Biyokimya Uzmanı Ayşegül Çoruhlu, sağlıklı uzun yaşamın (longevity) sırlarını vermeye devam ediyor. Çoruhlu, SÖZCÜ TV’de Simge Fıstıkoğlu’nun konuyla ilgili sorularını şöyle yanıtladı:
Vücut vardiyalı çalışır
Gündüz ışığının çalıştırdığı vardiya hareket, düşünme, karar verme, sindirme, bağırsak çalışması falan iken gece ışığın azalmasının karar verdiği mesai çalışanları rejenerasyon, detoks, lenf drenaj, gevşeme gibi ikiye bölünmüş oluyor. En basitçe, normalde ben işte karaciğerim, pankreasım, midem, bağırsağım gece onun mesaisinde, vardiyasında rejenere olmak varsa, kendini detoks etmek varsa —örneğin midede mide asidini azaltıp midenin zeminini korumak varsa, pankreasta dinlenmek varsa— aslında biz gece yediğimizde o sistemi bozuyoruz, bloke ediyoruz. Mesaiyi, gündüzcüleri çağırmış oluyoruz. Karışıyor o iş yani.
Karanlık ve ışık döngüsü bir anahtar
Şimdi uykuyu da sirkadiyene bağlayacaksak şöyle dememiz lazım. Işık ve karanlık bizim için o kadar önemli ki. Bütün canlılar için öyle. Karanlık ve ışık döngüsü varoluşun anahtarı. Örneğin ayılar kış uykusuna yatıyor. Nasıl yapıyorlar? Otomatik olarak değil mi? Bizim gibi düşünmüyorlar. Onların doğası nasıl? Yazın ışık çok, çok yemek yiyorlar depolarını dolduruyorlar. Soğuğu algılıyorlar, ışığın azlığını algılıyorlar, bir köşeye gidip hibernasyonda yani donma gibi bir askı hayat şeklinde üç ay kalabiliyorlar. Nasıl bir doğal yedekleme sistemleri var. Bizim de böyle şeylerimiz var, bunun küçüğü uyku işte…
Gece kortizolü artırmamak lazım
Vücudun karanlığa verdiği hormon sinyalleriyle ışığa verdiği hormon sinyalleri çok farklı. Normalde gece karanlıkta cep telefonuna bakmasak, parlak ışığa yani öğleden sonra üçten dörtten sonra ışık kırılacak ya; vücut aslında o sırada özellikle dörtten sonra kendisi kortizolü azaltacak minik minik melatonin çıkarmaya başlayacak. Önce kortizol kaybolacak, saat 8-9 melatonin yükselecek. Melatonin o kadar nazik ki ışık olunca yükselmiyor. Kortizol artıyor. Kortizol de gece artarsa şeker yapar, insülin rezistansı yapar.
Sirkadiyen ritm nedir?
İnsan uykusunu ve diğer vücut fonksiyonlarını kontrol eden 24 saatlik ritim anlamına gelir.
Sirkadiyen “sirka” 24 saat demektir, “diyen” etrafında.
Sirkadiyen hani bir daire gibi günü anlatıyor. Tam olarak 24 saat… Yani sabah gözünü açtığın andan ertesi sabah aynı saatte gözünü açtığın ana kadar geçen 24 saat senin kararların, davranışların, hareketlerin başka türlü de olsa aşağıda bir iç ayarlamayla devam ediyor. Bahsettiğim binlerce yıllık dışarıyla uyumluluk, çevreyle uyumluluk…
Bu Nobelle ispatlandı ki; bizim her hücremizde sirkadiyen reseptörler var.
Reseptör deyince hep bir hücrede duran ve bir şeyin onu dürtmesini bekleyen, dolayısıyla bir işe kalkışacak noktadan bahsediyoruz.
Sirkadyen reseptörleri ışıkla hareketlenir
Doğada ışığın zamanı, geliş açısı, mevsimi, sıcaklığı… Bunlar insan için çok önemli. İşte o gelişim sırasında önce bir sirkadiyen iç saat merkezimiz oluşuyor ve o merkez bu datayı aldığında mikro mikro zaman içerisinde GPS ayarı gibi bütün hücrelere söylüyor. Söylerken sirkadiyen reseptörleri kullanıyor.
Gözün ışığı görmesiyle o reseptörün birbiriyle haberleşmesi GPS ayarı demek. Nasıl yapıyor bunu? Sadece görme reseptörleri yok, ışığa ait reseptörler var. Gözler eğer 24 saatlik zamanda mevsimi, günü, saati bilirse vücuda anında bu bilgiyi verdiğinde hücreler bugün ne yapacağım, bu saatte ne yapmalıyım, bu saatte hangi fonksiyonum önemli düğmesine basmış olur. Vücuda günlük zamanlama hatırlatılır.
Işık ve organların ritmi
Midemdeki, örneğin mide asidi salarak benim sindirime yardımcı olacak olan paryetal hücre dediğim bir hücre olsun. Bu hücre işte bu ışık ayarıyla gündüz öğlen daha çok mide asidi salması gerektiğini, gece salmaması gerektiğini bilir.
Aynı şekilde pankreas enzimleri gündüz daha yüksek salınması gerektiğini bilir, gece azalır. O yüzden gece yemekte sindirme sorunu olur. Neden? Yedik yattıktan öte, o saat onun saati değildir yani. O organların gece bu işleri yapma saati uygun değil.
Sabah kortizol ile kalkarsak kahveye ihtiyaç olmaz
Normalde “kortizol çok kötü filan” denir… Oysa gece kortizolü problem. Ama gündüz kortizolü olmak zorunda.
Sabah kortizolü ışığı gördüğü anda o 06.30-7.00, orada o kortizolünü verecek sana.
Kortizol ile kalktın, kahveye ihtiyaç bile yok, dinamiksin sonuç olarak çünkü ışığı görüyorsun.
Işığın sana gelmesi lazım. Işığın, gözlükle değil direkt göze gelmesi lazım.
Çünkü varoluşsal olarak göz, GPS anahtar noktası. Onu alacak o.