Hamide HANGÜL
İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) Temmuz ayı olağan meclis toplantısı, “Türkiye’yi bekleyen tehlike: Erken sanayisizleşme” ana gündemiyle gerçekleştirildi.
Toplantının açılışında konuşan İSO Başkanı Erdal Bahçıvan, bir evvelki toplantıda, endüstriciler ismine yaptıkları özel ve acil bir kredi paketi davetine yönelik, Cumhurbaşkanı tarafından Kabine Toplantısı sonrasında açıklanan sanayi takviye paketini son derece değerli ve umut verici bir adım olarak gördüklerini söyledi.
“Nitelikli kalkınma ve refah endüstriyle mümkün”
Türkiye’de imalat endüstrinin toplam GSYH içindeki hissesinin yüzde 20’lerin altında olduğuna işaret eden Bahçıvan, şöyle devam etti: “Bunun yanı sıra mevcut üretim tabanının düşük teknoloji, yetersiz özsermaye, zayıf verimlilik ve yüksek ithal girdi bağımlılığına sıkışması üzere bir tehlike kelam bahsidir. Bu türlü bir yapı, üretim yapmaya devam etse bile teknoloji geliştiremez, verimlilik artışı sağlayamaz, dış şoklara karşı direnç oluşturamaz ve yüksek gelirli ülke seviyesine geçişi destekleyemez. Hiç unutulmamalıdır ki sürdürülebilir, nitelikli kalkınma ve refaha fakat endüstrileşme yoluyla ulaşılabilir.”
Geleneksel kesimler kan kaybediyor
Türkiye’de endüstrinin zayıflamasıyla, gelişmiş ülkelerde endüstrinin iktisat içindeki yükünün azalmasının birebir şeyler olmadığının altını çizen Bahçıvan, “Gelişmiş ülkeler yüksek teknoloji odaklı sanayi sonrası ‘bilgi toplumu’na geçerken, Türkiye’de ise klâsik dallar her geçen gün kan kaybediyor ve hizmet kesiminin iktisat içindeki tartısı giderek aratıyor. Öteki bir sözle, Türkiye klasik endüstrileşmesini tamamlamadan hizmet dalı yüklü bir iktisada sahip olma yolunda ilerliyor. Bu durumu ülkemizin ve toplumumuzun geleceği açısından hakikat bulmuyoruz. Çünkü bilinmelidir ki toplumlar lakin üreterek ayakta kalabilir.” dedi.
“Mal satmanın daha güç olacağı bir dünyadayız”
Günümüzde, erken sanayisizleşme riskini yaratan bir dizi global ve yurt içi dinamik bulunduğunun altını çizen Bahçıvan, başta globalleşmenin geri çekilmesi ve artan korumacılık geldiğini kaydetti. Bahçıvan, “IMF, 2031 yılına kadar uzanan bir süreçte manalı bir toparlanma beklemiyor. Yani global pazar genişlemesi yavaşlıyor. Artık mal satmanın daha da güç olacağı bir dünyadayız. İkinci değerli dış dinamik, en büyük ihracat pazarımız olan Avrupa’daki durum…
Bölge büyümesindeki tıkanma, dönemsel olduğu kadar, önemli yapısal etkenlere de dayanıyor. Ve maalesef bunları çözmeye dönük bir atalet kelam konusu. Bu da uzun vadede bölgeden gelecek talep konusunda optimist olmamızı engelliyor. Üçüncüsü, ivme kaybeden bir global pazarda gitgide büyüyen Çin faktörü var. Çin’in sadece bir dış pazar kaybı yaratmakla sonlu kalmayıp, gittikçe büyüyen bir iç pazar riskine de yol açtığını da unutmamak gerekiyor” sözlerini kullandı.
“Sanayimiz nefes almakta zorlanıyor”
Üçüncü yılını geride bırakan iktisat programına da değinen Erdal Bahçıvan, programın esas gayesi olan dezenflasyon sürecinin, istendiği kadar süratli ilerlemediğini işaret ederek, kelamlarını şöyle sürdürdü: “Türk sanayicisi, mevcut acımasız global rekabet ortamında hâlâ yüzde 30 patikasında seyreden, dünyanın geri kalanına nazaran çok daha yüksek bir enflasyon yükü altında ayakta kalmaya çalışıyor.
Hiç kuşkusuz, iktisat siyasetlerinin tesir alanının dışında gerçekleşen birçok kritik gelişmenin bu gecikmede tesirli olduğunu kabul etmemiz gerekiyor. Fakat gelinen noktada sanayicilerimizin artık nefes almakta zorlandığı da bir gerçek. Yüksek enflasyon, başta finansman olmak üzere tüm maliyetleri artırıyor. Yüksek maliyetlerle finansmana razı olsanız bile ulaşmanız mümkün olmuyor.
Maliyet artışları karşısında TL’de gerçek pahalanma, rekabet gücünü müdafaaya çalışan sanayi dallarımız için önemli bir fiyat belirleme zahmeti yaratıyor. Ve sonuç olarak karlılık göstergeleri sürdürülemez bir halde düşüyor. Sanayicimiz haklı olarak, bu biçimde geçen birkaç yılın akabinde bu koşulların daha ne kadar süreceğini ve bu türlü bir ortamda nasıl hayatta kalacağını sorguluyor.”
