İlaç sektörü, yüksek teknoloji kullanımı ve yoğun araştırma-geliştirme faaliyetleriyle öne çıkan, yatırım sermayesi gerektiren bir alan olarak dikkat çekiyor. Bu alanda faaliyet gösteren firmalar yalnızca hastalıkları tedavi etmeye yönelik ürünler geliştirmekle kalmıyor; aynı zamanda yaşam kalitesini artırmaya yönelik çözümler üzerinde de yoğunlaşıyorlar.
Referans ilaç firmaları, patent korumasına sahip yeni ürünleri piyasaya sunarak AR-GE’ye öncelik veren oyuncular olarak tanımlanıyor. Bu yaklaşım, kısa vadede ürün çeşitliliğini artırırken uzun vadede rekabet dinamiklerini de şekillendiriyor.
AR-GE Yatırımlarının Rekabete Katkısı
AR-GE harcamalarındaki artış, sektörde yeni moleküllerin ve tedavi seçeneklerinin ortaya çıkmasını destekliyor. Artan AR-GE yatırımları, hem referans ilaçlar hem de eşdeğer ürünlerde rekabetin derinleşmesine zemin hazırlıyor. Son verilere göre, dünya genelinde ilk 50 içinde yer alan ilaç şirketleri ABD pazarında %88, Türkiye pazarında ise %49 paya ulaşıyor; bu da küresel aktörlerin yerel pazarlarda belirgin bir ağırlığa sahip olduğunu gösteriyor.
Küresel ve Ulusal AR-GE Harcamaları
Küresel ölçekte ilaç AR-GE harcamaları 2025’te önceki yıla göre %3 artışla 201,3 milyar dolar seviyesine çıktı. ABD, 130,1 milyar dolarlık harcamasıyla bu alanda ilk sırada yer alıyor. Türkiye açısından da sektör; yüksek katma değerli üretim, nitelikli istihdam ve AR-GE odaklı faaliyetleriyle önem taşıyor. 12. Kalkınma Planı çerçevesinde yerli üretimin güçlendirilmesi, dışa bağımlılığın azaltılması ve yenilikçi ilaç geliştirme kapasitesinin artırılması hedefleniyor.
Pazar Büyüklüğü ve AR-GE’nin Finansmanı
Türkiye ilaç pazarı son yıllarda hızlı bir büyüme kaydetti: 2020’de 56 milyar lira olan pazar büyüklüğü, geçen yıl itibarıyla 479 milyar liraya yükseldi. AR-GE harcamaları da 2020–2024 döneminde istikrarlı bir artış gösterdi; 2020’de 676,2 milyon lira olan AR-GE harcaması, 2024’te %723 artışla 5,6 milyar liraya çıktı. Böylece sektörün AR-GE yatırımları beş yılda yaklaşık 8,3 kat artmış oldu.
Üretim ve İthalatın Paylaşımı
Üretim verileri, yerli imalatın iç talep üzerindeki etkisini net şekilde ortaya koyuyor. 2020–2025 döneminde Türkiye’de üretilen ilaçların satış değeri ve kutu sayısı bazında payı, ithal ürünlerin üzerinde seyretmiş durumda. Geçen yıl yerli üretimin satış değeri içindeki payı %59,6 iken, ithal ilaçlar %40,4 pay aldı. Ancak kutu sayısı açısından tablo daha çarpıcı: Satılan her 10 kutu ilacın 9’u Türkiye’de üretildi — yerli üretimin kutu bazındaki payı %90’a ulaşırken, ithal ilaçların payı yalnızca %10 seviyesinde kaldı.
Bu veriler, Türkiye’deki ilaç üretim kapasitesinin güçlendiğini ve yerli imalatın iç pazardaki tedarik güvenliğine önemli katkı sağladığını gösteriyor. Öte yandan küresel şirkelerin yerel pazardaki yüksek payı, uluslararası rekabetin sürdüğünü ve yerli üretimin daha da güçlendirilmesinin stratejik önem taşıdığını vurguluyor.