Apollo görevleri sırasında Dünya’ya getirilen Ay kayaçlarının, günümüzdeki Dünya manyetik alanına rakip olacak kadar güçlü manyetik izler taşıması bilim insanlarını yıllardır şaşırtıyordu. Ay’ın Dünya’ya kıyasla daha küçük olması ve güçlü bir manyetik alan oluşturacak iç enerjiye sahip olmaması, bu bulguları daha da gizemli hale getiriyordu.
Birleşik Krallık’taki Oxford Üniversitesi araştırmacıları tarafından yapılan yeni analiz, bu güçlü manyetik izlerin uzun süreli bir manyetik alandan değil, kısa süreli fakat yoğun manyetizma patlamalarından kaynaklanmış olabileceğini ortaya koydu.
Araştırmaya göre Apollo örnekleri, aslında yalnızca birkaç bin yıl süren son derece nadir olayları temsil ediyor olabilir; ancak bugüne kadar bu veriler Ay tarihinin yaklaşık 500 milyon yıllık bir dönemini yansıttığı şeklinde yorumlanmıştı.
Araştırmacılar, Mare bazaltları olarak bilinen Ay kayaçlarını yeniden inceleyerek jeolojik bileşimleri ile manyetik güçleri arasındaki ilişkiyi analiz etti.
Yapılan incelemelerde güçlü manyetizmaya sahip kayaçların çok daha yüksek titanyum içeriği taşıdığı net biçimde ortaya çıktı. Bu bulgu, manyetik alanın oluşumuyla jeolojik süreçler arasında doğrudan bir bağlantı olabileceğini gösterdi.
Ekip daha sonra bilgisayar modelleri kullanarak titanyum açısından zengin kayaçların oluşum süreçlerinin güçlü manyetik alanları nasıl tetikleyebileceğini araştırdı.
Modeller, Ay’ın çekirdek-manto sınırına yakın bölgelerde titanyum bakımından zengin materyalin erimesinin çekirdekten gelen ısı akışını kısa süreliğine artırabileceğini ortaya koydu. Bu durumun, manyetik alanı güçlendiren dinamo faaliyetini geçici olarak hızlandırdığı ve aynı zamanda titanyum açısından zengin lav akıntılarını oluşturduğu değerlendirildi.
Apollo görevlerinin özellikle Mare bölgelerine iniş yapmış olması da araştırmanın önemli sonuçlarından biri oldu. Modellerin işaret ettiği titanyum zengini lavların bulunduğu bu alanlardan toplanan örneklerin, bilim insanlarını uzun süre yanıltan bir “örnekleme yanlılığı” oluşturduğu belirtildi.
Araştırmacılar, eğer görevler farklı bölgelere inseydi Ay’ın yalnızca zayıf bir manyetik alana sahip olduğu sonucuna varılabileceğini ifade ediyor.
Bilim insanlarına göre bu yoğun manyetizma dönemleri yalnızca birkaç bin yıl sürmüş olabilir; bu süre Ay’ın milyarlarca yıllık tarihi düşünüldüğünde oldukça kısa bir zaman dilimine karşılık geliyor.
Araştırmacılar ortaya koydukları modelin mevcut kanıtlarla uyumlu olduğunu ancak eldeki Ay kayaçlarının sınırlı olması nedeniyle bazı varsayımlara dayandığını ve daha fazla modelleme çalışmasına ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor.
Günümüzde Ay’ın manyetik alanı Dünya’ya kıyasla oldukça zayıf ve parçalı bir yapıya sahip. Daha önce yapılan çalışmalar güçlü manyetik izleri açıklamak için asteroid çarpmaları gibi farklı senaryolar da önermişti.
Ancak araştırmacılar, on yılın sonundan önce planlanan yeni insanlı Ay görevlerinin daha fazla kaya örneği toplanmasına ve bu hipotezin test edilmesine önemli katkı sağlayacağını belirtiyor. Çalışma, Nature Geoscience dergisinde yayımlandı.