Recep ERÇİN
Türkiye’nin mal ihracatı toplamda artıyor görünse de dallar özelinde erime kelam konusu. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe’nin ağustos ayı dış ticaret dataları toplantısında aktardığı üzere 11 kesim artı, 15 sektör eksi yazdı. Bu kesimlerden biri de mesken ve mutfak eşyaları. Mesken ve Mutfak Eşyaları Sanayicileri ve İhracatçıları Derneği (EVSİD) Yönetim Kurulu Başkanı Talha Özger, 2025 Ocak-Temmuz devrinde 1 milyar 747 milyon dolarlık ihracat yaptıklarını, geçen yılın tıpkı periyoduna nazaran yüzde 3,1 geride kaldıklarını söyledi.
Bu yüzden son periyotlarda ihracat pazarları konusunda strateji değişikliğine gittiklerini anlatan Talha Özger, “Artık ülkeleri ‘uzak’ ya da ‘yakın’ olarak ayırmıyoruz. Biz 2026 sonrası için stratejimizi ‘kârlı pazarlar’ üzerine kurduk. Bu pazarların birçoğu da bizim için coğrafik olarak ‘yakın’ değil” sözlerini kullandı.
“Ticareti döndürmek kolay değil”
Sektördeki gelişmeleri değerlendirmek üzere önceki akşam yönetim kurulu üyelerinin de katıldığı bir sohbet toplantısı düzenleyen EVSİD Başkanı Özger’e, Çin’den ithalatını azaltan ve uzak ve kârlı bir pazar olan ABD’yi fırsat olarak görüp görmediklerini sorduğumuzda şu cevabı verdi: “Hemen bir şey oldu mu Amerika’dan teklifler gelecek, çalın mehteri diye ilerliyoruz fakat ABD’de ticareti süratli döndürme talihi kolay değil.
Üretimin o normlara nazaran değil, o denli bir kapasitemiz yok. Ben yıllarca ABD’de yaşadım. Ayda 200 bin adet tava istediklerinde benim onu yapacak üretim kapasitem yok.” EVSİD Lider Vekili Oğuzhan Durmuş da, “Ölçü üniteleri farklı. Ambalajımız bile uymuyor. Bizim bir tecrübemiz oldu. Etiketten elendik. Sen git evvel etiketini düzelt diyorlar” bilgilerini aktardı.
“Latin coğrafyasında Çin’in önüne geçiyoruz”
ABD değil lakin Güney ve Orta Amerika ülkeleri için ağır çalışma içinde olduklarını, bu kapsamda basın danışmanlarının da yer aldığı bir heyetle, geçen ay Panama’ya bir çıkarma yaptıklarını anlatan Talha Özger, kelamlarını şöyle sürdürdü: “Orada firmalarımız sipariş aldı. Üstelik bu siparişler kârlı fiyatlardan geldi.
Bu durumda Panama, coğrafik olarak uzak olsa da bizim için ‘yakın pazar’ pozisyonuna geliyor. Zira yönetebiliyoruz ve kâr sağlıyoruz. Birebir formda bazı ülkeler coğrafik olarak yakın olabilir lakin yönetilmeleri güç ve kârlı değiller. O vakit da bizim için bu ülkeler ‘yakın pazar’ sayılmıyor. Burada artık asıl odaklandığımız şey ara değil; ‘kârlılık’ ve ‘yönetilebilirlik.’ Biz stratejimizi buna nazaran şekillendiriyoruz.
Diğer taraftan Avustralya gibi bölgeleri de yönetmesi sıkıntı. Zira Çin’in tesiri çok büyük. Buna rağmen Latin Amerika pazarı coğrafik olarak uzak olmasına karşın, eserlerimiz ve fiyatlarımız bu pazara çok uygun. Hatta burada Çin’in önüne dahi geçebiliyoruz. Bu nedenle ‘mesafeleri kısaltmak’ için yeni adımlar atıyoruz. Özetle, ‘yakın’ yahut ‘uzak’ pazar yoktur. ‘Kârlı’ yahut ‘kârsız’ pazar vardır diyoruz.”
