Orta Doğu’da tırmanan savaşın güç arzı üzerindeki riskleri artırması global petrol piyasalarında yeni bir fiyat dalgası yarattı. Petrol ticaretinin kıymetli geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı etrafındaki tansiyon, ham petrol fiyatlarını üst taşırken bu artış Türkiye’de akaryakıt fiyatlarına da süratli formda yansıdı. Eşel taşınabilir sisteminin devrede olmasına karşın son artırımlarla birlikte Türkiye’de akaryakıt fiyatları akaryakıtta litre başına 61,40 TL, motorinde ise 65,90 TL seviyesine çıktı. Bu düzeyler bilhassa içten yanmalı motorlu araç kullanıcılarının yakıt maliyetlerini önemli biçimde artırdı. Artık ortalama tüketim değerlerinde içten yanmalı arabalar ile elektrikli araçlar arasındaki maliyet farkı besbelli halde açılmış durumda. Bu noktada şoförlerin karşısına yeni bir soru çıkıyor: Elektrikli araçlarda şarj için beklemek mi, yoksa tıpkı menzil için neredeyse üç kat daha fazla ödeme yapmak mı? Yani yeni devrin sorusu şu: Vakit mi, nakit mi?
Benzinli aracın 100 km maliyeti 360 lirayı geçiyor
Türkiye’de yaygın olarak kullanılan C segmenti bir otomobilin ortalama yakıt tüketimi 100 kilometrede 6 litre seviyesinde. Yeni fiyatlarla yapılan hesaplamaya nazaran akaryakıtlı bir arabanın 100 kilometre maliyeti yaklaşık 370 lira, dizel bir arabanın maliyeti ise 400 liraya yaklaşıyor. Lakin özellikle ağır kent içi kullanımında trafik ve sürüş şartlarına bağlı olarak tüketim 8-10 litre düzeylerine kadar çıkabiliyor. Bu durumda 100 kilometrelik yakıt maliyeti 700 lirayı rahatlıkla aşabiliyor.
430 km elektrikle 210 lira, akaryakıtla 1.580 lira
Elektrikli araçlarda ise yakıt yerine elektrik kullanıldığı için maliyetler tercih edilen şarj tekniğine nazaran değişiyor. Türkiye’de satılan ve 53 kWh batarya kapasitesine sahip, yaklaşık 430 kilometre menzil sunan bir elektrikli araba üzerinden yapılan hesaplama dikkat alımlı bir fark ortaya koyuyor. Konuttan şarj edildiğinde bu menzile ulaşmak için standart prizlerde müddet 10 saatin üzerine çıkabiliyor. Duvar tipi şarj ünitesi kullanıldığında ise mühlet 5-6 saat düzeylerine düşüyor. 240 kWh üzeri elektrik tüketen bir hane için kWh başına 3,92 TL’lik elektrik fiyatı baz alındığında 430 kilometrelik menzilin maliyeti yaklaşık 210 lira oluyor. Dışarıdaki daha yavaş istasyonlarda bulunan 11 kW AC şarj noktalarında (kWh başına yaklaşık 10 TL) tıpkı mesafenin maliyeti 530 liraya ulaşıyor. Daha güçlü DC süratli şarj istasyonlarında ise araçlar genellikle yüzde 20’den yüzde 80’e 25-30 dakika içinde şarj olabiliyor. Bu istasyonlarda kWh fiyatı yaklaşık 13 TL düzeyinde ve 430 kilometrelik menzilin maliyeti 690 TL’yi buluyor. Birebir aralık içten yanmalı bir araçla kat edildiğinde tablo çok daha farklı. Ortalama tüketimi 100 kilometrede 6 litre olan bir araba 430 kilometrede yaklaşık 28,8 litre yakıt tüketiyor. Güncel fiyatlarla bu mesafenin maliyeti 1.580 liraya kadar çıkıyor. Elektrikli araç ile akaryakıtlı araba ortasındaki maliyet farkı yaklaşık 7 katından başlıyor. Yakıt tüketiminin daha yüksek olduğu senaryolarda ise bu fark 2 bin liranın üzerine çıkabiliyor.
Şehir içinde daha güçlü bir alternatif
Orta Doğu’da yaşanan savaş ve buna bağlı petrol krizi akaryakıt fiyatlarındaki sert yükselişin ana nedeni olarak öne çıkıyor. Bilhassa kent içi kullanımda elektrikli arabalar bu nedenle daha cazip bir seçenek haline geliyor. Petrol fiyatlarındaki artışın sürmesi halinde akaryakıt fiyatlarının kısa müddette tekrar yükselmesi bekleniyor. Bu türlü bir senaryoda 100 kilometrelik sürüş maliyetinin bin lirayı aşması ihtimali de gündeme geliyor. Sonuçta tercih tekrar tüketicinin olacak: Süratli lakin değerli yakıt mı, yoksa ucuz ancak vakit isteyen elektrik mi?
Birinde dolum 5 dakika başkasında en az 30 dakika
Son artırımlarla birlikte elektrikli araçların güç maliyeti avantajı daha da besbelli hale geliyor. Lakin bu sefer kullanıcıların karşısına yeni bir denklem çıkıyor. Akaryakıtlı ve dizel araçlarda yakıt dolumu yaklaşık 5 dakika sürerken, elektrikli araçlarda süratli şarj kullanılsa bile en az 30 dakika beklemek gerekiyor. Meskende standart prizle yapılan şarj süreçleri 10 saatin üzerine çıkabiliyor. Duvar tipi 11 kW’lık ünitelerde mühlet 4-5 saat düzeyine inerken, süratli DC şarj istasyonlarında araçların yüzde 20’den yüzde 80’e dolması 25-30 dakika alıyor. Bu nedenle elektrikli araç kullanıcıları daha düşük maliyet için daha uzun bekleme müddetini kabul ederken, içten yanmalı araç sahipleri daha süratli yakıt dolumu avantajını tercih edebiliyor.
Elektrikli modeller de savaşın etkisi altında
Savaşın tesiri sadece yakıt fiyatlarıyla hudutlu değil. Otomotiv üretiminde Çin tedarik zinciri kritik bir rol oynuyor. Batarya hücreleri, yarı iletkenler, kablo tesisatları, elektronik denetim üniteleri ve birçok alt komponentte Çin merkezli üreticiler belirleyici pozisyonda. Türkiye pazarında büyüyen Çinli markalar BYD ve Chery başta olmak üzere birçok üretici kesim tedarikinde Çin’e bağımlı bir yapı içinde faaliyet gösteriyor. Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek güvenlik meseleleri navlun fiyatlarında artış, sigorta maliyetlerinde yükseliş ve tedarik müddetlerinde uzama riskini beraberinde getiriyor. Bu durum bilhassa ithal edilen elektrikli araçlarda maliyet baskısını artırabilir. Batarya üzere yüksek katma pahalı modüllerin maliyetindeki küçük artışlar bile araç fiyatlarına direkt yansıyor. Bu cins artışlar vakit zaman ÖTV dilimlerinde değişime yol açabilecek düzeylere kadar ulaşabiliyor.