Glüten buğday olmak üzere arpa, çavdar gibi tahıllarda bulunan bir proteindir. Günümüzde değişik hastalıklarla ilişkisi nedeniyle adından çok söz ettiren bir besin maddesidir.
Glütenin genellikle sindirimi kolay olsa da bazı kişilerde bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesi veya sindirilememesi sonucu ciddi hastalıklara yol açabileceğini belirten İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Osman Erk, bu konuda bilinmesi gerekenleri şöyle anlattı:
İŞTE SAĞLIĞA ETKİLERİ
Tahılların glisemik indeksi yüksektir ve toksik birçok bileşene sahip olabilirler. Glütende çölyak hastalığına, glüten hassasiyetine, diğer otoimmün hastalıklara, alerjik reaksiyonlara ve sızıntılı bağırsak hastalığına yol açabilen gliadin proteininin yanı sıra insülin direncine ve diyabete neden olan lektinler, vitamin-mineral emilimini azaltan fitat gibi zararlı diğer proteinler de vardır.
Katkı maddesi olarak kullanılır
Günümüzde tahılların ve özellikle buğdayın, çok eski zamanlarda tüketilen buğdaya göre genetiği ile çok fazla oynanmıştır ve bol miktarda glüten içerir. Tahılların yetiştirilmesinde kullanılan tarım ilaçları, ekmeğe katılan birçok katkı maddesi glütenin zararlı etkilerini artırır. Besinlere elastikiyet, dolgunluk, şekil, kıvam kazandıran, hamur işlerinin hafif, çıtır-çıtır ve gevrek olmasını sağlayan glüten, bu özellikleri nedeniyle hemen her türlü hazır yiyecekte de katkı maddesi olarak kullanılır.
BELİRTİLERİ SİNSİDİR
Glütenle ilgili rahatsızlıklar, genellikle kronik yorgunluk, deri döküntüleri, migren veya geçmeyen mide-bağırsak sorunları gibi başka hastalıklarla kolayca karışabilen sinsi belirtilerle ilerler.
Herkes mi glütensiz beslenmeli?
Glütensiz beslenme; buğday, arpa, çavdar ve yulaf gibi tahıllarda bulunan glüten proteinine karşı tıbbi rahatsızlığı olan kişilerin uygulaması gereken bir tedavi yöntemidir. Sağlıklı bireylerin tıbbi bir gereklilik olmadan glütensiz beslenmesi kan şekeri dengesizliklerine ve besin eksikliklerine yol açabilir.
Glüten hassasiyeti nedir?
Glüten hassasiyeti, bu proteine karşı vücudun aşırı duyarlılık göstermesidir. Bu durum, çölyak hastalığı olarak bilinen otoimmün bir hastalıktan çok daha farklıdır. Çünkü glüten hassasiyetinde, bağışıklık sistemi etkilenmez. Vücut; sindirim sorunları, karın ağrısı, şişkinlik, baş ağrısı, yorgunluk gibi belirtilerle tepki verir.
Glüten hassasiyeti tanısı koymak zaman zaman zordur. çünkü spesifik testler çoğu kez negatif sonuçlar verir.
Çölyak böyle ortaya çıkar
Glütenin neden olduğu en önemli hastalık çölyaktır. Glüten ince bağırsak mukoza hücrelerine toksik etki yapar; bu yüzden vücudun bağışıklık sistemi harekete geçer ve ince bağırsaklarda var olan besin, vitamin ve minerallerin emilimini sağlayan villus adı verilen parmaksı çıkıntılar ortadan kalkar.
Villusların ortadan kalkmasıyla besinler, vitamin ve mineraller emilemez; kronik ishal, zayıflama, çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği ortaya çıkar.
Bu belirtileri önemseyin
Bağırsak tutulumunun yaygınlığı şikayetleri belirler. Bazen ishal, karın ağrısı, şişkinlik, gaz gibi şikayetler olmadan kansızlık; osteoporoz; karaciğer yağlanması; nöropati, demans gibi nörolojik belirti ve bulgularla seyredebilir. Yaygın bağırsak tutulumu olan hastalarda kronik ishal, kilo kaybı, kötü kokulu ve yağlı gaita sıktır. Tedavisi olmayan bir hastalıktır ancak çözümü glüten içeren her türlü tahıl ve yiyeceklerden uzak durmaktır.
GİDEREK ARTIYOR
Besinler, vitamin ve mineraller emilemez; kronik ishal, zayıflama, çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği ortaya çıkar. Birinci derece akrabalarda hastalık sıktır. Çölyak hastalığı gözden kaçan ve diğer hastalıklarla karıştırılan bir hastalıktır, sıklığı yüzde 1’e kadar çıkmaktadır ve görülme sıklığı giderek artmaktadır.
Bu ürünlere dikkat!
Glütenin var olduğu başlıca yiyecekler ekmek, makarna, çörek, gevrek, pasta, pizza, işlenmiş et (sosis, salam, sucuk), bira, alkollü içecekler, hazır sos-çorba, turşu, sirke, bulgur, irmik, kuskus ve müslidir. Ayrıca bazı ilaçlar, güzellik ve kozmetik ürünlerinden ruj, fondöten, pudra, losyon, makyaj malzemeleri glüten içerebilir. Bu ürünlerin kullanılması alerjik reaksiyonlara, cilt kuruluğu; kaşıntı gibi durumlara yol açabilir.