İngiltere ile Kanada, savunma sanayisini finanse etmek için yürüttükleri görüşmelerin ardından iki ayrı kurumla ilerleme kararı aldı. 25 Ekim Pazar günü yayımlanan ortak açıklamaya göre Londra, Kanada öncülüğündeki Savunma, Güvenlik ve Dayanıklılık Bankasına (DSRB) katılmayacak. İki ülke, bunun yerine ayrı finansman mekanizmaları arasında işbirliği kurulmasını sağlayacak bir çerçeve üzerinde çalışacak.
Karar, NATO ülkelerinin artan savunma harcamalarını nasıl finanse edeceğine ilişkin tartışmalar açısından önem taşıyor. Taraflar ortak bir kurumda buluşamasa da savunma sanayisi yatırımları, tedarik zincirleri ve stratejik finansman ihtiyaçlarında birlikte hareket etmeyi hedefliyor.
Londra ve Ottawa ayrı kurumlarla ilerleyecek
İngiltere Hazinesi ile Kanada Maliye Bakanlığının ortak açıklamasında, Çok Taraflı Savunma Mekanizması (MDM) ve Savunma, Güvenlik ve Dayanıklılık Bankasının birbirinden ayrı ancak birbirini tamamlayan iki kurum olarak geliştirilmesinin kararlaştırıldığı belirtildi. Böylece iki girişimin tek bir çatı altında birleştirilmesi seçeneği yerine ayrı yapılarla devam edilmesi benimsendi.
İki ülke, kurumların hayata geçirilmesi sırasında yatırım fırsatları ve savunma sanayisinin yeni ihtiyaçları konusunda yakın işbirliği yapacağını bildirdi. Ancak açıklamada ortak çalışma çerçevesinin ne zaman tamamlanacağına ilişkin kesin bir takvim verilmedi.
Görüşmelerde dört önemli anlaşmazlık yaşandı
Taraflar arasındaki görüşmelerde yeni kurumun genel merkezinin nerede bulunacağı, ortak savunma alımlarının kapsamı, üyelere sağlanacak kredilerin koşulları ve yeni üyelerin kabul kuralları üzerinde uzlaşma sağlanamadığı bildirildi. Bu anlaşmazlıklar, iki girişimin tek kurumda birleştirilmesi seçeneğinin önündeki başlıca engeller oldu.
İngiltere’nin ayrı bir mekanizmaya yönelmesinde savunma harcamalarının finansmanıyla birlikte ortak alımları hızlandırma hedefi öne çıkıyor. Kanada’nın desteklediği banka modeli ise savunma sanayisi şirketlerinin ve tedarik zincirlerinin uzun vadeli finansmana erişimini kolaylaştırmayı amaçlıyor.
İngiltere 400 milyon sterlin ayırmıştı
İngiltere’nin desteklediği Çok Taraflı Savunma Mekanizması, ülkelerin askeri teçhizat alımlarında güçlerini birleştirerek maliyetleri düşürmesini hedefliyor. İngiltere, Hollanda, Finlandiya ve Polonya’nın geliştirdiği mekanizmayla ortak siparişlerin artırılması, savunma yatırımlarının hızlandırılması ve tedarik süreçlerinin daha verimli hale getirilmesi planlanıyor.
Londra yönetimi, haziran ayında açıkladığı savunma yatırım programında bu mekanizma için başlangıçta 400 milyon sterlin kaynak ayırmıştı. Girişimin 2027 yılında kurulması hedeflenirken yeni üyelerle genişletilmesi için çalışmalar da sürüyor.
Kanada’nın bankası kredi maliyetlerini düşürmeyi hedefliyor
Kanada öncülüğünde geliştirilen Savunma, Güvenlik ve Dayanıklılık Bankası ise ülkelerin ortak kredi gücünü kullanarak savunma yatırımlarının finansman maliyetini azaltmayı amaçlıyor. Bankanın özellikle üretim kapasitesini artırmak isteyen savunma sanayisi şirketlerine ve tedarik zincirlerine finansman sağlaması öngörülüyor.
Temmuz ayında Ankara’daki NATO Zirvesi kapsamında duyurulan girişimde Kanada, Arnavutluk, Belçika, Yunanistan, Letonya, Lüksemburg, Romanya, Türkiye ve Ukrayna ortak kuruluş niyetini açıklamıştı. Bankanın 2027 gibi erken bir tarihte faaliyete başlaması hedefleniyor ancak kurumsal yapı ve üyelik süreçlerinin tamamlanması gerekiyor.
Türkiye katılmama kararı almıştı
Türkiye, temmuz ayında savunma bankasının kurulmasına yönelik ortak niyet açıklamasında yer almasına rağmen daha sonraki değerlendirmelerin ardından mevcut aşamada bankaya katılmama kararı aldı. Milli Savunma Bakanlığından edinilen bilgilere dayanan ve 10 Temmuz’da yayımlanan haberde, kararın ilgili bakanlıklar ile Savunma Sanayii Başkanlığının ortak çalışması sonucunda alındığı belirtilmişti.
Dolayısıyla İngiltere’nin son kararı, Türkiye’nin hâlihazırda üyesi olduğu bir bankadan ayrılması anlamına gelmiyor. Bununla birlikte iki ayrı finansman mekanizmasının gelişmesi, Türk savunma sanayisinin gelecekte yararlanabileceği uluslararası finansman ve ortak üretim modelleri açısından takip edilmeyi gerektiriyor.