Dünya Gazetesi TV’nin “Borsada Sağlık” programında GEN İlaç Yönetim Kurulu Başkanı Abidin Gülmüş, ilaç kesiminin geleceğinden yatırım kriterlerine, küreselleşmeden Ar-Ge süreçlerine kadar birçok başlıkta değerlendirmelerde bulundu.
Geçmişten günümüze ilaç sektörü
Gülmüş, ilaç bölümünün yapay zekâ ve teknolojik gelişmelerle süratle dönüşen bir alan olduğunu belirterek, molekül geliştirme ve klinik öncesi süreçlerin artık daha süratli değerlendirilebildiğini söyledi. Bu gelişmelerin de kesimde önemli bir sürat ve verimlilik artışı sağladığını söz etti.
Gülmüş, dünyada ve Türkiye’de öne çıkan üç ana hastalık kümesinin onkoloji, kardiyoloji ve diyabet olduğunu belirterek Türkiye’de ilaç üretiminde değerli bir mahallileşme yaşandığına dikkat çekti.
Kutu bazında ilaçların büyük kısmının yerli üretim olduğunu lakin bedel bazında ithal eserlerin hâlâ daha yüksek hisseye sahip bulunduğunu söyleyen Gülmüş, kesimin daha fazla kıymet üreten projelere yönelmesi gerektiğini söz etti.
Sağlık dalını kısa ekonomik döngülerden ayıran faktörler
Gülmüş, sıhhat bölümünün sadece ilaçtan ibaret olmadığını; medikal aygıtlar ve biyokimyasal testlerin de bu yapının içinde yer aldığını belirterek bölümün yüksek regülasyon sebebiyle yavaş ve denetimli ilerlediğini söyledi.
Gülmüş, üretim ve pazara giriş süreçlerini örnekle açıklayarak, “Bunu kolay bir örnekle anlatabiliriz. Bir boya fabrikasında üretim yaparsınız, standartları sağladığınızda piyasaya sunarsınız. Lakin ilaç işinde, ister jenerik olsun ister teknoloji transferiyle gelsin, fabrikanın kurulup eserin piyasaya çıkması asgarî 5-6 yıl sürer” dedi.
Bu sebeple dalın tabiatı gereği uzun vadeli ve sabır gerektiren bir yapıya sahip olduğunu vurguladı.
İlaç şirketi alımlarında kritik göstergeler
Yatırımcıların bir ilaç şirketini değerlendirirken en kritik başlıklara odaklanması gerektiğini söyleyen Gülmüş, birinci sırada AR-GE kapasitesinin geldiğini söz etti.
“En değerlisi AR-GE’sinde neler var, pipeline dediğimiz gelecekte çıkaracağı eserler nelerdir; inovasyona mı yatırım yapıyor yoksa jenerik eserlere mi yöneliyor, bunlara bakmak çok önemli” dedi. Gülmüş, global ölçekte rekabet için inovatif AR-GE altyapısı, güçlü laboratuvar kapasitesi ve bunu destekleyen bir bilim konseyinin mecburî olduğunu belirtti.
Finansal göstergelerin de kritik olduğunu vurgulayan Gülmüş, “Borsa denildiğinde sayılar konuşur. Ancak ilaç kesiminde sabırlı olmak olmazsa olmazdır” tabirlerini kullandı.
Dünyanın en değerli ilaç sektörlerinin ortak özellikleri
Gülmüş, borsaya açık sıhhat şirketleri arasında birebir kıyaslanabilecek örneklerin hudutlu olduğunu belirterek kesimde farklı iş modellerinin bulunduğunu tabir etti.
Gülmüş, şirketin kuruluş sürecini az hastalıklar alanına odaklanarak şekillendirdiklerini söyleyerek, “Türkiye’de az hastalıkların tedavisinde kuruluş öykümüz var. Hastaların kaygılarına deva olmaya çalışırken edindiğimiz bilgi birikimiyle üretim tesisimizi kurduk ve 2017’den itibaren birtakım eserleri kendi tesisimizde üretmeye başladık” dedi.
