Uzay artık sırf bilim insanlarının değil, hükümetlerin ve teknoloji devlerinin de rekabet alanı. 4 Ekim 1957’de Sovyetler Birliği’nin Sputnik-1 uydusunu fırlatmasıyla başlayan Uzay Çağı, günümüzde devletlerin stratejik ve ekonomik gücünü şekillendiren bir alan haline geldi.
Soğuk Savaş periyodunda ABD ile Sovyetler ortasında yaşanan “uzay yarışı”, artık çok daha geniş bir aktör yelpazesine sahip. Çin, Hindistan, Japonya, Avrupa ve Güney Kore üzere ülkeler; yine kullanılabilir roketler, Ay misyonları ve Mars projeleriyle alanda yerini aldı.
ABD’nin kaygısı: Çin ve Rusya’nın yükselişi
ABD merkezli Council on Foreign Relations (CFR) tarafından yayımlanan “Uzay Güvenliği: ABD’nin Aksiyon Planı” raporu, Çin ve Rusya’nın uzay kapasitesindeki artışın Washington için stratejik bir tehdit oluşturduğunu vurguluyor.
Raporda, bu iki ülkenin geliştirdiği anti-uydu sistemleri ve artan yörünge yoğunluğunun “çarpışma riskini büyüttüğü” belirtiliyor. ABD’nin liderliği kaybetme tehlikesi karşısında “yeni bir Sputnik vakası” uyarısı yapılıyor.
CFR’ye nazaran, Washington idaresi uzayı “ulusal öncelik” ilan etmeli, Beyaz Saray’da bir “uzay zirvesi” düzenlemeli ve milletlerarası uzay hukukunun modernize edilmesi için faal diplomasi yürütmeli.
Çin, Hindistan ve yeni güçler
Çin, Chang’e ve Tiangong projeleriyle Ay’a yumuşak iniş yapan, Ay’ın uzak yüzüne araç indiren ve kendi uzay istasyonunu kuran birinci ülkelerden biri oldu.
Hindistan ise düşük maliyetli uzay projeleriyle dikkat çekiyor; 2023’teki Chandrayaan-3 vazifesiyle Ay’ın güney kutbuna inen birinci ülke unvanını aldı.
Japonya, Güney Kore ve Avrupa Uzay Ajansı (ESA) da hem bilimsel hem ticari misyonlarla global uzay rekabetinin içinde.
Uzay iktisadı büyüyor
ABD merkezli Uzay Bilgi Paylaşımı ve Tahlil Merkezi’nden Samuel Visner, global uzay iktisadının 2024’te 613 milyar dolar büyüklüğe ulaştığını, 2035’e kadar 1,8 trilyon dolara yükseleceğini belirtiyor.
Visner, “Küresel iktisadın tepesinde olmak isteyen ülkeler, uzay kabiliyetlerini artırmak zorunda” diyor.
Özel kesim yeni devri başlatıyor
2000’li yıllardan itibaren SpaceX, Blue Origin ve Virgin Galactic üzere özel şirketler, devlet inhisarını kırdı.
SpaceX’in tekrar kullanılabilir roketleri, uzaya erişim maliyetlerini büyük ölçüde düşürdü.
Lakin Boeing’in Starliner kapsülünde yaşanan arızalar, uzayda özel dalın üstlendiği rolün hâlâ büyük teknik riskler içerdiğini gösterdi.
Gelecek devirde Ay ve Mars’a beşerli vazifeler, devletler ile özel teşebbüslerin ortak projeleriyle şekillenecek. Uzay, artık sadece bilimsel bir merak değil, yeni bir jeopolitik ve ekonomik rekabet alanı haline gelmiş durumda.