Özlem Sarsın-İZMİR
Ege Bölgesi Sanayi Odası (EBSO) Yönetim Kurulu Lideri Nadir Yorgancılar, çoklu krizlerle örülü bir süreçte risklerin giderek arttığını söyleyerek, bugün mevcut durumu ve kazanımları kaybetme noktasına gelindiğini tabir etti.
EBSO Temmuz ayı meclis toplantısında sanayicilere seslenen Yorgancılar, “Ortalık gerçek manada yangın yeri iken, jeopolitik risklerin arttığı, içerde ve dışarda siyasi-ekonomik belirsizliklerin giderilmediği bir süreçte, bizler de önümüzü görmeye çalışıyoruz.
İsrail’in Bölgedeki savaşçı tavrı ve nükleer tehdidi, bitmeyen Rusya-Ukrayna savaşı, büyük bir soykırıma dönüşen İsrail-Filistin çatışması, ek tarifelerin gölgesinde ticaret savaşları, korumacılık ve kutuplaşmanın derinleşmesi, jeopolitik risklerin artması ile komşularla siyasi ve ticari ilgilerin bozulma mümkünlüğü, yavaşlayan Avrupa’dan sonra en büyük ihracat pazarımız Ortadoğu ile ticaretin zayıflama riski, iç siyasette artan gerginlik ve yargı bağımsızlığı, ekonomik programın yetersiz kalması, yüksek enflasyon, yüksek faizde güzelleşmenin gecikmesinin, endüstrinin sürdürülebilirliğini riske atması. Bir çok endüstrici arkadaşımız ‘Üretiyorum, satıyorum lakin para kazanamıyorum’ diyor.
“Çin’e karşı bir stratejimiz var mı?”
Çin amaçlarına süratle ulaşırken, son 1 yıldır başta KOBİ’ler olmak üzere yerli üreticinin önündeki mahzurlardan birine dönüştüğüne dikkat çeken Yorgancılar, “China Shock 2.0. AB’nin de artık yüksek sesle lisana getirdiği bu rahatsızlık, üreticilerimiz için büyük risk haline geldi.
Dünya Dış Ticaret Örgütü’ne üye olması ile birinci şoku yaşadığımız 2000’li yılların akabinde; Geçmişte teknoloji kopyalayan Çin, bugün yatırım yaptığı ülkede teknoloji transferine müsaade vermiyor. Yabancı yatırımcılara, ucuz işgücü garantisi veren Çin, bugün üretim yaptığı ülkeye personelini, bilhassa de yüksek nitelikte çalışanını götürüyor.
3 bine yakın batılı ülkenin üretim yaptığı Çin’de, Çinli firmaların tedarikçileri kullanılırken, kendisinin üretim yaptığı ülkelerde ülkelerin tedarikçileri asgarî düzeyde kullanılıyor. Montaj üretim mantığı var. Türkiye genelinde 1.312, İzmir’de 39 Çinli firma faaliyet gösteriyor. İthal edilen Çin Eserleri ile içerde yerli üreticinin rekabet etmesi imkansızlaştı. O denli ki, 2024 Ocak ayından bu yana Çin’den yaptığımız ithalat artışı yüzde 49. Bu çok çok yüksek bir oran. 2025 Mayıs ayında Çin’e ihracatımız 251 milyon dolar iken, ithalatımız 4 milyar dolardır” dedi.
“Sanayicinin gerçek durumu görülmeli”
İmalat endüstrinin gayrisafi yurtiçi hasıla içindeki hissesinin azalma eğilimini sürdürdüğünü söz eden Yorgancılar, “Çin bu türlü bir planla ilerlerken ve endüstrimize güç kaybı yaşatırken, bakın imalat endüstrinin gayrisafi yurtiçi hasıla içindeki hissesi da azalma eğilimini sürdürüyor. Bilhassa, direkt yatırım çekmede rekabet halinde olduğumuz ülkelerde imalat endüstrinin hissesi artarken, bizde azalıyor. Çek Cumhuriyeti, Polonya, Macaristan’da agresif biçimde artış kelam konusu. Bunları vurgulamaktaki gayemiz, bu azalış eğiliminin tarafını üst çekmek için gereken adımların atılması ve kan kaybeden endüstrimizin, rekabet gücü azalan sanayicimizin gerçek durumunun görülmesidir” dedi.
TÜSİAD tarafından açıklanan maliyet bazlı rekabet gücü endeks raporuna da değinen Yorgancılar, “Sanayimizin sürdürülebilirliğinde neden sorun yaşandığı, neden öbür ülkelere nazaran sıçrama yapamadığımız datalarla ortaya koyuluyor. Orta malı, işgücü, güç ve finansman maliyetleri, Türkiye’nin 10 ihracatçı imalat sanayi kesimi özelinde seçilen 31 ülke dataları ile kıyaslanmış.
Özellikle, 2023 yılından itibaren Türkiye önemli formda olumsuz ayrışıyor. Güç maliyetlerinde sübvansiyon kaynaklı olumlu bir görünüm kelam konusu olsa da, yüzde 7,86 oranındaki son doğalgaz artırımı ve muhtemel ekim artırımları bu görünümü değiştirebilir. Artık bu tablo karşısında endüstride sürdürülebilirlik nasıl mümkün olabilir ki?” diye konuştu.
“Bugün sanayiciye baskı yapma vakti değil”
Son konkordato sayılarının da riskleri gözler önüne serdiğini, yılın birinci 6 ayındaki iflas sayısının 2024’ün yüzde 72’sine denk geldiğine de işaret eden Yorgancılar, “Bugün gerçek dal, kapasite düşüklüğünden, kar gerilemesine, siparişlerin azalmasından her kalemde maliyet artışına kadar faaliyetlerini sürdürmekle ilgili çok önemli baskı altındadır.
