Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılı Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması sonuçlarını yayımladı. Buna göre, Türkiye’nin gayrisafi yurt içi araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) harcamaları, 2025 yılında bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon lira artarak 980 milyar 428 milyon liraya ulaştı.
Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı da yükseldi. Söz konusu oran 2024 yılında yüzde 1,46 seviyesindeyken, 2025 yılında yüzde 1,55’e çıktı.
Ar-Ge harcamalarında özel sektör ilk sırada
Ar-Ge harcamalarının sektörel dağılımında mali ve mali olmayan şirketler yüzde 65 ile en büyük payı aldı. Şirketleri yüzde 30,3 ile yükseköğretim kurumları, yüzde 4,7 ile genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlar izledi.
Harcamaların türlerine bakıldığında ise personel giderleri yüzde 58,8 ile en büyük kalemi oluşturdu.
Ar-Ge faaliyetlerinin finansmanında da özel sektörün ağırlığı öne çıktı. Toplam harcamaların yüzde 52,5’i mali ve mali olmayan şirketler tarafından karşılanırken, genel devletin finansmandaki payı yüzde 31,1, yükseköğretimin payı yüzde 14,1 ve yurt dışı kaynakların payı yüzde 2,3 olarak kaydedildi.
Ar-Ge personeli 318 bine yaklaştı
Türkiye’de 2025 yılında tam zaman eşdeğeri (TZE) cinsinden 317 bin 982 kişi Ar-Ge faaliyetlerinde görev aldı.
Bu personelin yüzde 67,9’u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29’u yükseköğretimde, yüzde 3’ü ise genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda istihdam edildi.
Kadın Ar-Ge personeli sayısı 108 bin 453 olurken, toplam personel içindeki payı yüzde 34,1 olarak hesaplandı. Kadın çalışanların oranı yükseköğretimde yüzde 48,1’e ulaşırken, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, özel sektörde ise yüzde 28,2 seviyesinde gerçekleşti.
Ar-Ge personelinin yüzde 31’i doktora mezunu
Ar-Ge personelinin eğitim durumuna ilişkin veriler de açıklandı. Buna göre, çalışanların yüzde 40,6’sı lisans, yüzde 31’i doktora veya eşdeğeri, yüzde 19,4’ü yüksek lisans, yüzde 4,9’u meslek yüksekokulu ve yüzde 4,1’i lise ve altı eğitim düzeyine sahip kişilerden oluştu.
Tam zaman eşdeğeri cinsinden değerlendirildiğinde ise lisans mezunlarının payı yüzde 49,6, doktora veya eşdeğeri eğitim seviyesindekilerin payı yüzde 21,4 ve yüksek lisans mezunlarının payı yüzde 18,5 oldu.
Ar-Ge harcamalarının yüzde 61,8’i İstanbul ve Ankara’da
Bölgesel dağılımda İstanbul, Ar-Ge harcamalarının en yoğun gerçekleştirildiği il oldu. Türkiye genelindeki toplam harcamaların yüzde 31,8’i İstanbul’da yapılırken, Ankara yüzde 30 ile ikinci sırada yer aldı.
Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’yı kapsayan TR42 bölgesi ise yüzde 9,5’lik payla üçüncü sıraya yerleşti.
Böylece İstanbul ve Ankara, Türkiye’nin toplam Ar-Ge harcamalarının yüzde 61,8’ini gerçekleştirdi.
Ar-Ge personelinin bölgesel dağılımında da İstanbul yüzde 32,2 ile ilk sırada yer aldı. İstanbul’u yüzde 19,8 ile Ankara ve yüzde 8,4 ile TR42 bölgesi takip etti.
Şirketlerin Ar-Ge harcaması 637 milyar lirayı aştı
Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025 yılındaki toplam Ar-Ge harcaması 637 milyar 252 milyon liraya ulaştı. Bu harcamaların yüzde 54,9’u Ar-Ge merkezlerinde gerçekleştirildi.
Ar-Ge merkezlerindeki harcamaların yüzde 89,5’inin ise 250 ve üzeri çalışanı bulunan büyük ölçekli girişimler tarafından yapıldığı belirlendi.
Yüksek teknoloji yatırımları öne çıktı
İmalat sanayinde faaliyet gösteren girişimlerin Ar-Ge harcamaları 2025 yılında 322 milyar 656 milyon lira olarak kaydedildi.
Bu harcamaların yüzde 47,7’si yüksek teknoloji faaliyetlerinde bulunan girişimler tarafından gerçekleştirilirken, orta yüksek teknoloji grubunun payı yüzde 40,7 oldu.
Orta düşük teknoloji faaliyetlerindeki girişimler harcamaların yüzde 7,2’sini, düşük teknoloji faaliyetlerindeki girişimler ise yüzde 4,4’ünü gerçekleştirdi.
İmalat sanayinde en fazla araştırmacı istihdam eden grup, 32 bin 399 kişiyle orta yüksek teknoloji faaliyetlerinde bulunan girişimler oldu. Yüksek teknoloji grubunda ise 23 bin 298 araştırmacı görev aldı.
Ar-Ge teşviklerinin payı 10 yılda yükseldi
TÜİK verileri, dolaylı Ar-Ge teşviklerinin özel sektör harcamaları içindeki payının son 10 yılda önemli ölçüde arttığını gösterdi.
2015 yılında yüzde 14,8 olan dolaylı Ar-Ge teşviklerinin şirketlerin toplam Ar-Ge harcamaları içindeki payı, 2025 yılında yüzde 26,5’e yükseldi.
Aynı dönemde mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları 11,2 milyar liradan 637,3 milyar liraya ulaştı.