Christopher Nolan’ın yazıp yönettiği ‘Odyssey’ filmi dünya çapındaki gişesiyle şimdiden adını unutulmazlar arasına yazdırdı. Film Homeros’un 3 bin yıllık destanına, mitolojiye ve bu destanın geçtiği coğrafyaya olan ilgiyi bir anda artırdı. Müze ve ören yeri ziyaretlerinden kitap satışlarına birçok alanı etkileyen yapımın turizme de önemli bir katkısı olması bekleniyor.
Troya Antik Kenti Kazı Başkanı ve bu yıl yayımlanan ‘Yeni Başlayanlar için Homeros’ kitabının yazarı Prof. Dr. Rüstem Aslan, Homeros’un ‘Odysseia’ destanından uyarlanan filmin neden bu kadar etkili olduğunu eserin büyüklüğüyle açıklıyor. Aslan’a göre bu destan dünya edebiyatının en etkileyici deniz yolculuğu anlatılarından biri ve içindeki mesajlar çok güçlü: “Troya Savaşı’nın ardından İthaka Kralı Odysseus’un yurduna dönüşü 10 yıl sürer. Ancak bu dönüş yalnızca uzun bir deniz seyahati değildir; aynı zamanda insanın akıl, cesaret, sabır ve iradesini sınayan simgesel bir yolculuktur. Odysseus’un karşılaştığı her ada ve her liman, insan hayatının farklı bir yönünü ve dönemini temsil eder. Odysseus destanı, insanın nasıl insan olduğunu güçlü bir şekilde anlatır. Açgözlülük, unutkanlık, kibir, baştan çıkarılma, bilgi arayışı ve eve duyulan özlem bu yolculuğun temel temalarıdır.”
Peki, Odysseus’un oradan oraya sürüklendiği sularda bugün yol alabiliyor muyuz? Rüstem Aslan “Akdeniz’in birçok bölgesi bu efsanevi duraklarla ilişkilendiriliyor” diyor. Destanda adı geçen yerlerin coğrafi karşılıkları tartışılmakla beraber, bazı yerlerin destanla ilişkisi neredeyse ‘kesin’e yakın, kimi kalıntılar, kimi coğrafi oluşumlar destanda geçtiği gibi yüzyıllara direniyor. Hürriyet Seyahat’in ve ‘Antik Yunan Mitolojisi: Tanrıların Aşk Hayatı’ isimli kitabın yazarı Serda Büyükkoyuncu’ysa filmi izlerken yola çıkma isteğiyle dolanların hislerine tercüman oluyor: “Troya’nın surlarından Sicilya’nın yanardağlarına, sirenlerin şarkı söylediğine inanılan Amalfi kıyılarından Odysseus’un sonunda kavuştuğu İthaka’ya kadar uzanan bu rota, dünyanın belki de en eski kültür ve seyahat rotası.”
O zaman hem Prof. Dr. Rüstem Aslan hem de Serda Büyükkoyuncu’nun rehberliğinde bu rotada neler görebiliriz ve hangi mitolojik kahraman bize eşlik eder bakalım…
Tahta at ve bir zaferle başlayan zorlu yol
Troya Antik Kenti, Troya Müzesi, Bozcaada (Tenedos), Çanakkale
Rüstem Aslan: Çanakkale’deki Troya Antik Kenti, dünyanın en önemli arkeolojik alanlarından biri. Ziyaretçiler burada farklı dönemlere ait Troya katmanlarını, surları, kent girişlerini görebilir. Ören yerinin hemen bitişiğindeki Troya Müzesi’nde kazılardan çıkan eserler sergileniyor. Çanakkale Boğazı’nın hemen girişindeki Bozcaada (Tenedos), Troya mitolojisinde çok önemli bir rol oynar. Homeros’tan öğrendiğimize göre Odysseus’un fikri olan tahta at adada yapılıp Troya Kalesi’nin önüne bırakılıyor. Bir anlamda bu ada Odysseus’un 10 yıl süren geri dönüş öyküsünün başlangıç yeri.
Serda Büyükkoyuncu: Ören yeri ve müzeyi gezdikten sonra günbatımında Hisarlık Tepesi’nden Troas Ovası’na bakın… Homeros’un destanında anlatılan savaşın neden tam bu coğrafyada yaşandığını hissettikten sonra merkezde sergilenen -daha önce ‘Troya’ filminde kullanılan- ahşap atla fotoğraf molası verin.
Bugünkü Bozcaada, Ege’nin en romantik adalarından biri. İlk durağınız Bozcaada Kalesi olmalı. Ardından Rum Mahallesi’nin begonvillerle süslü dar sokaklarında dolaşın. Adanın ucundaki Polente Feneri günbatımını izlemek için en güzel noktalardan biri. Homeros’un anlattığı rüzgârları en iyi hissedeceğiniz yer de zaten burası.
