ABD’nin nadir toprak elementleri (NTE) ve kritik mineraller konusunda küresel tedarik zincirini yeniden şekillendirme çabaları, Türkiye’deki gelişmeleri doğrudan etkiliyor. Geçen hafta kamulaştırılan Eskişehir Beylikova’daki NTE rezervinin geleceği, bu uluslararası hamlelerin yerel yansımaları arasında dikkat çekiyor.
Türkiye, Beylikova rezervleri için Ekim 2024’te Çin’le bir mutabakat zaptı imzalamıştı; ancak işleme ve tedarik zincirine ilişkin anlaşmazlıklar görüşmeleri tıkadı. Rusya ile yürütülen temaslar da sonuç vermeyince Ankara farklı ortak arayışlarına yöneldi ve ABD ile ilişkiler önem kazandı.
ABD’nin Küresel Stratejisi ve Türkiye’yle İlişkiler
ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Çin’in hakimiyetini azaltmak amacıyla Avustralya, Suudi Arabistan ve Güneydoğu Asya ülkeleriyle kritik mineraller üzerinde stratejik ortaklıklar kuruyor. Bu bağlamda ABD; maden işletmesinden mıknatıs üretimine kadar uzanan tedarik zinciri anlaşmalarıyla kaynaklara erişimini güçlendiriyor.
Bloomberg’in haberine göre, Eylül 2025’te imzalanan bazı anlaşmaların ardından Türkiye, NTE rezervlerini geliştirmek için ABD ile görüşmelere başladı. ABD ile Sivil Nükleer İşbirliği Mutabakat Zaptı’nda NTE’lere dair doğrudan bir hüküm olup olmadığı net değil; ancak Washington’un kritik kaynaklara yönelik stratejileri göz önüne alındığında Türkiye’nin önemi artıyor.
Türkiye’nin Durumu ve İç Politikalar
Türkiye dünya çapında yaklaşık 694 milyon tonluk NTE rezerviyle dikkat çekiyor; fakat bu rezervleri işleyebilecek ileri teknolojiye ve kapsamlı bir tedarik zincirine sahip olmak gerekiyor. Bu yüzden rezervlerin ülke çıkarları doğrultusunda değerlendirilmesi, ekonomik fayda sağlanması açısından kritik öneme sahip.
Orta Vadeli Program (OVP) da bu gerekliliği vurguluyor. OVP’de kritik minerallerin üretimini desteklemek amacıyla mevzuat düzenlemeleri yapılacağı belirtiliyor ve nadir toprak elementlerinin ekonomiye kazandırılacağı taahhüt ediliyor. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın açıklamalarıyla TPAO ve MTA gibi kamu kuruluşlarının arama faaliyetlerinin artırılması gerektiği vurgulandı.
Neden Önemli?
Bu alandaki düzenlemeler ve dış ortaklıklar, hem enerji arz güvenliğini sağlamaya hem de Türkiye’nin stratejik bağımsızlığını güçlendirmeye hizmet edebilir. Rekabetçi teknoloji eksikliği ve dışa bağımlılık riskleri ortadan kaldırılmadan rezervlerin ekonomik değere dönüşmesi zor olacaktır.
Sonuç olarak, uluslararası jeopolitik dengeler ve iç politika adımları bir arada değerlendirildiğinde, Beylikova rezervlerinin akıbeti ve Türkiye’nin NTE stratejisi önümüzdeki dönemde yakından takip edilmesi gereken konular arasında yer alıyor.