Biyokimya Uzmanı Ayşegül Çoruhlu, sağlıklı uzun yaşamın (longevity) sırlarını vermeye devam ediyor…
SÖZCÜ TV’de Simge Fıstıkoğlu’nun sorularını yanıtlayan Dr. Çoruhlu, longevity eşliğinde daha uzun, daha verimli, daha keyifli yaş almanın yollarını açıklıyor. Ayşegül Çoruhlu, bu hafta karaciğer sağlığı için glutatyonun öneminden karaciğer yağlanmasının işaretlerine kadar pek çok önemli noktaya değindi…
BİRÇOK GÖREVİ VAR
Karaciğerimizin iyi çalışıp çalışmadığını ağrı gibi bir sinyal vermediği için dışarıdan anlamamız mümkün değil. Ancak biyokimya testleri çok yaygın ve kolay yapıldığı için karaciğer enzimleri ALT, AST, GGT gibi parametreler karaciğer sağlığı için ipuçları verir. Karaciğerin, amacı bir sürü şeyi işlemektir. Hormonları ayarlamak, besinlerle ilgili glikojen depoları, şeker depoları yapmak, detoksifikasyon yapmak gibi bir sürü işi var. Ağzımıza koyduğumuz bir sürü şey oraya gidiyor.
Yorulduğu nasıl anlaşılır?
Karaciğer görevlerini yaparken kullandığı hücreciklerin içinde birtakım enzimler var. O karaciğer enzimleri dediğimiz o hücrelerin içinde olan işleri gösteren enzimler.
Enzim nedir? Bir olayı A’dan B’ye giderken salarsan çok uzun zamanda gideceğine, enzim o olayı katalizör, yapar ve olayı olduran şeydir. Yani o onu yapacak, ana eleman demektir.
Demek ki enzimlerde bir yükselme varsa, oradaki birtakım hücre içi işlerde o enzim fazla salınıyorsa bir, bir yorulma var demektir.
ENZİMLERİN GÖREVİ
Glutatyonun önemi
Karaciğerin defansındaki majör ham madde nedir? Bütün vücutta vardır ama karaciğere daha bilindiği için konuşuyorum. Glutatyon… Bunu herkes duymuştur. Glutatyon, üç ayrı küçük aminoasitten oluşan bir moleküldür.
Genel olarak ona yurt dışı yayınlarda da masterantioksidan yani antioksidanların başı denir. Parasetamol grubu ağrı kesiciler her zaman evde rafta durur. Onların kullanma sıklığının izin verilenlerden fazla olması sebebiyle karaciğeri fena halde bozar diye uyarı vardır. Fakat bozmuyor olsa bile niye bu uyarı var? Çünkü o ilaçların karaciğere girdiğinde yaptıkları işin bedeli olarak karaciğere ödettikleri bir şey var.
Bir orkestra şefidir
Literatürde merak edenler parasetamol grubu ağrı kesicilerin karaciğerdeki glutatyon deposunu çok hızlı tükettiğini okuyabilirler. Yani ne demek istiyoruz? Bir şeyi temizlemeye, bir şeyi kullanmaya (yani ilacı vücut içinde kullanacağız ama ayrıştırıp atacağımız ilacı temizleme yolunda glutatyon depo çok kullanılıyor. Glutatyon neydi? Karaciğerin kendisini de vücudu da birtakım zararlardan koruyan molekül…
İşte karaciğerde olan her şeyin arkasını temizlemek, oradaki savaş alanını, oradaki durumu temizlemek
aslında orkestra şefi olarak glutatyonun işi. Dolayısıyla onu boşa kullanmış oluyoruz.
Glutatyonun azaldığı nasıl anlaşılır?
Alkol sağlığa zararlı bir kimyasal ya. Onun da karaciğerden atılırken, ortalığı temizlemek ve onun zararını azaltmak için tak tak yine glutatyonumuzdan gidiyor. Halbuki biz glutatyonu günlük hayatta da, normal karaciğer her şeyi düzgün yaparken bile onu sağlam ve taze tutmak için kullanmak zorundayız. Peki ben glutatyonumu harcayıp harcamadığımı nasıl öğreneyim hocam?
Biyokimyayı açıyoruz testleri. G G T yazıyor testlerde. Genelde ALT, AST’ye bakıyorlar testlerde ama GGT’ye bakmaya da biliyorlar klasik check-up’larda. İsterseniz bakarlar, pahalı da bir test değil. GGT orada, o test ne kadar yukarıdaysa glutatyon deposundan o kadar harcıyorsun demektir. Referans aralıklarında mesela 50 der laboratuvar, bazıları 40 der. “Ooo, benim 30, işte 45, 50 değil.” sevinerek dolanabilirsiniz. Ancak üstüne geçerse “Konudur”gibi bir konuşma olabilir. Diyelim ki üst sınır 50, sizinkisi geçen yıl 12’ydi de bu yıl 35 oldu. Bu aradaki farkı da ciddiye almanız lazım. Bir şeye harcıyorsun sen. İlerlemiş konu, bir şeyleri yanlış yapıyorsun beslenmende, kullandığın ilaçta…
Yani düşük olması iyi. Ne kadar düşükse o kadar depo sağlam demektir.