Bu durağın mitolojik karakteri
Poseidon: Denizlerin efendisi, çılgın dalgalar yaratan, fırtınaları başlatan ve gemilerin kaderini belirleyen tanrı.
Kiklop Polyphemos’un mağarasında kibir ve zekânın çatışması
Taormina, Katanya ve Etna Milli Parkı, İtalya
Rüstem Aslan: Troya’dan ayrıldıktan sonra çeşitli felaketler atlatan Odysseus ve kalan adamları, tek gözlü devlerin yaşadığı adaya ulaşır ve Polyphemos’un mağarasına girip yiyeceklerini yer. Polyphemos mağaranın girişini devasa bir kayayla kapatır ve her gün birkaç denizciyi yiyerek korkunç bir katliam gerçekleştirir. Odysseus kaba kuvvetle devi yenemeyeceğini anlar. Bunun yerine zekâsını kullanır ve kalan adamlarıyla mağaradan kaçmayı başarır. Araştırmacılar bu olayı çoğunlukla Sicilya’nın doğusundaki Etna Yanardağı çevresiyle ilişkilendirir. Aci Trezza kıyılarındaki siyah bazalt kayalıkları halk arasında ‘Kiklop Kayaları’ olarak bilinir. Etna’nın sürekli duman püskürten görüntüsü de eski denizcilerin devlerin yaşadığı dağ efsanelerini üretmiş olabileceğini düşündürür… Taormina, Katanya ve Etna Milli Parkı bugün bu rotanın en önemli turistik durakları.
Serda Büyükkoyuncu: Taormina destanın ruhunu en iyi hissedebileceğiniz yerlerden biri. Buradaki antik tiyatro yalnızca Sicilya’nın değil, dünyanın en etkileyici antik tiyatrolarından. Kentin kalbi sayılan Corso Umberto Caddesi tarihi saraylar, küçük meydanlar, butik dükkânlar ve kafelerle dolu keyifli bir yürüyüş rotası. Taormina’nın hemen altındaki Isola Bella, Sicilya’nın en özel koylarından.
Etna’nın eteğindeki Katanya da efsanevi bir şehir. Bir yanınızda Akdeniz’in masmavi suları, diğer yanınızda Avrupa’nın en hareketli yanardağı -daha yeni, temmuz başında patlayan- Etna… UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Katanya 1693’te feci bir deprem yaşamış. Yeniden inşa edilirken lav taşları kullanıldığı için kendine özgü siyah-beyaz bir mimari ortaya çıkmış. Gittiğinizde Piazza del Duomo ve Fil Çeşmesi’nin hemen yanında Sicilya’nın en renkli balık pazarını göreceksiniz.
Katanya ve Taormina arasındaki Aci Trezza da listenizde olmalı; çünkü kasabanın hemen açıklarında yükselen siyah bazalt kayalıklar Kiklop Kayaları adıyla biliniyor. Yerel halk yüzyıllardır bunların Polyphemos’un Odysseus’un gemisine fırlattığı kayalar olduğuna inanıyor.
Eğer bu yolculuğu yaptığınızda Etna sakinleşmişse milli park gezisini de listenize alın.
Bu durakların mitolojik karakterleri
Hephaistos: Ateşin, demirciliğin tanrısı. Atölyesi Etna’nın altındaymış ve lavların patlama seslerinin örsüne vurduğu çekiç sesleri olduğuna inanılırmış.
Kikloplar: Hephaistos’un yardımcıları, tek gözlü devler.
Polyphemos: Poseidon’un oğlu ve o bir kiklop. Çobanlık yapıyor ve insanlardan nefret ediyor.
Enceladus: Devlerden biri ama önemli bir özelliği var. Antik Yunan’da her deprem onun kıpırdamasından oluyor diye biliniyor.
Bilgelik, baştan çıkarılma ve dönüşüm
Monte Circeo Burnu, Messina Boğazı, Amalfi-Capri kıyıları, İtalya-Bonus: Korfu
Rüstem Aslan: Odysseus’un gemileri Aiaia Adası’na ulaştığında büyücü Kirke, denizcileri sarayına davet eder. Kirke’nin hazırladığı büyülü içeceği içen askerler domuza dönüşürler. Yalnızca Eurylokhos bu tuzaktan kurtularak Odysseus’a haber verir. Odysseus kılıcını çekerek Kirke’yi etkisiz hale getirir. Kirke daha sonra büyüyü bozar ve denizcileri yeniden insan şekline döndürür. Böylece yolculuk fiziksel olmaktan çıkıp ruhsal bir arayışa dönüşür. İtalya’nın batı kıyısındaki Monte Circeo Burnu antikçağdan beri Kirke’nin adası olarak kabul ediliyor.
