Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, okyanusların karşı karşıya kaldığı zorluklar konusunda toplumlara farkındalık kazandırılması hedefiyle 2008’de aldığı kararla 8 Haziran’ı “Dünya Okyanus Günü” kabul etti.
Her yıl farklı temaların işlendiği “Dünya Okyanus Günü”nün bu yılki teması, “Yeniden hayal et: Bildiğimiz dünyanın ötesinde, okyanuslarımızla yeni bir ilişki” olarak belirlendi.
BM’ye nazaran, yeryüzündeki tüm canlılar için ömür kaynağı olan okyanuslar, gezegenin yüzde 70’inden fazlasını kaplıyor ve dünyadaki oksijen ölçüsünün en az yüzde 50’sini üretiyor.
Okyanuslar, çeşitli beşeri faaliyetlerden kaynaklı salınan karbondioksitin yaklaşık yüzde 30’unu emerek global ısınmanın tesirlerini hafifletiyor.
Dünya Deniz Cinsleri Kayıt Sistemi’nde, biyolojik çeşitliliğin büyük bir kısmına mesken sahipliği yapan okyanuslarda 250 binden fazla deniz çeşidinin kayıtlı olduğu belirtiliyor.
Birleşmiş Milletler Besin ve Tarım Örgütü’nün (FAO) bilgilerine nazaran, insanlık için hayati değere sahip okyanuslar, dünya genelinde 3 milyardan fazla insanın hayvansal protein gereksiniminin en az yüzde 20’sini karşılıyor.
Balıkçılık ve su eserleri bölümü, bilhassa Afrika ve Asya’daki birçok ülkede temel besin kaynakları ortasında yer alıyor.
Balıkçılık ve su eserleri kesiminde 60 milyondan fazla kişi direkt istihdam ediliyor. Denizcilik ve okyanus iktisadının büyümesiyle birlikte bu alanda istihdamın 2030’a kadar 40 milyon kişi için yeni iş fırsatı yaratabileceği öngörülüyor.
Okyanuslar tehlike altında
Doğal Hayatı Muhafaza Vakfı’nın (WWF) “Yaşayan Gezegen 2024” isimli raporuna nazaran, 1970-2020 devrinde deniz popülasyonu yüzde 56 oranında azaldı.
Küresel ısınma, çok avlanma, endüstriyel atık, hava kirliliği bu duruma sebep olan esas etmenler ortasında gösteriliyor.
Henüz yaklaşık yüzde 20’si keşfedilen okyanuslarda her sene 8 milyon ton plastik atık, suya karışıyor ve 2 binden fazla yabani çeşide ziyan veriyor.
Okyanusların korunması konusunda da son 2 yılda kıymetli bir dönüm noktasına ulaşıldı.
Yaklaşık 5 milyon kilometrekarelik deniz alanının müdafaa altına alınmasıyla Avrupa Birliği’nin (AB) yüz ölçümünden daha geniş bir bölge teminat altına alındı.
Okyanuslarda depolanan ısı rekor düzeye ulaştı
İnsan faaliyetleri sonucu açığa çıkan sera gazlarının yarattığı ısının yaklaşık yüzde 90’ını emen okyanuslar, global ısınmanın tesirlerini giderek daha bariz formda yansıtıyor.
“Advances in Atmospheric Sciences” mecmuasında 9 Ocak’ta yayımlanan araştırmaya nazaran, 2025’te okyanuslarda depolanan ısı ölçüsü, “modern ölçümlerin başladığı günden bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye” ulaştı.
Araştırma, okyanusların yüzeyden 2 kilometre derinliğe kadar olan kısmında biriken ısı ölçüsünün, 2025’te bir evvelki seneye kıyasla rekor düzeye ulaştığını ortaya koydu.
Bu ölçünün, dünyanın 2023’te tükettiği toplam gücün yaklaşık 37 katına tekabül ettiğine dikkat çekilen araştırmada, en süratli ısınan alanlar ortasında Güney Atlantik, Kuzey Pasifik ve Güney Okyanusu’nun yer aldığı belirtildi.