Risk Altındaki Kültür Varlıkları Icom Kırmızı Listesi: Türkiye çalışmasının tanıtım programı, Muğla’nın Bodrum ilçesinde düzenlendi. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, programda yaptığı konuşmada kültür varlığı kaçakçılığına karşı Türkiye’nin kararlı duruşunu bir defa daha vurguladı.
Ersoy, “Kırmızı Liste’nin sırf Türkiye için değil, memleketler arası toplum için de ciddi katkılar sunacağını düşünüyorum” dedi. Kültür varlığı kaçakçılığının, yapıtları bağlamından koparan ve bilimsel bilgilerin yok olmasına neden olan organize bir cürüm olduğuna dikkat çeken Ersoy, bu suçun günümüzde ulusal güvenlik sıkıntısı hâline geldiğini ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu tarafından terörizmin finansmanında kullanılan bir enstrüman olarak tanımlandığını belirtti.
Ersoy, “Türkiye, bu suçla çabayı hem emniyet, jandarma ve gümrük birimlerimiz eliyle ulusal seviyede hem de memleketler arası iş birlikleri aracılığıyla global ölçekte kararlılıkla sürdürmektedir. Son sekiz yılda 9 binden fazla kültür varlığımızın iade edilmesini sağladık. Örneğin Amerika Birleşik Devletleri ile yürüttüğümüz yakın iş birliği sayesinde, Marcus Aurelius heykeli de dâhil olmak üzere pek çok yapıtımız ülkemize dönmüştür. Tekrar bu yıl haziran ayında, İsviçre makamlarının titiz çalışmaları ve iş birliği sayesinde bu ülkede ele geçirilen 7 tarihi yapıtımızın iadesini sağladık. İnşallah bugün bu yapıtların tanıtımını da gerçekleştireceğiz.”
“ICOM Kırmızı Liste, kayıp eser kataloğu değil”
Ersoy, yapıtların köken ülke sonları dışına çıkmadan korunmasının temel olduğunu vurgulayarak, bu noktada ICOM Kırmızı Liste uygulamasının büyük değer taşıdığına dikkat çekti.
Bakan Ersoy, konuşmasında ICOM Kırmızı Liste uygulamasına dair kamuoyunda oluşan yanlış bir algıya da açıklık getirdi. “Bu liste, kaybolmuş yapıtların bir envanteri ya da iş işten geçtikten sonra hazırlanan bir kayıp listesi değildir” diyen Ersoy, Kırmızı Liste’nin, kaçakçılık riski yüksek eser tiplerini tanımlayan ve kolluk kuvvetleri, gümrük üniteleri, müze çalışanları ile sanat piyasası aktörleri için rehber niteliği taşıyan bir farkındalık aracı olduğunun altını çizdi.
“Uluslararası dayanışma şart”
Bakan Ersoy, kültür varlığı kaçakçılığıyla çabada kurumsal kapasitenin artırılmasının da büyük değer taşıdığını vurguladı. Ersoy, Emniyet Genel Müdürlüğü’nün Anadolu, Miras ve Define operasyonları, Jandarma Genel Komutanlığı’nın kaçak kazılara yönelik caydırıcı önlemleri ile Gümrük Koruma Genel Müdürlüğü’nün hudut kapılarındaki etkin çalışmaları sayesinde son beş yılda 900 bini aşkın yapıtın yurt dışına çıkarılmadan müzelerimize kazandırıldığını kaydetti. Kültür varlığı kaçakçılığının tabiatı gereği uluslararası ve organize bir kabahat olduğunun altını çizen Bakan Ersoy, bu suça karşı gayretin başarısı için memleketler arası iş birliği ve dayanışmanın kaide olduğunu vurguladı.
Ersoy, “Bakanlığımız, ICOM, memleketler arası meslektaşlarımız, kolluk kuvvetlerimiz ve kültür profesyonellerimiz olmak üzere bu ortak şuurla bugün burada bir ortaya gelen bizler, kültür varlıklarının ilişkin oldukları topraklarda korunması yönündeki ortak irademizi bir sefer daha tüm dünyaya ilan ediyoruz. Birlikte bu çabayı kazanacağımızdan kuşkum yoktur. Sayın Emma Nardi’nin şahsında, bu çalışmalara takviye veren ICOM’un kıymetli yetkililerine, bilhassa Sayın Sophie Delepierre ve grubuna çok teşekkür ediyorum. Tıpkı halde, finansmanı Amerika Birleşik Devletleri Büyükelçiliği tarafından sağlanan ve Amerikan Araştırma Enstitüsü Türkiye Ofisi aracılığıyla bize aktarılan dayanak de bu projenin gerçekleşmesinde büyük rol oynamıştır” diye konuştu.
Bakan Ersoy, ICOM Kırmızı Liste – Türkiye çalışmasının yalnızca Türkiye için değil, uluslararası toplum için de önemli bir kaynak olacağını belirtti.
12 bin yıllık insan yüzlü T biçimli dikilitaş bulundu
Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yürütülen Taş Zirveler Projesi kapsamında 2025 yılı hafriyat çalışmaları 10 farklı alanda sürüyor. Bu alanlardan biri olan Karahantepe’de gerçekleştirilen son hafriyatlarda, birinci defa insan yüzü betimli bir T biçimli dikilitaş gün yüzüne çıkarıldı.
Göbeklitepe ve etrafında bulunan T biçimli dikilitaşların üzerlerindeki kol ve el kabartmaları, uzun müddettir bu taşların insanı sembolize ettiği kanısını güçlendiriyordu. Karahantepe’de ortaya çıkarılan bu yeni buluntu ise, birinci kere bir T biçimli dikilitaş üzerinde insan yüzünün işlenmiş olmasıyla Neolitik devir araştırmalarında yeni bir dönüm noktası olarak nitelendiriliyor.
T biçimli dikilitaşların çatı taşıyıcısı olmanın ötesinde sembolik bir mana taşıdığı uzun müddettir kabul ediliyordu. Fakat bu keşifle birlikte, bu taşların sadece insanı temsil etmediği, birinci kere yüz çizgileriyle insanın kendisini direkt betimlediği de anlaşıldı.
Yaklaşık 12 bin yıl öncesine uzanan Taş Zirveler Projesi, insanlığın yerleşik yaşama geçiş sürecini ve inanç dünyasındaki dönüşümünü belgeleyen en kapsamlı arkeolojik teşebbüslerden biri. Anadolu’nun güneydoğusunda yürütülen çalışmalar, insanlık tarihinin bilinen en erken periyotlarına dair yeni bilgiler sunmaya devam ediyor. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, keşfe ait paylaşımında, “Taş Zirveler Projemiz kapsamında yürütülen hafriyatlarda, birinci kere insan yüzü betimli bir T biçimli dikilitaş gün yüzüne çıkarıldı.
Karahantepe’de bulunan bu eser, Neolitik çağ beşerinin kendini T biçimli sütuna işlediği birinci örnek olarak insanlık tarihine ışık tutuyor” sözlerini kullandı.