Bu sürecin bir kısmını “jenerik ve kopyalama” üretim olarak tanımlayan Gülmüş, asıl odaklarının ise inovatif projeler olduğunu vurguladı.
İnovasyon odaklı projeler ve klinik çalışmalar
Gülmüş, Parkinson ve Alzheimer üzerine yürütülen çalışmalara dikkat çekerek, “Faz 1’i tamamlanan, Faz 2’si Hollanda’da başlayan Parkinson ilacımız var. Birebir molekülün Alzheimer Faz 2 çalışmalarına da bu yılın 4. çeyreğinde başlamayı planlıyoruz” dedi.
Bu projeyi inovatif kılan yaklaşımı ise şöyle açıkladı: “Bu inovasyon, kış uykusuna yatan hayvanların uzun mühlet sonra hiçbir nörodejenerasyon olmadan ömürlerine devam edebilmesi fikrine dayanıyor.”
Çalışmanın, Hollanda Groningen Üniversitesi’nden Profesör Rob Henning ve takımından alınan küresel haklarla başlatıldığını söz etti.Ayrıca sedef hastalığına yönelik Faz 2 çalışmalarının tamamlandığını belirterek, “Önümüzdeki hafta Sağlık Bakanlığı etik kuruluna başvurup hastaların kullanımına sunmayı planlıyoruz” dedi.
Gülmüş, global piyasalarda ilaç şirketlerinin değerleme yapısına da değinerek, kimi firmaların uzun mühlet ziyan etmesine karşın yüksek piyasa bedellerine ulaştığını söyledi.
“20 yıldır pazarda olup hiç kâr etmeyen fakat bugün 15 milyar dolar kıymete ulaşan firmalar var. Ya da yalnızca Faz 1 kademesinde olan ve ortada somut eser olmayan şirketler 1 milyar dolar değerlenebiliyor” dedi.
Bu şirketlere bilhassa venture capital ve private equity fonlarının yoğun yatırım yaptığını belirtti. Kendi şirketleri için farklı bir tablo olduğunu vurgulayan Gülmüş, tertipli gelir ve kârlılığa karşın değerleme tarafında global rakiplerin gerisinde kaldıklarını tabir ederek “Biz bir yandan satış yapıyoruz, nizamlı gelirimiz var, bilançomuz olumlu ancak hala 1 milyar dolardayız.” dedi.
Bu farkın kapanması için inovatif bir eserin küresel ölçekte muvaffakiyete ulaşması gerektiğini belirten Gülmüş, “Mutlaka inovatif bir eseri piyasaya sunmamız ve bu Türkiye’den çıktı dememiz lazım” dedi.
Nadir hastalıklara yönelişin nedeni
Nadir hastalıklara yönelişin hem insani hem de stratejik bir karar olduğunu söz eden Gülmüş, şirketin 1994’te başlayan seyahatini anlattı. “1998’de Gen İlaç’ı kurarken kimsenin yapmadığı işi yapmak istedik. Çaresiz hastalara ve ailelerine takviye olmayı amaçladık” dedi.
İlk olarak MS hastalığı üzerine çalıştıklarını belirten Gülmüş, o periyotta Türkiye’de çok az hasta bulunduğunu, bugün ise 50 binin üzerinde hastanın tedavi gördüğünü söyledi.
Farkındalık çalışmaları kapsamında tiyatro projeleri dahil çeşitli toplumsal teşebbüslerde bulunduklarını da aktararak, “Hastaların bu hastalıkla yaşamayı öğrenmesi için farkındalık projeleri yaptık” tabirlerini kullandı.
Gen İlaç’ın az hastalıklar alanında güçlü bir referans haline geldiğini belirten Gülmüş, yurt dışından Türkiye’ye gelen birçok firmanın birinci başvurduğu şirketlerden biri olduklarını söyledi. “Bu alanla özdeşleşmiş bir yapıya sahibiz. Bu durum bize hem bilimsel hem de üretim tarafında önemli katkı sağladı” dedi.
Ayrıca bölüm baskısıyla üretim altyapısının geliştiğini tabir ederek, “Bu süreç bizi fabrika sahibi olmaya kadar götürdü” değerlendirmesinde bulundu.
