Küresel petrol piyasalarında son yılların en sert düşüşlerinden biri yaşanıyor. ABD ile İran arasındaki savaşın sona erebileceğine yönelik beklentiler güçlenirken Brent petrol, 10 Kasım Salı sabahı 92 doların altına geriledi. Orta Doğu’da tanker saldırılarının devam etmesine ve Suudi Arabistan’ın kritik petrol hattının hedef alınmasına rağmen fiyatların düşmesi, piyasaların diplomatik çözüm ihtimaline giderek daha fazla ağırlık verdiğini gösteriyor.
Brent petrol 92 doların altına geriledi
Uluslararası piyasalarda Brent petrolün varil fiyatı 10 Kasım sabahının erken işlemlerinde yüzde 0,75 düşüşle 91,88 dolara kadar geriledi. ABD Batı Teksas türü ham petrolün (WTI) fiyatı da yüzde 0,90 kayıpla 86,07 dolara indi.
Petrol fiyatları 9 Kasım Pazartesi gününü de sert düşüşle tamamlamıştı. Brent yüzde 5,85 değer kaybederek 92,57 dolardan, WTI ise yüzde 4,38 düşüşle 86,85 dolardan kapanmıştı.
Brent petrol geçen hafta yaklaşık yüzde 16 gerileyerek Nisan 2020’den bu yana en sert haftalık kaybını yaşadı. Ekim sonunda 118 dolara yaklaşan fiyatlarla karşılaştırıldığında düşüş yaklaşık yüzde 22’ye ulaştı.
ABD yeni saldırılardan uzaklaşıyor, abluka sürüyor
Fiyatlardaki düşüşün temelinde, Washington’ın İran’a yönelik yeni bir askerî harekât başlatma ihtimalinin zayıflaması bulunuyor.
ABD Başkanı Donald Trump, 9 Kasım’da Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile Beyaz Saray’da yaptığı görüşmenin ardından İran’a yeni saldırıların mevcut koşullarda gerekli görünmediğini söyledi. Trump, taraflar arasındaki savaşın yakında sona erebileceğine ilişkin beklentisini de dile getirdi.
Ancak Washington’ın askerî baskıdan tamamen vazgeçtiği söylenemiyor. ABD yönetimi, İran’ın petrol ihracatını hedef alan deniz ablukasını sürdüreceğini belirtiyor. Trump, koşulların değişmesi halinde askerî seçeneğin yeniden gündeme gelebileceği mesajını da verdi.
Bu nedenle petrol fiyatlarındaki gerileme, çatışmanın sona erdiğini değil, piyasanın yeni bir tırmanma olasılığını daha düşük değerlendirdiğini gösteriyor.
Hürmüz’de tankerler hâlâ hedef alınıyor
Petrol fiyatlarında barış beklentisi öne çıkarken Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik koşulları henüz normalleşmedi.
8 Kasım’da boğazdan çıkış yapan bir tankerin kimliği belirlenemeyen bir mühimmatla vurulduğu bildirildi. Geminin mürettebatının güvende olduğu, olayın çevresel bir zarara yol açmadığı açıklandı.
Aynı gün Umman’ın Hasab kenti yakınlarında başka bir tankerde yangın meydana geldiği ve mürettebatın tahliye edildiği bilgisi paylaşıldı. Bölgedeki gemilere yönelik saldırılar, deniz taşımacılığı ve sigorta maliyetleri açısından risk oluşturmaya devam ediyor.
Hürmüz’deki trafiğin savaş öncesindeki seviyelerine dönmemiş olması da fiyatlardaki düşüşün fiziksel arz koşullarında tam bir iyileşmeyle desteklenmediğini ortaya koyuyor.
Suudi Arabistan’ın kritik petrol hattı saldırıya uğradı
Petrol piyasası açısından 9 Kasım’daki bir diğer önemli gelişme Suudi Arabistan’da yaşandı.
Ülkenin doğusundaki petrol üretim merkezlerini Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı’na bağlayan Doğu-Batı petrol boru hattı, Medine bölgesinde saldırıya uğradı. Saldırı sonrasında sınırlı bir yangın çıktı.
