Hamide HANGÜL
Enflasyonla artan maliyetler, süratli yükselen fiyatlar ve kredi faizlerinin yükseldiği ortamda finansmana erişimde zorlanan vatandaşlar, faizsiz konut, araç ve iş yeri ediniminde alternatif bir model olan tasarruf finansmanına yöneldi.
Sektör geçen yıl, faal büyüklükte yüzde 217, mukavele büyüklüğünde yüzde 206’lık oranla, Aralık 2024’te yüzde 44,38 olan enflasyonun üzerinde büyüme sergiledi. 2021 yılında Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) denetimine giren ve 6 oyuncunun faaliyet gösterdiği tasarruf finansmanı, 2024 yılında şubeleşme, istihdam, büyüme, süreç hacmi ve karlılık açısından önemli bir büyüme gösterdi.
Müşteri sayısı 630 bini aştı
Geçen yıl yüzde 217 büyümeyle 92 milyar TL’ye yakalanırken, 2025 sonunda yüzde 140 artışla 220 milyar etkin büyüklüğe ulaşılması hedefleniyor. Süreç hacmini ise 2024’te yüzde 206 artışla 498 milyar TL’ye yükselten kesim, Mart 2025’te 674 milyar TL’ye, bu yılın sonunda ise 1 trilyon 250 milyar TL’ye ulaşma hedefinde. Büyümesini sürdüren tasarruf finansmanı, Mart 2025 prestijiyle şube sayısını 479’a, istihdamını 5 bin 997 şahsa çıkardı.
Aralık 2022’de 361 bin 19 olan müşteri sayısını da Mart 2025 itibariyle 630 bin 345’e yükseltti. Böylece müşteri sayısını son üç yılda yüzde 75 artırdı. Faizsiz bir model olmasıyla vatandaşları cezbeden tasarruf finansmanı yoluyla, bugüne kadar konut, taşıt ve iş yerinde 350 binden fazla bireye teslimat yaptığı tahmin ediliyor. Kesim temsilcileri, “Altın fiyatlarının da artmasıyla bilhassa son devirde insanlar, altınlarını, arabasını satıp ön peşinatla sisteme giriyorlar.
Yüksek hacimlere ulaşılmasında, tüketicilerin bu istikamette artan talebi kıymetli etkenler arasında” değerlendirmesinde bulundu. İlginin giderek arttığı kesimde, yeni şirketlerin kurulması da bekleniyor. Daldaki gelişmeleri, tüketici talebini ve bölümün beklentilerini Finansal Kurumlar Birliği (FKB) Tasarruf Finansman Bölümü Genel Sekreter Yardımcısı Doç. Dr. Abdurrahman Çetin, DÜNYA’ya kıymetlendirdi.
Sektörün büyümesine katkı sundu
Sektöre yönelik birinci yasal düzenlemenin, BDDK’nın 4 Mart 2021 tarihinde yaptığı 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu ve 29 Aralık 2023 tarihinde revize edilen Tasarruf Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Temelleri Hakkında Yönetmelik olduğunu söyleyen Abdurrahman Çetin, “Tasarruf finansman şirketlerinin tamamı 17 Haziran 2022 tarihinde FKB üyeliklerini tamamlamışlardır. Kurumsallaşmanın hızlandırılması, BDDK’nın düzenlemeleri ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Konsey Kararları, tasarruf finansman dalının finansal manada büyümesine olumlu katkı sunmuştur” dedi.
Şube ağı ve istihdamı büyüdü
Tasarruf finansman sektöründe, BDDK lisansı sonrasında şubeleşme ve istihdamda değerli artışlar yaşandığına işaret eden Çetin, “Buradaki büyüme sayıları müşteri sayısına da yansımıştır. Dalda, Aralık 2022’de 426 şube ve 4.757 işçi istihdam edilirken, Mart 2025 prestijiyle 479 şube 5.997 kişi istihdam edilmektedir. Müşteri sayısı da kelam konusu devirlerde sırasıyla 361.019 ve 630.345 olarak gerçekleşti.