Daha derin kayıp vermeden tedbir alınması gerekiyor. Bugün artık sanayiciye ek vergiler, yeni artırımlar, yeni mevzuatlarla baskı yapmanın vakti değil. Bugün o gün değil. Bugün endüstrimizin kayıplarını giderme ve ardından sanayimizi yeni dünya kurallarına hazırlama vaktidir. Faiz indirim süreci elbette ki, bizlere nefes aldıracaktır fakat tek başına kâfi olamaz. O kademeyi geçtik.
Bugün ne savaştaki Rusya’nın, ne de çökmüş iktisadını toparlayan Arjantin’in performansını gösteremedik. Bakın, Türkiye’nin 1000 büyük sanayi kuruluşunun cirosu, dünyaca ünlü tek bir markanın cirosunun altında kalıyor. Yani, ülkemizde sanayi global ölçeğe ulaşamadığı üzere global ölçekte marka da yaratamıyoruz. Koşmalı mıyız bizim ne yapmamız gerekli? Dünya hangi ligde oynuyor biz hangi ligde oynuyoruz? Çok çalışmamız gerekiyor, çok uygun eğitim almamız gerekiyor, çok sağlıklı bir toplum olmamız gerekiyor. Elbette bunun sebebi yalnızca maliyetler değil. Birçok neden sayılabilir. Lakin, söylemek istediğim bugün mevcut durumu da, kazanımlarımızı da kaybetme noktası ile karşı karşıya olduğumuzdur.”
“Kobi tarifi güncellenmeli”
KOBİ tarifinin güncellenmesi gerektiğini de söyleyen Yorgancılar, şu açıklamalarda bulundu:
“TOBB Türkiye Ekonomik Şurası’nda da lisana getirilen mevzulardan biri KOBİ tarifinin güncellenmesi idi. Bugünkü enflasyon ortamında kriterler epey düşük kalıyor. Finansmana, dayanağa en çok muhtaçlık duyduğumuz bir periyotta tarifin dışında kalanlar dayanaklardan faydalanamıyor. Üstelik 2023’ün Mayısında belirlenen 500 milyon barajı yüksek enflasyonda anlamsız kaldı.
Avrupa Komitesi da emsal biçimde diyor ki; KOBİ’ler 249 çalışanı aştığında, ‘büyük işletmeler’ haline gelirler ve çok daha fazla yükümlülüğe uymak zorunda kalırlar. Buna ‘uçurum kenarı’ denir. Bu durum büyümeyi engelleyebilir ve rekabet gücünü sınırlayabilir.
Bu nedenle, kademeli bir geçiş sağlamak ve yükü azaltmak için yeni bir şirket kategorisi öneriyoruz. 250-749 çalışan olan küçük orta ölçekli şirketler kategorisi öneriliyor. Ciro da 50 milyondan 150 milyon Euroya çıkarılıyor. Artı-eksileri ile benzeri formda bizde de bir çalışma yapılması yararlı olacaktır.”
“İkinci yarı yıl beklentisi olumsuz”
EBSO ekonomik kıymetlendirme anket sonuçları hakkında da bilgilendirme yapan Yorgancılar, “Ege Bölgesi Sanayi Odası olarak, yılda iki sefer yapmış olduğumuz Ekonomik Kıymetlendirme Anketi ile üyelerimizin faaliyetlerine ait yılın birinci yarısı gerçekleşmelerini ve ikinci yarı için beklentilerini alıyoruz. Makine, dokuma, demir çelik, metal, kimya ve plastik ile besin kesimleri ankete yüklü yanıt veren kesim kümeleri olmuştur. 2025 yılı birinci yarısında, üyelerimizin yüzde 31’inin iç pazarda siparişleri değişmezken, yüzde 59’unda azalma, yüzde 11’inde de artış gerçekleşmiştir.
Firmaların yüzde 34’ü dış pazarda siparişlerinin değişmediğini, yüzde 51’i azaldığını, yüzde 14’ü arttığını bildirdi. Hem iç hem de dış pazarda azalışlar, geçen yılın üstünde kalmıştır.
2025 yılı birinci yarısında firmaların yüzde 68’i üretimlerinin azaldığını belirtti. 2024 yılında tıpkı oran yüzde 59 idi. Üyelerimizin yüzde 26’sı global yavaşlamadan etkilenmezken, yalnızca yüzde 6’sı üretimlerinde artış olduğunu belirtti. Bu sonuçları; gerek PMI, gerekse Sanayi Üretim Endeksi’nden de teyit ediyoruz.
Firmaların ikinci yarıya ait risk algısı; kredi faizleri, kur baskısı ile iç ve dış talepteki yavaşlamanın devamı etrafında ağırlaşmıştır.
Firmaların yüzde 47’si çalışan sayısının değişmediğini, yüzde 42’si ise çalışan sayısının azaldığını belirtti. Firmalardan yalnızca yüzde 11’i çalışan sayısının arttığını belirtti. Artış ve azalışlar 1-5 kişi ortasında değişiklik göstermektedir.
2025 yılı birinci yarısında üyelerimizin işlerinizin olumlu gelişmesinin önündeki en değerli mahzurlar: İşgücü maliyetlerindeki artış, döviz kurlarındaki belirsizlik/yetersiz artış, nakit akışındaki bozulma ve yetersiz iç talep gösterilmiştir. 2025 yılı ikinci yarısında en öncelikli stratejiler; geçmiş devirlerde olduğu üzere maliyetleri düşürme, yeni dış pazarlara yönelme ve ne yazık ki küçülmek olarak belirtildi. İktisadın şartlarına ait 2. yarı beklentileri de yüzde 72 oranında olumsuz tarafta ağırlaşmıştır.” dedi.