Suudi Arabistan Enerji Bakanlığı, yangının söndürüldüğünü, can kaybı yaşanmadığını ve boru hattının faaliyetlerinin etkilenmediğini bildirdi.
Doğu-Batı hattı, Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat sorunları nedeniyle Suudi petrol ihracatı açısından kritik önem taşıyor. Bu güzergâhın devre dışı kalması, Kızıldeniz üzerinden yapılan petrol sevkiyatını doğrudan etkileyebilecek bir risk oluşturuyor.
Son saldırının sevkiyatı kesintiye uğratmaması ise piyasalarda ilave bir arz paniği oluşmasını önledi.
Petrol neden saldırılara rağmen ucuzluyor?
Petrol piyasasında fiyatları belirleyen unsur yalnızca mevcut üretim miktarı değil, gelecekte arzın ne kadar kesintiye uğrayabileceğine ilişkin beklentiler de oluyor.
ABD ile İran arasında geniş çaplı yeni bir çatışma ihtimalinin azalması, petrol fiyatlarına eklenen jeopolitik risk payını aşağı çekiyor. Körfez’den yapılan sevkiyatlarda kısmi toparlanma görülmesi ve bazı petrol üreticilerinin üretimini artırması da bu eğilimi destekliyor.
Bununla birlikte İran’a yönelik ablukanın sürmesi, tanker saldırıları ve bölgesel enerji altyapısının hedef alınması nedeniyle arz güvenliği sorunu ortadan kalkmış değil.
Brent petrolde 90 dolar seviyesi bu nedenle dikkatle izleniyor. Daha belirgin bir düşüş için yalnızca diplomatik açıklamaların değil, somut bir anlaşmanın ve petrol sevkiyatında kalıcı normalleşmenin de gerekli olabileceği değerlendiriliyor.
Petrol fiyatlarındaki düşüş tüketiciye ne zaman yansıyacak?
Ham petrol fiyatlarının gerilemesi, başta petrol ithalatçısı ekonomiler olmak üzere enerji maliyetleri açısından olumlu bir gelişme olarak görülüyor. Ancak uluslararası fiyatlardaki düşüşün benzin ve motorin pompa fiyatlarına aynı gün ve aynı oranda yansıması beklenmiyor.
Rafinerilerin ham petrol ve ürün stoklarını yenileme süreleri, uluslararası benzin ve motorin fiyatları, dağıtım maliyetleri, vergiler ve perakende satış marjları bu süreci etkiliyor.
Türkiye açısından da Brent petrolün gerilemesi, fiyat düşüşünün kalıcı olması durumunda enerji ithalat maliyetlerini ve enflasyon baskısını azaltabilecek bir gelişme niteliğinde.
Ancak dolar/TL’nin seyri ve uluslararası akaryakıt ürün fiyatları, yurt içindeki benzin ve motorin fiyatlarında ne ölçüde indirim yapılabileceğini belirleyen diğer önemli unsurlar olacak.
Petrol piyasasında üç kritik rapor bekleniyor
Fiyatların yönü açısından bu hafta yalnızca Orta Doğu’dan gelecek diplomatik açıklamalar değil, küresel petrol arzı ve talebine ilişkin yeni tahminler de önemli olacak.
ABD Enerji Enformasyon İdaresi’nin kısa vadeli enerji görünümü raporu 10 Kasım’da yayımlanacak. Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütünün aylık raporu 11 Kasım’da, Uluslararası Enerji Ajansının değerlendirmesi ise 13 Kasım’da bekleniyor.
Bu raporlar, savaşın üretim ve sevkiyat üzerindeki etkilerinin yanı sıra küresel talebin seyrine ilişkin yeni veriler sunacak.
Petrol fiyatları için temel soru ise değişmedi: Diplomatik beklentilerin fiyatları aşağı çektiği bir ortamda, fiziksel arz ve sevkiyat koşulları bu iyimserliği destekleyebilecek mi?