Hamide HANGÜL
Emek ağır bölümlerden dokuma ve hazır giyside kan kaybı hızlandı. Yükselen maliyetlerle birlikte Mısır’a kayan yatırımlar ve teknoloji dönüşümün de tesiriyle hem ihraç gelirleri, hem de istihdamda gerileme kelam konusu. Kesimde son üç yılda istihdamda 350 bin kişilik kayıp yaşanırken, ihracatta da 8 milyar dolar eridi.
Artan maliyetlere işaret eden Güneydoğu Anadolu Tekstil ve Hammaddeleri İhracatçıları Birliği (GATHİB) Lideri Ahmet Fikret Kileci, “Hammadde tarafında maliyetin içerisindeki personellik hissesi yüzde 15-17’lere, hazır giyimde yüzde 50’lere dayandı. Bir üründe personellik maliyeti yüzde 50 olurken, sen 100 dolarlık, 200 dolarlık, 300 dolarlık maliyetteki bir ülkeyle rekabet edemezsin” dedi. Gaziantep’te Doku Tasarım müsabakası sonrasında konuşan GAİB Başkanı Kileci, ihracatın büyüdüğünü, lakin emek ağır kesimlerin tamamında önemli manada gerileme olduğuna vurgu yaptı. Kileci, bunun nedenini, “Çünkü maliyetlerimiz yüksek” diye açıkladı.
“Tamamen kapanan işler de var”
Kileci, daldaki tabloyu şöyle özetledi: “Tekstil ve hazır giysi konfeksiyon bölümü çalışan toplamı, Haziran 2022’de 1 milyon 250 bin kişiydi. Bugün bu sayı 902 bin. Yaklaşık 350 bin kişilik bir kayıp var üç yılda. Bunu çok yeterli okumak lazım. Burada teknolojiyle bir halde işçi tasarrufu yapılan işler var fakat, büsbütün kapanan işler de var. Hazır giysi tarafında, daha emek ağır tarafta bu sayı önemli manada düştü. Bugün hammadde tarafında maliyetin içerisindeki personellik hissesi yüzde 10’ları bulmazdı, artık yüzde 15-17’lere geldi. Hazır giyside de bu sayı yüzde 20; bugün belirli eserler var ki yüzde 50’ye dayandı. Bir eserde personellik maliyeti yüzde 50 olurken, sen 100 dolarlık, 200 dolarlık, 300 dolarlık maliyetteki bir ülkeyle rekabet edemezsin. Bu mümkün değil, olmaz.”
“Tepeden tırnağa envanter çıkarmalıyız”
Sektörün istihdamın yanı sıra ihracatta da gerileme olduğuna dikkati çeken Kileci, “Hazır giyimde yaklaşık 8 milyar dolarlık kayıp var. Yani, 22-23 milyar dolardan 15 milyar dolara düştü” dedi. Kelam konusu düşüşte Mısır’a giden yatırımların tesiri olup olmadığı yönündeki bir soru üzerine, “Elbette” diye cevap veren Kileci, çıkış için tüm dalların ve bölgesel envanter çıkartılması, teşviklerin de buna nazaran düzenlenmesi teklifinde bulundu. Kileci, şöyle devam etti: “Bunun bir tane bacağı yok, bir sürü kırılımları var.
Bugün tüm sektörler için zirveden tırnağa bir envanter çıkması lazım. Bölgesel envanterimizin çıkması lazım. Biz o bölümlerde neredeyiz?” diye konuştu. Kesime kümelenme olması gerektiğine de vurgu yapan Kilece, “Sektörel, bölgesel minimum fiyatın olması lazım. Farklı kentlerdeki iki kişinin masrafı tıpkı olamaz. Ayakkabı bölümündeki bir çalışan bir kişinin eforuyla inşaattaki bir olamaz. Makine sektöründeki biri olamaz. Bunlar bir biçimde ortaya dökülüp hepsinin hesaplanması lazım” tabirlerini kullandı.
Tekstilde otomasyona geçenler, modernizasyonunu tamamlayanların ön planda olduğunu, artışın da onlardan geldiğine işaret eden Kileci, “Ancak emek ağır sektörlerde önemli manada kayıp var. Bugün beşerler Mısır’a, oraya, buraya gidiyorlar. Biz önümüze bir yol haritası çıkartmalıyız. Bugün bu ülkede milyarlarca dolarlık yatırım var” diye konuştu.
Tasarımın şampiyonlarına toplam 2,45 milyon TL
GATHİB tarafından, Ticaret Bakanlığı takviyesi ve TİM koordinatörlüğünde bu yıl beşincisi düzenlenen “Doku Kumaş Tasarım Yarışması” finali, Gaziantep Kalesi’nde gerçekleştirildi. Dokuma, örme ve baskı kategorilerinde geliştirdikleri kumaşlarla koleksiyonlarını podyumda tanıtan genç dizayncılar, heyet değerlendirmesi sonucunda mükafatlarını aldı. Yarışmada dereceye giren isimlere toplam 2,45 milyon TL para mükafatı dağıtıldı. Dokumada Davut Karabacak, örmede Büşra Gül, baskıda Selenay Bıyıker birinci olarak 350 bin TL’lik para mükafatına hak kazandı İkincilere 250 bin TL ve üçüncülere de 150 bin TL para ödülünün verildiği müsabakada 200 bin TL fiyatındaki “Sürdürülebilirlik Özel Ödülü” ise Begüm Gököz’ün oldu.
Yapay zekâ düşman değil çalışanın yardımcısı
Yapay zeka konusuna da değinen Kileci, şu değerlendirmelerde bulundu: “Yapay zekayı muhakkak çalışan düşmanı üzere göstermemek lazım, çalışanın bir numaralı yardımcısı üzere görmek lazım. Mavi yakayla işi yok onun. Orada bir külfet varsa beyaz yakalar düşünsün. Birçoğumuzun yaptığı işi saliseler içinde çıkartıp önümüze koyuyor. Onu gerçek kullanmamız lazım, bundan faydalanmak lazım.” Kileci, bu periyodun sonunda GATHİB’deki başkanlık vazifesini bırakacağını, lakin TİM’de dal heyetindeki başkanlık vazifesine devam edeceğini kelamlarına ekledi.