“Finansman yükü, kazanımları tehlikeye atıyor”
Asıl çarpıcı tablonun, firmaların karlılık göstergelerinde ortaya çıktığının altını çizen Bahçıvan, endüstrinin devler liginde bile kuruluşların ana faaliyetlerinden elde ettikleri çıkarın neredeyse yüzde 90’ını yalnızca finansman sarfiyatlarına ayırmak zorunda kaldığını, zayıf iç ve dış talebin en çok klâsik, emek-yoğun kesimlerin hissettiğini belirterek, “Ancak bu yük, geldiğimiz noktada kelam konusu kesimlerimizi etkilemenin ötesine geçmiş ve daha üst teknoloji kümesinde yer alan öbür ihracatçı dallarımıza hakikat yayılmaya başlamış durumdadır.
İçinden geçtiğimiz şartlar, Türkiye’nin uzun yıllarda, büyük eforlarla elde ettiği kazanımları tehlikeye atmakta ve genel olarak bir sanayisizleşme riski kendisini göstermektedir. Mevcut kazanımlarımızı korumak kadar, global dönüşümün gerisinde kalmamak da sanayisizleşme riskini bertaraf etmek açısından epey kritik” değerlendirmesinde bulundu.
“Yeni jenerasyon sanayi siyasetine gereksinim var”
Yapay zekanın, üretim süreçlerine ve sınai eserlere yerleştirilmesinin de bir başka kritik alan olduğunun altını çizen Bahçıvan, “Bu tahminen de sanayicilerimizi bekleyen çok daha büyük bir imtihan. Türk endüstrisi, mevcut kaynak yapısı ve finansman sistemiyle bu sınavı nasıl hakkıyla kazanacak?
Bu soruyu hepimizin sorması gerekiyor. Yapmamız gereken, mevcut ekonomik programımızı, ana maksatlarından vazgeçmeden, endüstrimizin üretken kapasitesini koruyarak, kırılganlıklarını azaltarak ve teknolojik dönüşümünü destekleyerek bütüncül bir yol haritası ile güçlendirmektir.
Ülkemizi erken sanayisizleşme riskinden kurtaracak yüksek nitelikli üretime geçmeliyiz. Vakit kaybetmeden kalkınma sıçraması için, ‘yeni jenerasyon sanayi politikası’ en üst düzeyde muhtaçlık duyduğumuz kılavuzdur.”
Sanayinin içinden geçtiği, öngörülemezliklerle dolu bu süreçte, erken sanayisizleşme tuzağından kaçabilmek için dönüşüm modelinin kıymetine dikkati çeken Bahçıvan, “Erken sanayisizleşme, gelişmekte olan bir ülkenin endüstrileşme ve teknolojik gelişim sürecinde gereğince ilerlemeden, endüstrinin iktisatta lokomotif olma rolünü yitirdiği; bir öbür tabirle imalat endüstrinin yapısal dönüşümünü tamamlamadan, üretim, istihdam ve yatırım içindeki yükünü kaybetmeye başlamasıdır. Erken sanayisizleşme Türk iktisadında birikimlerin kaybıdır” uyarısı yaptı.
“Gençler ‘masa başına’ teşvik ediliyor”
Son devirde farklı bölümlerden iş insanlarıyla yaptığımız sohbetlerde, ‘Hâlâ sebep sanayicilik yapıyorsun?’ sorusuyla karşılaştıklarını dile getiren İSO Başkanı Bahçıvan, “Bu soru, aslında Türkiye’de endüstriye bakışın nasıl değiştiğinin göstergedir. Bir devir üretim yapmak, fabrika kurmak ve istihdam oluşturmak muvaffakiyet kıssası görülürken; bugün birçok kişi açısından sanayi, yüksek riskli, yorucu ve geleceği belgisiz bir faaliyet olarak algılanmaktadır.
Bu algı değişimi, en az ekonomik göstergeler kadar kıymetlidir. Genç jenerasyonlar da artık endüstride uzun vadeli bir meslek hayal etmiyor; daha esnek, daha süratli gelir sağlayan ya da fizikî üretimden uzak alanlara yönelmeyi tercih ediyor. Aileler de çocuklarının bir meslek edinmesini, üretimin içinde yetişmesini değil; daha “rahat” ve masa başı olarak gördükleri işleri tercih etmelerini teşvik ediyor” diye konuştu.
“İthalata olan göbek bağını kesmek zorundayız”
İhracatın içindeki yüksek teknoloji hissesinin hala yüzde 3-4 bandını aşamadığını söyleyen İSO Meclis Başkan Yardımcısı Sadık Ayhan Saruhan, şöyle devam etti: “İSO 500 listemizde, orta yüksek teknoloji şirketlerin hissesini kalıcı olarak yukarı çekemediğimiz sürece, global paha zincirinde oburlarının belirlediği fiyata boyun eğmek zorunda kalırız. Maalesef yüksek teknoloji ve inovasyonun yakını olana Ar-Geye sanayi şirketleri olarak gereğince ve inovasyona gereğince para harcamıyoruz. Bugünkü yüzde 1’lik Ar-Ge harcaması OECD düzeyinin altındadır.
Sanayicilerimizin Ar-Ge ve inovasyon harcamaları artmalı, birebir vakitte global ölçekte sanayicimize rekabet üstünlüğü sağlayacak teşvik siyasetleri sürat kazanmaktadır. Sanayicimizin ayağındaki en değerli mani, ara maldaki ithalat bağımlılığı. İthalata olan göbek bağımızı kesmek zorundayız. Sanayiye sahip çıkmak, Türkiye’ye sahip çıkmaktır. Gerçek ve kalıcı büyüme, fabrikaların üretimindeki çarklarda gizlidir.