Türkiye’de uzun müddettir kayda paha bir otomotiv üretim yatırımı hayata geçmezken, global ekonomik belirsizlikler ve bölgesel riskler yeni yatırım kararlarını da direkt etkiliyor. Son periyotta yaşanan gelişmeler, Türkiye’ye yönelik büyük ölçekli projelerin ertelenmesine yahut tekrar değerlendirilmesine neden olurken, BYD’nin Manisa yatırımı da bu tartışmaların merkezinde yer alıyor.
Manisa’da kurulması planlanan fabrikanın alanında şimdi rastgele bir inşaat çalışması başlamış değil. Buna karşın birinci açıklamalarda üretimin 2026 yılı sonuna kadar devreye alınması hedefleniyordu. Ancak Reuters’a yapılan son açıklamalar, projenin geleceğine ait meçhullüğü daha da artırdı. Şirketten gelen son açıklamalar, uzun müddettir sessizliğini koruyan yatırım projesiyle ilgili soru işaretlerini artırdı.
BYD Lider Yardımcısı Stella Li, şirketin Avrupa’daki önceliğinin Macaristan olduğunu belirterek Türkiye yatırımının şu anda beklemede olduğunu açıkladı. Li, BYD’nin o fabrikanın inşaatına şimdi başlamadığını ve projenin askıya alındığını söyledi. Çinli araba üreticisinin Türkiye’de üretime başlama konusunda bir zaman çizelgesi olmadığını da belirtti. Bu açıklama, Temmuz 2024’te Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın iştirakiyle duyurulan ve Türkiye otomotiv endüstrisinin son yıllardaki en büyük yatırımlarından biri olarak gösterilen BYD-Manisa projesi açısından kritik değer taşıyordu.
İkinci öncelik Avrupa’da yeni bir tesis
Stella Li, “Macaristan şu anda bir numaralı önceliğimiz. İkinci önceliğimiz ise Avrupa’da ikinci bir üretim tesisi bulmaya odaklanmak olacak” dedi. Türkiye’deki fabrika için ise, “İnşaata başlamadık, proje beklemede ve üretimin ne zaman başlayacağına dair bir takvimimiz yok” tabirlerini kullandı. BYD’nin Avrupa’da elektrikli araç üretmesi, Çin üretimi elektrikli araçlara uygulanan Avrupa Birliği gümrük vergilerinden kaçınmasına kıymetli bir avantaj sağlayacak. Li daha önce de Türkiye’ye yalnızca bir üretim tesisi inşa etmeye gelmediklerini belirterek, “Türkiye’yi geleceğin teknolojisinin merkezi, akabinde inovasyon merkezi haline getirmek istiyoruz” demişti.
1 milyar dolarlık yatırım açıklanmış, imzalar atılmıştı
BYD ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı arasında imzalanan anlaşma kapsamında şirketin Manisa’da yıllık 150 bin araç üretim kapasiteli bir tesis ve Ar-Ge merkezi kurması planlanıyordu. Yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırımın 5 bin kişiye direkt istihdam sağlaması ve üretimin 2026 sonunda başlaması öngörülüyordu. Muahede açıklandığında Türkiye, BYD’nin Avrupa’daki ikinci üretim üssü olarak konumlandırılmıştı. Şirketin maksadı ise Avrupa Birliği’nin Çin menşeli elektrikli araçlara uyguladığı ek vergilerden etkilenmemekti.
Türkiye planlardan tam olarak çıktı mı?
Daha birkaç ay evvel BYD yöneticileri, Türkiye fabrikasının 2026 yılında devreye alınacağını ve Macaristan ile birlikte Avrupa operasyonlarının temelini oluşturacağını söylüyordu. Reuters’ın Mart 2025 tarihli haberinde şirket, Macaristan tesisinin 2025’te, Türkiye tesisinin ise 2026’da üretime başlayacağını açıklamıştı. Lakin son açıklamalar, şirketin Avrupa stratejisinde kıymetli bir değişime işaret ediyor. BYD şu anda tüm odağını Macaristan’daki Szeged fabrikasına vermiş durumda. Reuters’a nazaran şirket, Türkiye projesini askıya alırken Macaristan fabrikasında üretime 2026’nın son çeyreğinde başlamayı hedefliyor.
