Kanada ve Çin’den araştırmacıların yürüttüğü ve geçen yıl yayımlanan çalışmada, teorik olarak her hastaya uyum sağlayabilecek bir böbrek modeli geliştirildi. Deneysel organ, ailesinin onayıyla araştırmaya dahil edilen beyin ölümü gerçekleşmiş bir kişiye nakledildi ve birkaç gün boyunca çalışmaya devam etti.
NASIL MÜMKÜN OLUYOR?
Bugün böbrek naklinde en büyük engellerden biri kan grubu uyumu. Özellikle 0 kan grubuna sahip hastalar, yalnızca 0 kan grubundan bir donör bulduklarında nakil olabiliyor. Ancak 0 grubundaki böbrekler diğer kan gruplarına da takılabildiği için ciddi bir arz sıkıntısı yaşanıyor.
Farklı kan grupları arasında nakil yapmak teorik olarak mümkün olsa da, bunun için alıcının bağışıklık sistemini baskılayan uzun ve riskli tedaviler gerekiyor. Bu yöntem hem pahalı hem de genellikle canlı donör gerektiriyor.
Yeni çalışmada ise araştırmacılar, A kan grubuna ait bir böbreği 0 kan grubuna dönüştürmeyi başardı. Bunu da daha önce keşfedilmiş özel enzimler sayesinde yaptılar. Bu enzimler, A kan grubunu belirleyen şeker moleküllerini (antijenleri) adeta moleküler bir makas gibi keserek ortadan kaldırıyor. Böylece organ, bağışıklık sistemi tarafından “yabancı” olarak tanınmıyor.
İLK İNSAN MODELİ
Araştırma kapsamında dönüştürülen böbrek, insan vücudunda ilk kez test edildi. Üçüncü günde organın yeniden A kan grubuna özgü işaretler göstermeye başladığı ve bağışıklık yanıtı oluştuğu gözlendi. Ancak bu tepki, normalde beklenenden daha hafif seyretti. Ayrıca vücudun organı tolere etmeye çalıştığına dair bulgular da elde edildi.
Bilim insanları henüz klinik deneylere geçilmediğini, önlerinde çözülmesi gereken pek çok teknik sorun bulunduğunu vurguluyor. Ancak bu çalışma, laboratuvar araştırmalarının hasta bakımına doğrudan bağlanabileceğini gösteren önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
BÖBREK NAKLİ KRİZİ SÜRÜYOR
Resmi ve güncel verilere göre organ nakli bekleme listelerinde on binlerce hasta bulunuyor; bunların büyük kısmını böbrek hastaları oluşturuyor. Uzmanların paylaştığı istatistiklere göre Türkiye’de her gün ortalama 7-8 kişi organ nakli beklerken hayatını kaybediyor. Bekleyenlerin önemli bir bölümü 0 kan grubuna sahip hastalardan oluşuyor. Bu tablo, kan grubu engelini azaltacak yeni yöntemlerin ve organ bağışının artırılmasının ne kadar hayati olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.
Bilim insanları bu krizi aşmak için farklı yolları da deniyor. Domuz böbreklerinin insanlara nakli, yeni antikor tedavileri ve bağışıklık sistemini daha hassas biçimde düzenleyen yöntemler bunlardan bazıları.
Ancak kan grubu engelinin ortadan kalkması, en hızlı ve en geniş kapsamlı çözüm olabilir. Eğer yöntem güvenli ve kalıcı hale getirilebilirse, organ naklinde dengeler tamamen değişebilir.