Sanayinin tüm kollarında alarm zilleri çalmaya devam ediyor. Uzun bir müddettir, dayanak bekleyen endüstrici düşen faiz oranlarına karşın hâlâ istediği finansmana ulaşamıyor. Gerek İstanbul Sanayi Odası (İSO) bilgileri gerekse Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri çarklarda yaşanan sorunu ortaya koyuyor. Otomotiv tarafında da işler çok farklı değil. Uzun bir müddettir otomotiv tesisleri tam kapasite çalışamıyor. Bu yüzden kesimde yeni markaların da tesiriyle karlılık hayli düşük seviyede. Taşıt Araçları Tedarik Sanayicileri Derneği (TAYSAD), üyeleri de birebir sorunlar etrafında dolanıyor. TAYSAD yaptığı anketle otomotiv tedarik endüstrisinin son 2 yılda yaşadığı zorlukları ele aldı. Bu kapsamda, dalın son iki yılda yaşadığı en büyük zorluk, yüzde 92 ile yüksek iş gücü maliyetleri oldu. Sektör temsilcileri ayrıyeten yüzde 82,22 ile baskılanan döviz ve yüzde 46,67 ile de faiz yükü/ krediye erişim zorluğunu en büyük zorluklar ortasında sıraladı.
İstihdamdaki daralma dikkat çekti
Ankette istihdamdaki daralma da dikkat çekti. İstihdamda yüzde 10’dan fazla küçülme yaşayan firmaların oranı yüzde 64’ü buldu. Ankete nazaran son 12 ayda istihdamında daralma yaşanmadığını belirtenlerin oranı ise yüzde 31,56’da kaldı. 2025 yılının birinci çeyrek sonu prestijiyle şirket borçluluğunda artış bekleyenlerin oranı yüzde 49,33 oldu. Otomotiv tedarik sanayisinde son 2 yılda konkordato ilan etmeyi düşünen firma olmasa da alt tedarikçilerinin yüzde 34’ünün konkordato ilan etmesi telaş verici olarak kayıtlara geçti. Bu durum, tedarik sanayicileri açısından konkordatonun, şirketin tavsiyesi ile eş kıymet ve firma için geri dönülemez bir yol olarak görülmesinden ötürü düşünülmediği biçiminde yorumlanıyor.
Kapasite düştü kaybedilen projeleri Çin kaptı
Sanayicilerin yüzde 35’inin kapasite kullanım oranının yüzde 70’in altında kaldığı görüldü. Ankete nazaran 2025 yılında kapasite artışı yatırımı planlamayanların oranı yüzde 64 olurken kararsızlarla birlikte bu oranın yüzde 74 düzeyine yükselmesi dikkat çekti. Cevap veren firmaların yüzde 44’ü son 1 yılda yeni proje kazanımında düşüş yaşadığını belirtirken yeni projelerinde artış yaşadığını belirtenlerin oranı yüzde 25,78 düzeyinde kaldı. Verilere nazaran kaybedilen projeler yüklü olarak Çin’e yöneldi. Hindistan da ikinci sırada yer aldı. Anket, yatırımın da istikamet değiştiğini ortaya koyuyor. Kapasite artışı Türkiye’de yavaşlarken yatırım rotalarının yurt dışına kayması endişe verici. Ankete katılanların yüzde 27,23’ü yurt dışında tesis yatırımı planı yaparken bu ülkeler ABD, Çin, Fas, Romanya, Almanya, Doğu Avrupa ve Mısır olarak sıralandı.
‘Geleceğe dönük beklentiler zayıfladı’
Sorunlarının çok net olduğunu söyleyen TAYSAD Yönetim Kurulu Lideri Yakup Birinci, “Hızla yükselen maliyetler, döviz kuru siyasetleri ve finansmana erişimde yaşanan darboğaz… Bu sıkıntıların tahlili için sektörel ve yapısal tedbirlerin vakit kaybetmeden hayata geçirilmesi gerekiyor. Her 4 firmadan 3’ü yatırım yapmıyor. Bu tablo, yalnızca mevcut durumu değil, geleceğe dönük beklentilerin de zayıfladığını ortaya koyuyor” dedi.
‘Her 100 kişilik istihdama döviz dönüşüm desteği’
Yerli tedarik endüstrisinin güçlü bir pozisyonda olduğunu vurgulayan Yakup Birinci, “İşgücü maliyetlerindeki artış, yalnızca rekabet gücümüzü değil, üretimin sürdürülebilirliğini de tehdit eder boyutta. Otomotiv tedarik endüstrinin yükünü hafifletecek biçimde finansman dayanaklarının sadeleştirilmesi, nitelikli istihdam için SGK ve vergi teşviklerinin artırılması kaide. Bu kapsamda, istihdam ve ihracata dayalı bir döviz dönüşüm takviyesi düşünülebilir. Otomotiv tedarik sanayi firmalarına, her 100 kişilik istihdam için, belirlenecek ihracat fiyatı karşılığında +1 puan döviz dönüşüm takviyesi sağlanırsa hem kayıtlı istihdam korunacak hem de tedarikçilerin ihracat iştahı artacaktır” diye konuştu.
Çin’den ithalat 5 yılda yüzde 156 arttı
Orta ve uzun vadeli yapısal tehditlerin de gündemde olduğuna lisana getiren Yakup Birinci, bunların başında Çin’den yapılan ithalattaki süratli artışa dikkat çekerek şunları söyledi: “Çin üzere ülkelerle rekabette korunmak ismine yerli tedarikçi kullanımının artırılması, yerlileşmeye nazaran teşvik sisteminin kurgulanması ve ana sanayi ile tedarikçi ortasında adil ve uzun soluklu fiyatlama sistemlerinin hayata geçirilmesi büyük ehemmiyet taşıyor. Bu noktada bilhassa Çin’den gelen ithalatın son yıllarda süratle artmakta olduğunu göz arkası edemeyiz. GTIP 8708 başlığı altında, yani motorlu taşıtlar için kesim ve aksesuarlar kategorisinde, Çin’den ithalatın son 5 yılda yüzde 156 arttığını görüyoruz. Metal dökümden kesimlerde ise Çin’in hissesi son 3 yılda yüzde 175 arttı. Bu artış, uzun vadede üretimin ithalata bağımlı hale gelmesine, yerli tedarikçinin zayıflamasına ve endüstrimizin dışa açıklığının kritik düzeylere ulaşmasına yol açabilir. Bu nedenle, ithalata bağımlılığı azaltacak yerli üretim ve tedarik stratejilerinin süratle geliştirilmesi ve desteklenmesi hayati değerdedir.”
