2025 yılı üçüncü çeyreğine ait büyüme datalarını pahalandıran Ege Bölgesi Sanayi Odası (EBSO) Yönetim Kurulu Lideri Nadir Yorgancılar; “Türkiye, inşaat, tarım ve turizm faaliyetlerin ağır olduğu yılın üçüncü çeyreğinde yüzde 3,7 oranında büyümüştür.
Tarife ve rezerv savaşlarının yaşandığı hayli dalgalı bir küresel konjonktürde ve enflasyonla gayret programının devam ettiği üçüncü çeyrekte yakalanan büyüme suratını, beklentilerin altında olsa da olumlu buluyoruz. Fakat, büyümenin hem istikrarsız hem de iç talep kaynaklı yani tek kanatlı olması dikkat çekiyor.
Üçüncü çeyrekte; yüksek finansman, işgücü ve güç maliyetleri ve düşük gerçek kur nedeniyle global seviyede haksız rekabet şartlarına bağlı olarak ihracat binde 7 oranında gerilerken ithalat yüzde 4,3 oranında artmıştır. Bu durum üretim maliyetleri ve kur seviyesinin iktisat idaresince değerlendirilmesi ve büyümede yeni bir strateji ve patika muhtaçlığı gereğine işaret etmektedir” dedi.
“İstihdam kaybı emek verimliliği ile aşılmaya çalışıldı”
2025 yılının üçüncü çeyreğinde sanayi bölümünün gösterdiği performansın kıymetli olduğunu belirten Yorgancılar, “Bu suratın; yavaş dış talep, bastırılan kurlar, yüksek güç ve işgücü maliyetleri ile kıymetli olmasına karşın ulaşılması epeyce zorlaşan finansman şartlarında sağlandığı dikkate alındığında sanayicilerimizin mucize yaratmaya devam ettiği söylenebilir.
Ancak, 2024 yılının üçüncü çeyreğine oranla bu yılın üçüncü çeyreğinde bölümde 286 bin kişilik istihdam kaybı yaşanmıştır. Bölümün birinci çeyrekte 17 bin, ikinci çeyrekte de 89 bin kişilik istihdam kaybı kelam bahsidir. Bölüm buna karşılık emek verimliliğinde ikinci çeyrekte yüzde 9,7, üçüncü çeyrekte yüzde 9,3 oranında artış sağlayarak istihdam kaybını tolere etmeye çalışmıştır. Bu şartlarda dalın yılın üçüncü çeyreğinde yüzde 6,5, dokuz aylık kısmında ise yüzde 3,6 oranında büyümesini takdirle karşılamak gerekmektedir” diye konuştu.
Ziraî üretimdeki gelişmeler telaş verici
Tarımsal üretimdeki gelişmelerin de dert verici boyuta ulaştığına dikkat çeken Yorgancılar, “Türkiye’nin içinde bulunduğu şartlar çerçevesinde var olan yüksek oranlı besin enflasyonu ve bunun yanında yüksek konut kiraları hayatı epey değerli hale getirmiştir. Besin ve ziraî hammadde fiyatlarındaki artışlar dolaylı olarak global pazarlarda rekabet gücümüzü olumsuz etkilemektedir. Bu nedenle ziraî üretimin ve tarım siyasetlerinin bir bütün olarak ele alınması ve yenilenmesi yararlı olacaktır. Yapılmakta olan tarım sayımının sonuçları bu açıdan değerli bir girdi sağlayacaktır. Kanımızca bir taraftan sanayicilerin karşı karşıya kaldığı yüksek işgücü maliyetleri, öteki taraftan da geçinmekte zorlanan geniş kitlelerin varlığı özelde enflasyonla çaba, genelde de iktisat siyasetlerinde yeni bir mimariye, yeni bir tanımlamaya muhtaçlık olduğunu ortaya koymaktadır” dedi.
“Türkiye’nin sosyo-kültürel yapılanmaya da muhtaçlığı var”
Türkiye’nin ekonomik olduğu kadar sosyo-kültürel açıdan da yine yapılanmaya muhtaçlığı olduğunu vurgulayan Yorgancılar “Enflasyonla uğraşta yüksek faiz ve döviz kurlarının eksik kıymetlendirilmesi kanalının yavaş yavaş devre dışına alınarak, maliye siyasetlerinin daha aktif hale getirilmesi gerekiyor. Türkiye iktisadının yeni ve güçlü bir yere kavuşmasının yolu sanayi ve tarımı öncelikli dal haline getirmekten geçiyor. Büyüme için inşaat ve arazi rantları kanalı gereğince kullanılmıştır. Bu kanal artık ekonomiyi sürdürülebilir kılmaya yetmiyor. Bunların yanında kontrol sistemleri ve eğitim yoluyla ahlaki standartların güzelleştirilmesi gerekiyor” diye konuştu.