Halka açık bir şirket olmanın sorumlulukları
Abidin Gülmüş, halka açık bir şirket olmanın en değerli yükünün şeffaflık ve tertipli bilgilendirme olduğunu belirtti.
“Çok ağır sorumlulukları var. Her periyot sonuçlarınızı açıklamak zorundasınız, her çeyrek tüm şeffaflığınızla bunu yatırımcılarınızla paylaşmanız lazım” dedi. Halka arzdan evvel yatırımcılara bu hususta taahhüt verdiklerini hatırlatan Gülmüş, “En ufak bir mukavele dahi yapsak kesinlikle KAP’ta yayınlayarak yatırımcılarımızı bilgilendiriyoruz” tabirlerini kullandı.
Sorumluluğun sadece yasal değil, birebir vakitte vicdani bir boyutu olduğuna dikkat çekerek, yatırımcıların emekle biriktirdiği paraların korunmasının temel öncelik olduğunu vurguladı.
Türk firmalarının küresel pazarda avantajları ve zorlukları
Gülmüş, Türkiye’nin güçlü yönlerinden birinin nitelikli insan kaynağı ve gelişmiş klinik altyapılar olduğunu söyledi. “Türkiye’de çok güzel yetişmiş bir bilim insanı kitlesi var. Ayrıyeten Avrupa ve dünya tarafından akredite edilmiş Faz 1 klinik çalışma merkezlerimiz var” dedi.
Bu altyapının memleketler arası Faz 2 ve Faz 3 çalışmalarda kıymetli avantaj sağladığını belirtti. Buna rağmen en büyük dezavantajın yatırım ekosistemi olduğunu söz ederek, Türkiye’de fonların daha kısa vadeli bakış açısına sahip olmasının büyümeyi zorlaştırdığını söyledi.
Üretim ve küreselleşme stratejisi
Gülmüş, ilaç kesiminde üretim tesislerinin ve kalite standartlarının kritik olduğunu vurguladı. Küresel pazarda kimi şirketlerin fizikî üretim tesisi olmadan sırf AR-GE ve finansman modeliyle yüksek değerlemelere ulaşabildiğini söz etti.
“Ortada hiçbir şey olmayan firmaların bile milyar dolar düzeylerinde kıymetlendiğini görüyoruz” dedi.
Azerbaycan yatırımı ve üretim kapasitesi
Azerbaycan’daki üretim tesisine de değinen Gülmüş, bu yatırımın stratejik değer taşıdığını söyledi.
“Azerbaycan Devlet Varlık Fonu’nun da iştirakiyle kıymetli bir yapı kurduk. Fabrikayı tamamladık, yakında üretime başlayacağız” dedi. Hedeflerinin 2029’a kadar 100’den fazla ilacı piyasaya sunmak, 2031’de ise 250 ilaç ruhsatına ulaşmak olduğunu açıkladı. Bu kapasite artışının ülkenin dışa bağımlılığını azaltmaya katkı sağlayacağını söz etti.
Kalite standartları
Gülmüş, FDA ve EMA üzere milletlerarası kalite sertifikalarının mecburî olduğunu belirtti. “Avrupa’ya ilaç satmak için EMA, Amerika için FDA onayı gerekiyor” dedi. Şirketin bu standartları sağladığını ve farklı ülkelerden de onaylara sahip olduğunu tabir ederek, bu durumun ihracat kapasitesini artırdığını söyledi.
Yatırımcılar için uzun vadeli bakış
Gülmüş, şirketin halka arzdan bu yana daima büyüdüğünü ve taahhütlerinin üzerinde performans gösterdiğini söyledi. “Yatırımcılarımız dışarıdan duyduklarına değil bizden duyduklarına baksınlar” dedi. Sürdürülebilirliğin temel öncelik olduğunu belirterek, üretimde kullanılan gücün büyük kısmının yenilenebilir kaynaklardan sağlandığını tabir etti. Ayrıca çalışan yapısında eşitliğe ehemmiyet verdiklerini vurgulayarak, “Kadın-erkek oranımız yüzde 50 seviyesinde” dedi.