Recep ERÇİN
ABD Başkanı Donald Trump’ın bakanları ile yaptığı Körfez seyahati nedeniyle, Türk heyetinin ABD’ye mayıs ayında gerçekleştirmeyi planladığı ziyaret ertelendi.
Heyet ziyareti önümüzdeki günlerde yine planlanacak. Türkiye bir yandan Birleşik Krallık ile STA’sını genişletme müzakereleri yürütürken öte yandan Avrupa Birliği ile olan Gümrük Birliği Anlaşması’nın da güncellenmesi için diplomasi trafiğinde. Trump devrinde artan belirsizlik ortamında ticaret ortakları ile münasebetlerini derinleştirme yoluna giden Türkiye’nin ticaret diplomasisi stratejisini ve önümüzdeki periyoda ait beklentileri Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) Başkanı Nail Olpak ile konuştuk.
“Çin’in boşluğunun ne kadarını biz doldurduk?”
Söze Trump ile başlayan Olpak, Trump’ın birinci periyodunda Türkiye ile ABD’nin dış ticaretinin 20 milyar dolarken o dönemki Ticaret Bakanı’nı Türkiye’ye göndermesi sonrası geçen süreçte 40 milyar dolara giden bir dış ticaret hacmine erişildiğini söyledi.
Bu gelişmenin rastlantısal olmadığını kaydeden Olpak, Trump’ın birinci döneminde Cumhurbaşkanı Erdoğan ile belirledikleri 100 milyar dolar ticaret hacmi amacı kapsamında DEİK ve TAİK olarak Boston Consulting Group’a bir çalışma yaptırdıklarını bunu da Amerikalı muhataplara sunduklarını, bundan sonra dönemin ABD Ticaret Bakanı Wilbur Ross’un Türkiye’ye 5 günlük bir ziyaret gerçekleştirdiğini anımsattı.
O çerçeveden bakıldığında ABD’nin o periyot Çin’den yaptığı ithalatın 550-600 milyar dolarlardan 300 milyar dolar seviyelerine çektiğine işaret eden Olpak, “Şimdi bu fotoğrafı bir sefer âlâ görmemiz lazım. Orayı kim doldurdu? Biz ne kadarını doldurduk? Ben buradan ne kadar ders çıkarttım, nereye gelebildim?” diye sordu.
“Paradan para kazanacak beşerler değiliz”
Bütün bu belirsizlik içinde dünya ticaretinde bir ivme kaybı yaşandığına dikkat çeken Nail Olpak, kelamlarını şöyle sürdürdü: “Bu ivme kaybı yeni kararlarla birlikte nereye gidecek? Bir de bizim kendi içimizde çözmemiz gereken sıkıntılarımız var.
İşte klasik, ihracatçının söylediği parite, enflasyon makası, para politikası…Biz paradan para kazanacak beşerler değiliz. Yani ne anlamda? Üretim kesimi, ticaret yapanlar manasında. Paradan para kazanan finans kesimi. Kötülemek için demiyorum. Bizim gerçek kesim diye söz edilen işte sektörün paradan para kazanmaktan vazgeçmesi lazım. İşte oradan reskont aldın, bilmem ne yaptın, onu faize yatırdın.
Zaten hem ahlaki manada da hakikat değil, yapılmaması da gerekir. O vakit ihracatçının doğal hedge yönelmesi lazım.” “Hedge yapılmadığı noktada parite, enflasyon vesaireye takılı kalırız” diye konuşan Nail Olpak, “Bugün prestijiyle enflasyon ile parite ortasındaki makas açık fakat o kadar açık olmadığı vakit da biz döviz kurundan daima şikayet ettik.” iletisi verdi.
“Sıkıntılar var ancak mali disiplini bozmayalım”
Uygulanmakta olan iktisat programına ait gerçek sektörden gelen seslere ait değerlendirmeler yapan Nail Olpak, şunları lisana getirdi: “Sıkıntılara karşın 1,3 trilyon dolarlık bir iktisattan bahsediyoruz.
Kendimizi küçümsemeyelim. İçeride kahrımız yok mu? Var doğal. Ancak dışarıdan bakıldığında imrenilen bir tablonun da olduğunu görmek lazım… Beğenip beğenmemenin dışında iktisat yönetiminin önünde bir yol haritası var; ‘2026’nın sonuna kadar ancak olağanlaşmanın olabileceği açıklandı. Bunu yaparken de temel enstrümanlardan birisi olarak enflasyonu indirebilmek için iç talebi ben baskılayacağım’ dedi.
Bu telaffuzların hiçbirinden mutlu olmayabilirim. Farklı bir mevzu. Fakat program var. Programı bu türlü yapacağım, dedi. Kredi büyümesini sınırlayacağım, diye söyledi. Burada yapılan eleştirilerden birisi daima şuydu; bu işin hakikaten bir dönüşümle, reformla sağlanması lazım. Bir süreç devam ediyor. Bu süreçte zaten herkes muhakkak bir kahır yaşıyor. Bu düşünceyi yaşamışken tabiri yerindeyse plağı başa koymayalım, en başa dönmeyelim. Yani mali disiplini bozmayalım.”
“İhracat büyük basamaklarla artmayacak”
“Bugüne kadar yapılan çalışmalara da sekte vurmayalım ancak mali disiplini bozmadan da reel kesimi ayakta tutabilecek bir grup şeyler yapılabilir” görüşünün geçerli olduğunu kaydeden DEİK Başkanı Olpak, “Yani açın kesenin ağzını, ne varsa dağıtın, denmiyor. Özel bölüm bu türlü bir talebin içerisinde değil. Fakat daha evvelce atılabilecek bir kadro adımlar vardı. KOBİ’ye verilecek takviyeyle, büyüğe verilecek desteği birebir oranda görmemek lazım.