Doğal kaynakları
Bütün renkli sebzeler, meyveler, işlenmemiş ürünler, işte brokoli, karnabahar o grup ürünler, dediğim gibi sarımsak, bunların hepsi glutatyon havuzuna yazar. Ama mesela işte “C vitamini antioksidan değil mi hocam? Selenyum antioksidan değil mi hocam?” Bunların hepsi yani C’si, işte selenyumu falan diğer bahsettiklerimiz veya o konuştuğumuz mor sebzeler falan hikayesi aslında bu orkestra şefi ya glutatyon, bunun işini kolaylaştıran yardımcılar.
Çünkü glutatyon bir döngü olarak çalışır. Ortalıkta bir zarar varsa o şövalyedir, kafayı çıkarır, zararı absorbe eder. Serbest radikal diyelim ona. kendi zarar görür hücre görmesin diye. İşte o zaman sayısı yükseliyor harcanmış olduğu için. Ama o kendi zarar gör- gördüğünü de tekrardan düzeltebilir, üstünden o yükü de atabilir.
Ona atan şey işte, atmasına yardım eden, hani glutatyonunkendisini de yıkayan şey C vitaminİ, C vitamininin antioksidan olması mesela buradan işe yarar. Selenyum yine orada kofaktördür, buradan işe yarar. Enginar da öyle. Yani enginar yediğinde sen aslında kullanılmış glutatyon kirlenmişse temizlemeye yardım ediyorsun.
Akciğerler için önemli
Glutatyonun en çok olduğu yerlerden biri de akciğer yüzeyidir. Yani akciğer alveoller böyle üzümcük gibi ya yuvarlak yuvarlak, oralarda o kadar çok glutatyon vardır ki, biz Covid’de falan insanlar belki biraz öğrendiler, onları çok anlattık. Neden? Dışarıdan geleni öyle bekleyip seni korumak zorunda. Yani oksitlenmeyi baştan durdurmak zorunda. Akciğer yüzeyi, bütün o nefesin gittiği ilk nokta çok yüksek glutatyon içerir.
Karaciğer yağlanması alarm verir mi?
Ultrasonda doktor size “Karaciğer yağlanman var” dedi. Bunun, karaciğerin içinde sorun olup olmadığına bakalım. Yani “Karaciğerimde yağlanma var ama karaciğerimin hücresi şu anda alarmda mı, değil mi?” Anlaması çok kolay. O ALT, AST diye testler vardı ya, onlara bakacağız. O testler yükselmişse, onlar hepatosit, yani karaciğerin hücresi demek.
Eğer o enzimler yükselmişse, o yuvarlak hücrenin içinde ya o enzimler, o hücre artık yağdan, yağlanmadan patlamış, etrafa da enzimler sızmış demektir. Onu görüyorsam o zaman demek ki o, karaciğer hücresine zarar vermiş bu yağlanma demektir.
Bu yüzden yağlanması olan şöyle bir ufaktan sevinebilir: ALT’si, AST sinormal aralıklardaysa “Ya ultrasonda evet evre 2 çıktı ama daha hücrem sağlam, ben buradan dönerim.” Hücre düzeyinde ‘’Ben buradan dönerim” demek. İddia ama ısrar ederse olacak zaten. O yüzden ALT, AST tıpkı glutatyonun GGT’yle açığa çıkması gibi ALT, AST de karaciğerdeki hasarı gösteren enzim, oraya bakabiliriz. Onun dışında neye bakabiliriz?
Nasıl anlaşılır?
Karaciğer yağlanmasını karşıdan da görebiliriz, aynadan da görebiliriz. “İşte belime kilo alıyorum, göbeğimin etrafında kilo alıyorum.” konularında “o yağ bel etrafına geldiyse karaciğerin içinde de vardır” mantığıyla düşünebilir insanlar.
O yüzden bunu defalarca da söylüyorum ama tekrar etmekte fayda var, çok basit bir şey yani. Tartıyı unutacağız.
Çünkü tartı bak 50’den sonra kemik yoğunluğun azalır, tartıda az çıkarsın halbuki yağlanmış olabilirsin. Kasın azalır, tartıda az çıkarsın halbuki yağlanmış ya da işte kemik kaybetmiş olabilirsin. Bu yüzden tartının tartı işimize yaramıyor. Ne işimize yarıyor o bakımdan? Bir mezura işimize yarıyor. Mezurayla göbek etrafından ölçtüğümüz zaman, göbeğin kendisi olmasa bile o genel bel hattının kalınlığı bizdeki fazlalığı gösteren şeydir.