Ceza alacak mı? Gözler Ankara’da
Yatırımın gecikmesi son aylarda Ankara’nın da gündemindeydi. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır daha evvel yaptığı açıklamalarda yatırım mukavelesinin yürürlükte olduğunu ve sürecin yakından takip edildiğini belirtmişti. Kacır, “BYD yatırıma başladı, süratle ilerliyor. Rastgele bir aksaklık yok.
Ekiplerimiz günlük seviyede görüşüyor. BYD firmasının ülkemizde yapacağı yatırım, mevcut teşvik mevzuatımızın çizdiği hudutlar dâhilinde desteklenmiştir. Kelam konusu yatırımın tamamlanmasına ait mühlet devam etmektedir. Yatırımın öngörülen formda tamamlanmasına ilişkin olarak, yatırım teşvik mevzuatının öngördüğü çerçevede izleme ve kontrol çalışmaları Bakanlığımızca eksiksiz olarak yerine getirilmektedir.
Teşvik sistemimiz kapsamında desteklenen yatırımların öngörülen formda tamamlanmaması durumunda yatırımcılara uygulanacak müeyyideler mevzuatımızda düzenlenmiştir. Bu müeyyideler, bahse mevzu yatırım için de geçerlidir” demişti. Lakin Reuters’a yapılan son açıklama, BYD’nin birinci kere “proje beklemede” sözünü kullanması nedeniyle yeni bir periyoda işaret ediyor. Şirket yatırımın iptal edildiğini söylemiyor ancak inşaata başlanmadığını ve üretim takviminin bulunmadığını açık halde kabul ediyor. Bu durumun önümüzdeki günlerde Ankara cephesinden yeni açıklamaları beraberinde getirmesi bekleniyor.
Manisa’nın ismi daha evvel de VW ile geçmişti
BYD’nin Türkiye’de planladığı 1 milyar dolarlık fabrika yatırımıyla gündeme gelen Manisa, daha evvel de büyük bir otomotiv yatırımının merkezi olarak öne çıkmıştı. Volkswagen’in (VW) 2019–2020 devrinde Türkiye’de kurmayı planladığı üretim tesisi için en güçlü aday kentlerden biri tekrar Manisa olmuştu. O periyotta Manisa Organize Sanayi Bölgesi ve çevresi, VW’nin Avrupa dışı üretim genişleme stratejisinde kritik bir aday olarak değerlendirilmişti. Fakat pandemi süreci, global tedarik zinciri kırılmaları ve strateji değişiklikleri nedeniyle VW yatırımı Türkiye’ye gelmeden iptal edilmişti.
Yatırım kararını Çin veriyor Türkiye’de yalnızca satış yapılıyor
BYD’nin Türkiye yatırım sürecinde en kritik ayrım, satış operasyonu ile yatırım karar sisteminin birbirinden büsbütün farklı yapılar tarafından yönetilmesi. Türkiye’de satış ve pazarlama faaliyetleri distribütörlük muahedesi kapsamında ALJ Holding tarafından yürütülüyor. Lakin Manisa’da planlanan üretim yatırımı, direkt BYD’nin Çin’deki merkez idaresi tarafından alınan stratejik bir karar niteliği taşıyor. Bu nedenle yatırım sürecine ait kesin karar düzeneği Türkiye’deki distribütör yapısından bağımsız olarak Çin merkezli strateji doğrultusunda şekilleniyor.
3 yılda 61 bin 433 araç satıldı
Ortaya çıkan tablo ise dikkat cazibeli. BYD 2025 yılında Türkiye’de satış açısından tarihinin en başarılı devrini geçirdi. Marka, 2025 yılında 45 bin 537 araç satarak şarj edilebilir hibrit ve yeni güçlü araç pazarında başkan pozisyona yükseldi. Temmuz 2023 prestijiyle Türkiye pazarına giriş yapan BYD, bugüne kadar toplam 61 bin 433 adet araç satışı gerçekleştirdi. Bir yanda Türkiye pazarında rekor satışlar, öteki yanda ise şimdi temeli bile atılmayan 1 milyar dolarlık fabrika yatırımı bulunuyor. Bu nedenle Reuters’ın son haberi sırf bir yatırım gecikmesi değil, birebir vakitte Türkiye’nin son devirde açıkladığı en değerli otomotiv yatırımlarından birinin geleceğine ait önemli bir soru işareti olarak bedellendiriliyor.