Büyüğün ayakta kalma süreciyle ya da su altında nefesi tutma müddetiyle ve KOBİ’nin nefes tutma mühleti tıpkı şeyler değil” dedi. Olpak, bundan sonra kredi büyümesindeki sınırlamaların küçük ve orta büyüklükteki işletmeler için farklılaştırılabileceğini, ihracatçıya sağlanan döviz dönüşüm takviyesindeki artışın da daha evvel yapılabileceğini vurguladı. “Homurdanmalar artıyor mu diye siz o denli sorduğunuz için o denli söylüyorum; artıyor” diyen Nail Olpak, “Yani bu farklı sektörlerde de maalesef artıyor. Bir gerçeğimiz daha var.
Yüksek enflasyon maalesef fiyat ahlakını da bozdu. Burada oturup bizim kendimizi de eleştirmemiz gerekiyor. Bugün prestijiyle bakıldığında evet sesler biraz daha fazla zira daha regüle bölümlerle (otomotiv) ilgili de sorunlar duymaya başladık. Bundan sonraki süreçte dünyanın biraz evvelki istikrarlarına bakıldığında ihracatımızın bu türlü çok büyük basamaklarla artmayacağını kabul etmemiz lazım bizim” bilgilerini verdi.
“ABD’den dışlanan Çin, pazarlarımıza gelecek”
ABD tarifeleri konusunda Türkiye’de oluşan iyimserliğe temkinli yaklaşan DEİK Başkanı Olpak, şu değerlendirmeleri yaptı: “Amerika’ya giremeyen o ülkelerin malları nereye girecek? Türkiye’ye gelir demek de yanlış bakış açısı. Benim pazarım sonlu. Asıl benim eser sattığım pazara girecek; Avrupa Birliği, Ortadoğu.
Trump bunu nitekim bu türlü uygulayacak mı? Pazarlık için mi yapıyor? Onların hiçbirini bilmiyoruz. Ancak bir gerçek var; Amerika, Çin ile o olan ikili ticaretinde azaltmaya gitmiş. Bu 300 milyarı da biraz daha aşağıya indirecek. 200’e mi indirecek, 100’e mi indirecek, bir yere indirecek. Her indirdiği yer 100 ya da 200 milyar dolarlık kısım, tekrar benim eser sattığım bir pazarlarda, benim önüme mani olarak çıkacak. Sorunun büyük kısmı burada.”
“İngiltere’nin dünyayı okumasını, biz de âlâ okumalıyız”
İngiltere ile yürütülen STA müzakerelerine dikkat çeken DEİK Başkanı Olpak, “İngiltere ticaret fazlası yer verdiğimiz ülkelerden biri. Beni çok ilgilendiren tarafı aksiyonu süratli alan bir ülke oldu. Nasıl oldu? Brexit süreci ile birlikte çabucak bizimle STA imzaladık. Artık STA’nın tekrar güncellenmesi gündemde. AB ile bir Gümrük Birliği imzaladık ortadan 29 yıl geçmiş. Hâlâ Gümrük Birliği’nin güncellenmesini konuşuyoruz. İngiltere ile olan işbirliğini ben daha çok daha müspet görüyorum. İngiltere’nin dünyayı okumasını, bizim de okumamız gerektiğini düşünüyorum. Yani İngilizler dünyanın her yerinde olup, kendilerini en az gösteren bir yapıya sahipler. Zannederim onlarla olan alakamız de bu çerçevede daha müspet devam edecek” diye konuştu.
“Suriye’ye gelirken herkes kendi hesabıyla birlikte gelir”
“Suriye’ye biraz vakit tanımamız gerektiğini unutmayalım” diyen DEİK Başkanı Olpak, şu yorumları yaptı: “Kötümserlik manasında değil lakin Suriye’de kimin ne hesabı var? Kim o hesabı nasıl görecek? Yani bir hiçbir şey olmasa bile kendi işlerini toparlamaları vakit alacak. Güç bir şey yıllarca bir iç savaş yaşamışsanız.. Kendi içinde toparlanması, o altyapının yapılması ile ilgili memleketler arası finans parasız gelmez. Gelirken herkes kendi hesabıyla birlikte gelir. Bir İran var denklemin içinde. Yara almış bir Rusya var. İşte Amerika’sı, Fransa’sı… Bütün bir dengelerin içerisinde doğal ki en aktif ülkelerden birisi biziz. ”
“İnşallah sığınakları kullanma muhtaçlığı olmaz”
Yeni devirde ABD’nin gerçek tutumunun ne olacağını sorgulayan DEİK Başkanı Olpak, “Şimdi halat çekme oynanıyor. Halat çekme nerede bitecek? Bir görelim. 90 gün sonra mı, 60 gün sonra mı, 120 gün sonra mı? Hakikaten ne uygulanacak? İnşallah yeterince dersi almışızdır da işi yalnızca ticari savaşla götürürüz. Birileri sığınaklar da yaptı, biliyorsunuz bu süreçlerle ilgili. İnşallah o sığınakları kullanma muhtaçlığı da olmaz. Ancak yeni devrin düzgün okunması gereken tablolarından biri kendine yetebilme konusunda, eski periyoda nazaran çok daha fazla gereksinim olacak. Kimsenin aklına gelmezdi Avrupa’nın silahlanmaya 500 milyarlık bir bütçe ayıracağı, bu türlü bir dünyanın olabileceği” sözlerini kullandı.