Müşterilerle imzalanan kontrat büyüklüğü de daima artıyor. Aralık 2024 devrinde 498 milyar TL olan mukavele büyüklüğü, Mart 2025 periyodunda 674 milyar TL’ye ulaştı. Finansal raporlama bilgileri ortasında teslim edilen konut, taşıt ve iş yerine ait ayrıntılı bilgi bulunmamakla birlikte bölümün şimdiye kadar 350 binden fazla teslimat yaptığı varsayım ediliyor” diye konuştu.
Öz kaynaklar güçlü
BDDK’nın geçtiğimiz hafta sektöre yönelik düzenlemesini de değerlendiren Çetin, “BDDK lisans alan her bir finansal kuruluşun öz kaynaklarının güçlü olmasını, kar dağıtımının müsaadeye bağlanmasını ve likidite üzere birtakım düzenlemeler getirilebilmektedir. Bilindiği üzere, bankacılık sisteminde bankaların sermaye yeterlilik rasyosunun (SYR) en az yüzde 8 ve bankacılık sisteminde şube açmak isteyen bir bankanın SYR’sinin en az yüzde 12 üzerinde (Hedef Rasyo) olması gerekmektedir. BDDK’nın düzenlemesinde yeni açılacak her bir şube başına 1 milyon TL özkaynak bulundurulması gerekiyorken, yeni düzenleme ile bu hudut 10 milyon TL’ye yükseltilmiştir. Kelam konusu oran her yıl yeniden değerleme oranında arttırılacaktır” dedi. Çetin, dalda öz kaynak güçlülüğüne vurgu yaptı.
“Yeni şirketlerin kurulmasını bekliyoruz”
Sektörün, 2024 yılını şubeleşme, istihdam, büyüme, süreç hacmi ve karlılık açısından epeyce düzgün tamamladığımızı söyleyen Çetin, şöyle devam etti: “Sektör 2024 yılında yüzde 217 oranında büyüyerek 92 milyar TL’ye ulaşmıştır. 2025 yılında da bu ivmenin devam etmesini ve yıl sonunu yüzde 140 oranında arttırarak 220 milyar TL etkin büyüklüğüne ulaşmasını bekliyoruz. Süreç hacmi bazında da kesim 2024 yılında yüzde 206 oranında arttırarak 498 milyar TL’ye ulaşmış ve yıl sonunu da 1.250 milyar TL bandına çıkarabileceğimizi düşünüyoruz. Hali hazırda kesimde 6 oyuncu faaliyet gösterirken 3 oyuncunun kuruluş müsaadesi aldığı ve 2025 yılında faaliyete başlayacağını ve önümüzdeki devirlerde de yeni şirketlerin kurulmasını bekliyoruz.”
“Gelir kalemi yalnızca tertip fiyatıyla sınırlı”
Sektörün karşılaştığı zorluklar ve tahlil tekliflerine yönelik sorumuz üzerine Çetin, eser çeşitliliğinin az olması, prestijin korunması yasasının bulunmaması, mevduat garanti sisteminin olmaması ve arbitraj yaratan konuların olmasının karşılaşılan en değerli problemler olduğunu söyledi.
Çetin, şöyle devam etti: “Bankacılık sisteminde faiz ve kar hissesi dışında 15’ten fazla gelir kalemi bulunurken, tasarruf finansman dalındaki gelir kalemi yalnızca tertip fiyatı ile sonludur. Tasarruf finansman kesiminde yalnızca konut, taşıt ve çatılı iş yeri finansmanı sağlandığından ötürü eser çeşitliliğinin arttırılması makine, parkur, teçhizat, konutların güçlendirilmesi, arsa finansmanı ve eğitim paketi üzere alanlarda da açılım geliştirilebilir.
Yeni düzenlemelerden sonra vergi mevzuatındaki boşluklardan ötürü da birtakım zorluklarla da karşılaşılmaktadır. Buradaki belirsizliklerin giderilmesi, harç ve damga vergisi istisnasının olmaması, finansman yapılan süreçlerde de sigorta acenteliğinin bulunmaması, icra ve iflas üzere birtakım alanlarda sıkıntılar bulunmaktadır. Hasebiyle arbitraj yaratan konuların gözden geçirilerek bölümün de öteki finansal kuruluşlarla tıpkı düzeylere getirilmesi gerekmektedir.”