Per-Wadjet, Buto ve bugün kullanılan adıyla Tell el-Fara’in… Yaklaşık 6 bin yıllık geçmişe sahip bu antik yerleşim, Eski Mısır’dan Yunan dönemine, oradan Roma dönemine kadar farklı uygarlıklara ev sahipliği yaptı. Yüzyıllar boyunca yıkılıp yeniden inşa edilen kent, 7’nci yüzyıldan sonra harabeye döndü. Ancak altında sakladığı katmanlar, bugün bile arkeologlara yeni sırlar sunmaya devam ediyor.
UYDUDAN TESPİT EDİLDİ
Araştırmacılar önce 2018’de çekilmiş Sentinel-1 radar uydu görüntülerini inceledi. Yüzeyde dikkat çeken bazı anormallikler, toprağın altında insan eliyle yapılmış yapılar olabileceğine işaret etti. Bunun ardından ekip, Kom C adı verilen alanda daha ayrıntılı incelemeye geçti.
Burada kullanılan yöntemlerden biri elektrik özdirenç tomografisi oldu. Araştırmacılar, toprağa yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla elektrik akımı gönderdi ve zeminin buna verdiği tepkiyi ölçtü. Böylece yer altının adeta büyük ölçekli bir tomografisi çıkarıldı.
Toplam 1332 ölçüm sonunda, yaklaşık 25’e 20 metre boyutlarında, kısmen toprağa gömülü bir kerpiç yapı tespit edildi. Yapının 3 ile 6 metre derinlikte bulunduğu, üstünün ise Roma ve Ptolemaios dönemlerinden kalma kırık çanak çömlek ve moloz tabakalarıyla örtüldüğü belirlendi.
TAPINAK ŞÜPHESİ GÜÇLENİYOR
Taramaların ardından başlatılan kazılar, yer altındaki bulguların doğru olduğunu gösterdi. Ortaya çıkarılan kerpiç duvarların yaklaşık 2 bin 600 yıllık olduğu ve Eski Mısır’ın Pers fethinden önceki son hanedanı olan 26’ncı Hanedan dönemine uzandığı anlaşıldı.
Kazılarda yalnızca duvarlar değil, çok sayıda dikkat çekici nesne de bulundu. Arkeologlar, çeşitli muskalarla birlikte İsis, Horus, Taweret ve kentin kutsal tanrıçası Wadjet’i tasvir eden objelere ulaştı. En ilginç parçalardan biri ise babun, şahin ve cüce tanrı Patikos’un özelliklerini birleştiren hibrit bir figür oldu.
Bu kadar çok dini sembol ve ritüel nesnesinin aynı alanda bulunması, yapının sıradan bir bina olmadığını düşündürüyor. Araştırmacılar, buranın bir tapınak, dini hizmet kompleksi, ölü gömme ritüelleriyle ilişkili bir alan ya da rahiplere ait bir yaşam alanı olabileceğini değerlendiriyor. Ancak yapının tam işlevi için kazıların devam etmesi gerekiyor.
ALTINDA DAHA FAZLASI OLABİLİR
Araştırmayı daha da çarpıcı hale getiren nokta ise bunun tek yapı olmayabileceği ihtimali. Uzmanlar, bölgede zaten bilinen tapınağın yanı sıra, kalın kil tabakasının altında başka bir tapınağın daha gömülü olabileceğini düşünüyor.
Bu olasılık, kullanılan yeni yöntemin başarısıyla daha da önem kazandı. Çünkü bölge; yoğun çamur birikimi, yer altı suyu ve çok katmanlı yapısı nedeniyle geleneksel kazılar açısından son derece zorlayıcı kabul ediliyor. Yeni tarama teknikleri sayesinde arkeologlar artık nereye kazmaları gerektiğini çok daha net biçimde görebiliyor.
Araştırmacılar şimdi bu yöntemi daha derin katmanlara da uygulamayı planlıyor. Böylece Tell el-Fara’in’in altında yalnızca tek bir gizemli yapı değil, antik Mısır’ın dini ve toplumsal yaşamına ışık tutacak çok daha büyük bir yer altı kompleksi bulunup bulunmadığı anlaşılabilecek.