeye vardığını anımsatan Akyener, “Bu süreçte petrol fiyatları kısa müddette varil başına 100 doları aşmasının akabinde IEA’nın adımı petrol fiyatlarının denetimsiz yükselmesini engelledi ve rafinerilerin kısa vadeli ham petrol bulmasını sağladı” değerlendirmesinde bulundu.
Akyener, dünyanın en büyük petrol ihracatçısı ve Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütünün (OPEC) lideri konumunda bulunan Suudi Arabistan’ın devlet gelirinin yüzde 60’ının petrolden geldiğini belirterek, BAE, Kuveyt, Umman ve Bahreyn’in piyasaya yaptıkları petrol arzının savaş öncesi periyoda kıyasla yarı yarıya azaldığını anlattı.
Savaşın güç bağlamında kazananlarının ABD, Rusya, LNG üreticileri ve alternatif güç dalı olduğuna işaret eden Akyener, şöyle devam etti:
“Krizin en çok kaybedenleri ise Körfez ihracatçıları, Asya petrol ve LNG ithalatçıları, tanker nakliyeciliği ve Hürmüz Boğazı’na bağımlı ticareti bulunan ülkeler oldu. Krizin akabinde Orta Asya petrolü, Doğu Akdeniz gazı, Afrika kıtasının petrol üretimi ve ABD LNG ihracatı kıymetli hale geldi. Yani global güç sistemi daha modüllü ve çok merkezli hale geliyor.”
Boğaz stratejik değerde
Basra Körfezi’ni Hint Okyanusu’na bağlayan dar bir deniz yolu olan Hürmüz Boğazı, güç ticareti açısından stratejik bir “boğaz noktası” olarak bedellendiriliyor. Körfez ülkelerinden Katar, Kuveyt, Bahreyn yüzde 100’e yakın Hürmüz Boğazı’na bağımlı durumda bulunuyor. Irak, Suudi Arabistan, BAE ve İran ise boru sınırlarıyla ihracatlarının bir kısmını boğazı kullanmadan yapabiliyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki kayıplarını boru sınırlarıyla telafi etmeye çalışan Suudi Arabistan ülkenin doğusundan batısına uzanan günlük 5 milyon varil taşıma kapasitesine sahip Doğu-Batı Ham Petrol Boru Sınırı’na, Birleşik Arap Emirlikleri ise ülkenin başşehri Abu Dabi’den Umman Denizi kıyısındaki Füceyre’ye uzanan ve günlük 1,5 milyon varil petrol taşıyan Abu Dabi Ham Petrol Boru Çizgisi’ne yöneliyor. Irak ise Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Sınırı’ndan dünyaya açılabiliyor.