Odysseus’un en unutulmaz sınavlarından biri de sirenler. Kirke’nin tavsiyesini dinleyen Odysseus bu sınavı geçer ve hem bilgiyi hem de yaşamı birlikte kazanır. Sirenlerden sonra çok daha ölümcül bir geçit gelir. Bir tarafta altı başlı Skylla, diğer tarafta her şeyi içine çeken Kharybdis girdabı… Bu bölüm liderliğin bazen acı seçimler yapmayı gerektirdiğini anlatır. Araştırmacılar sirenleri Amalfi kıyıları açıklarındaki Li Galli Adaları’yla ilişkilendirirken, Skylla ve Kharybdis’in bugünkü Messina Boğazı’nı temsil ettiğini düşünür. Bugün bu bölgeler: Amalfi, Positano, Capri, Li Galli Adaları, Messina, Reggio Calabria Akdeniz’in en güzel kıyıları arasında kabul edilmektedir.
Serda Büyükkoyuncu: Sicilya ile İtalya anakarasını ayıran Messina Boğazı, 3 kilometreye kadar daralıyor. Günümüzde birkaç dakikada geçilen bu su yolu, antikçağın en tehlikeli geçişlerinden. Messina kıyısındaki seyir noktalarından boğazı izleyebilir, Reggio Calabria’ya feribotla geçebilirsiniz. Birçok araştırmacı, sirenlerin yaşadığı adaların Amalfi kıyılarındaki Li Galli Adaları olduğuna inanıyor. Bu adaların çevresinde tekne turuna çıkın. Sabahın erken saatlerinde deniz neredeyse cam gibi oluyor.
Bugün Positano’dan veya Amalfi’den kalkan tekne turlarıyla da oralarda dolaşabilirsiniz.
Capri’de ise Blue Grotto (Mavi Mağara), Monte Solaro, Augustus Bahçeleri ve Marina Grande bana göre mutlaka görülmesi gereken yerler arasında.
BONUS: Birçok araştırmacı Homeros’un Scheria’sının bugünkü Korfu olduğuna inanıyor. İlk durağınız UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Korfu Eski Şehri olmalı. Venedik sokakları, Fransız meydanları ve İngiliz döneminden kalan yapılar adayı benzersiz yapıyor. Sonra da Paleokastritsa koylarına gidin. Berrak suları ve kayalık kıyıları nedeniyle birçok kişi buranın Odysseus’un karaya çıktığı yer olduğuna inanıyor.
Bu durakların mitolojik karakterleri
Kirke (Circe): Büyü, eczacılık ve dönüşümün güçlü tanrıçası, antik dünyadaki ilk ve en ünlü cadı figürlerinden.
Sirenler (Sirens): Denizcileri büyülü ve eşsiz güzellikteki sesleriyle cezbederek ölüme sürükleyen gizemli ve tehlikeli yaratıklar.
Yolculuğun gerçek anlamı, eve dönüş
İthaka Adası, Yunanistan
Rüstem Aslan: Odysseus 20 yıllık ayrılıktan sonra İthaka kıyılarına ulaşır. Oğluyla birlikte krallığını geri alır ve sonunda barış yaparak eski güzel günlerine döner. İyon Denizi’nde bulunan küçük İthaka Adası bugün Yunanistan’ın en sakin adalarından biri. Adanın dağlık yapısı, zeytinlikleri ve sessiz koyları, Homeros’un tasvir ettiği mütevazı ama huzurlu yurdu büyük ölçüde yansıtıyor.
Serda Büyükkoyuncu: Odysseus evine döndüğünde köpeği dışında kimse onu tanımaz çünkü Athena onu yaşlı bir dilenci kılığına sokmuştur. İthaka bugün hâlâ İyon Denizi’nin en sakin adalarından. Başkent Vathy evleri ve limanıyla tipik bir Yunan adası. Kuzeydeki Polis Koyu, Odysseus’la bağlantısı olduğu söylenen önemli noktalardan biri. Yakındaki Loizos Mağarası kutsal kabul ediliyor. Aetos bölgesinde ortaya çıkarılan ve ‘Odysseus Sarayı’ olduğu düşünülen arkeolojik kalıntılarsa son yılların en heyecan verici keşifleri arasında.
Mitolojik karakteri
Athena: Bilgelik, strateji ve savaş tanrıçası. Odysseus’un 10 yıllık yolculuğundaki en büyük destekçisi.