Airfryer yatırımı yapanlar zorda
EVSİD yönetim kurulu üyelerinin aktardığına nazaran, Türkiye tost makinesi ihracatında uygun durumda. Tost makinesinde en çok ihracat Doğu Avrupa üzere yakın coğrafyalara yapılıyor. Bir devir airfryer satışları çok yükseldi. Global markanın pazarlama stratejisi ile artan satışlar doyuma ulaşınca artık durgunlaştı. Airfryer yatırımı yapanlar düşünceye girdi.
“Hammaddeye vergi var bitmiş eserde kapı açık”
Temu’nun iş modelini bir tehdit olarak gördüklerini de kaydeden Özger, “Trendyol ve Hepsiburada üzere yerli pazaryerleri için daha çok tehdit. Korumacılık önlemleri nasıl hammaddeye geliyorsa tüketim eserleri için kanalların kapanması lazım. Üretilmeyen hammaddeye vergi uygulanıyor lakin bitmiş esere kapı açık kalıyor” dedi.
Çelikte yüzde 12, plastikte yüzde 6 ve referans fiyat olduğunu aktaran EVSİD Yönetim Kurulu Üyeleri, emayecilerin kullandığı hammadde de yüzde 5 civarında vergi olduğunu bildirdi. Cevherden üretim olmayan hammaddelerde verginin maliyetlerini artırarak rekabette dezavantaj sağlarken içeride de enflasyonist tesir yaptığını vurgulayan EVSİD yönetim kurulu üyelerinin aktardığına nazaran, paslanmazda da 10 milim ve üzerine vergi yokken bunun altındakine vergi olduğunu zira Türkiye’de ithal ettiği paslanmazı incelterek satan bir tesisin bu kararı aldırdığını anlattı.
Kalıphanede yaş ortalaması 50-70
Her sanayi sitesinde meslek lisesi olması gerektiğini belirten EVSİD Başkanı Özger, “Sanayi sitelerinde meslek liselerini kurgularsak işçi sıkıntısını aşabiliriz” dedi. Sade emekçi bile güç bulurken işi bilen Ar-Ge işçisi bulmanın zorluklarından kelam eden Özger, “Kalıphanelerde yaş ortalaması 50-70 ortasında. 25 yaşında CNC kullanacak delikanlı yok. 20 yaşlarında kalıp bilen yok” bilgilerini verdi.
250 firma ile 3,5 milyar dolar ihracat
Talha Özger’in aktardığına nazaran, EVSİD’in 250 üyesi var. Kesimin yıllık ihracat geliri 3,5 milyar dolar. Bu ihracatın yüzde 90’ını EVSİD üyeleri yapıyor. Dalın global pazar büyüklüğü 125 milyar dolar. Adetsel olarak en çok plastik eşya satılıyor. Fakat paha bazında küçük elektrikli konut aletleri önde. Kesimin ihracat ünite bedeli geçen sene 3,8 dolarken bu sene 3,94 dolara yükseldi. Özger, “İhracatımız toplamda azalsa da ünite kıymetimiz arttığı için kârsız çalışmadığımızı görüyoruz” dedi. Bu kıymeti 5-7 dolara çıkarmayı hedeflediklerini belirten Özger, “Almanya’ın 11 dolar. Çin’in 5 dolar. Marka isen, millet 20 dolara eser satarken sen 25 dolara satarsın” sözlerini kullandı.
“İhtiyacı olan krediye ulaşamıyor”
“Bu yaz geçen yazlara kıyasla daha dertli geçiyor” diyen EVSİD Başkanı Talha Özger’in bu tespiti üzerine Lider Vekili Kemal Albayrak kelama girdi ve “3-4 yıl süren bir krizli periyot hiç yoktu. Daima süratle girip süratle çıkardık” tabirlerini kullandı. NEFES kredisine erişim konusunda üyelerden geri dönüşleri sorduğumuzda kelam alan EVSİD Lider Vekili Oğuzhan Durmuş, “Kredide sorun yok lakin gereksinimi olanın almasında kahır var. Finans kuruluşları kredibilitesi yüksek olana kredi vermek istiyor fakat kredi almasa batacak firmayı riskli görerek kredi vermiyor” dedi.