Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Avrupa Birliği’ni (AB) takiben Ulusal Hesaplar Sistemi’nde ana revizyon kapsamında tamamlanan çalışmalara ait bilgi verdi.
TÜİK’ten yapılan açıklamada, Ulusal Hesaplar Sistemi’nin, belli bir devir içinde bir ülkenin ekonomik faaliyetlerinin, bileşenlerinin ve bunlar ortasındaki alakaların ölçülmesi için oluşturulduğu belirtildi.
Sistemin dinamik yapıya sahip olduğu, bu nedenle iktisadın ölçüm çalışmalarının makul aralıklarla güncellenmesi gerektiği söz edilen açıklamada, “Uyumlaştırılmış Avrupa Revizyon Politikası” doğrultusunda 5 yılda bir kelam konusu sistemde ahenkleştirmeye dayalı ana revizyon yapıldığı bilgisi verildi.
Avrupa Birliği üye ülkeleri tarafından geçen yıl ana revizyonun gerçekleştirildiği belirtildi.
Bu kapsamda, ayrıntılı program ve ulusal uygulama stratejileri geliştirildiği, Eurostat ile projeler yürütüldüğü, sınıflama, iş kayıtları ve çerçevesi, anketler ve idari data kaynakları ile bilgi teknolojileri altyapısının uyumlaştırılmasına yönelik çalışmaların tamamlandığı tabir edildi.
Açıklamada, 1 Eylül’de yayımlanacak “Dönemsel GSYH II. Çeyrek, 2025”, “Yıllık GSYH, 2024” ve “Arz ve Kullanım Tabloları, Girdi-Çıktı Tabloları, 2023” haber bültenlerinde Ulusal Hesaplar Sistemi’ne ait çalışmalar konusunda şu bilgiler verildi:
“İdari kayıt datalarının daha aktif kullanılmasıyla birlikte e-fatura bilgilerinin işlenerek teşebbüslerin girdi yapısına ait bilgi derlenmiştir. İdari kayıt bilgilerinde gerçekleşen güzelleşmeye paralel olarak elde edilen yeni bilgi kaynakları kullanılarak, arz ve kullanım tabloları ve girdi-çıktı tabloları A-64 seviyesinde hazırlanmıştır. 2023 arz ve kullanım tabloları, Ulusal Hesaplar Sistemi ve Avrupa Hesaplar Sistemi’ne uygun olarak gayrisafi yurt içi hasıla hesaplamalarının tümünün dengelendiği sistemi sağlamıştır. Arz ve kullanım tablolarıyla dengelenen yıllık gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) çalışmalarında cari fiyatlarla üretim, harcama ve gelir metoduna, zincirlenmiş hacim endeksiyle de üretim ve harcama sistemine nazaran hesaplamalar tamamlanmıştır. 2015-2023 yılları için tüm üretim ve harcama bileşenlerinin tümü arz ve kullanım tablolarının yine dengelenmesiyle tekrar hesaplanmıştır. Yine oluşturulan üretim ve orta tüketim (girdi) matrisleri ile NACE Rev.2 faaliyet sınıflaması A86 seviyesinde faaliyetlerin üretim ve orta tüketimleri hesaplanarak katma kıymete ulaşılmıştır. Makro ve mikro sistemler kullanılarak seri 1995 yılına kadar A21 seviyesinde geri çekilmiştir.”
Gelir tekniğiyle GSYH
Ekonominin gelişiminin hakikat ve aktüel bir fotoğrafını sağlamak emeliyle, üretim, harcama ve gelir formülüyle çeyreklik GSYH serilerinde revizyon çalışmalarının hesaplara yansıtıldığı, yeni idari kayıtların sisteme dahil edildiği bildirilen açıklamada, hesaplamaların cari fiyatlarla ve zincirlenmiş hacim endeksiyle GSYH serileri A-10 seviyesinde yapıldığı, 1998 yılından başlayan serilerin 1995 yılına kadar geri çekildiği, 2015 yılı sonrası için hesaplamaların direkt, 2015 yılı öncesi için dolaylı usuller kullanılarak geriye alındığı söz edildi.
Açıklamada, zincirlenmiş hacim endeksiyle GSYH hesaplanırken, çeşitli kaynaklardan elde edilmiş cari büyüklüklerin üretim ve orta tüketim için hesaplanan deflatörler ile fiyat tesirinden arındırıldığı, evvelki yıl ortalama fiyatları kullanılarak ESA-2010 tavsiyesine uygun, yıllık çakışma/bağlantı zincirleme formülü uygulaması ve aktüel zincirlenmiş hacim endeksi serilerinin baz yılının 2009=100 olarak devam ettirildiği belirtildi.
Cari fiyatlarla GSYH ve zincirlenmiş hacim endekslerinin arındırılmamış datalarının 1995 yılına kadar revize edildiği kaydedilen açıklamada, “Bu nedenle ana revizyon siyaseti gereği, ‘takvim tesirinden arındırılmış’, ‘mevsim tesirlerinden arındırılmış’ ve ‘mevsim ve takvim tesirlerinden arındırılmış’ bilgiler 1995 yılına kadar revize edilmiştir. Gelir usulüyle GSYH varsayımında, iş gücüne yapılan ödemeler hesabında kullanılan bilgiler direkt gelir yoluyla GSYH hesabına dahil edilmiştir. Bunun yanı sıra iş gücüne yapılan ödemeler hesabında kullanılan kayıt dışı oranları güncellenmiş ve hesaba yansıtılmıştır. Gelir hesabının GSYH, sabit sermaye tüketimi ve vergi bileşenleri de üretim ve harcama tekniklerinde yapılan revizyon çalışmaları doğrultusunda güncellenmiştir. Tüm bu değişiklikler sonucunda, gelir yolunda artık hesap ögesi olarak kabul edilen ‘işletme artığı/karma gelir’ değişkeni de revize edilmiş, tüm gelir bileşenleri 1995 yılına kadar geri çekilmiştir” sözü kullanıldı.
Süreksiz müdafaa statüsündeki Suriyeliler yıl ortası nüfusa eklendi
Açıklamada, üretim metoduna nazaran cari fiyatlarla yıllık GSYH datalarının periyotlara dağılımının 1995-2014 devri için A21 seviyesinde katma kıymet, 2015–2025 devri içinse A86 seviyesinde üretim ve orta tüketim serileri üzerinden gerçekleştirildiği belirtildi.
Geçici müdafaa statüsüyle ülkede bulunan Suriyelilerin kişi başına GSYH nüfusuna dahil edildiği belirtilen açıklamada, şunlar kaydedildi:
“İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığından temin edilen datalara nazaran, 2013 ile 2024 yılları ortasında süreksiz müdafaa statüsüyle ülkede bulunan Suriyeliler yıl ortası nüfusa eklenerek kişi başına gayrisafi yurt içi hasıla bedelleri revize edilmiştir. Ana revizyon çalışmaları kapsamında yapılan tüm değişiklikler, 2 Ekim’de yayımlanacak ‘Devlet Hesapları, 2024’, 9 Ekim’de yayımlanacak ‘Kurumsal Kesim Hesapları, 2024’ ve 11 Aralık’ta yayımlanacak ‘İl Bazında Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, 2024’ haber bültenlerine yansıtılacaktır. Böylece ulusal hesaplar sisteminde yer alan tüm hesap setleri bütüncül olarak dengelenmiş ve kamuoyu ile paylaşılmış olacaktır.”