Özlem SARSIN
İzmir Ticaret Odası mart ayı meclis toplantısı, TÜSİAD Başkanı Ozan Diren’in katılımı ile gerçekleştirildi. Toplantıda Ortadoğu’da devam eden savaşın tesirleri konuşuldu. İzmir Ticaret Odası Yönetim Kurulu Lideri Mahmut Özgener, Ortadoğu’da başlayan savaşla birlikte global iktisadın yeni bir periyoda girdiğini söyleyerek, global güvenlik mimarisindeki çözülmenin ekonomik alanda da uyum kaybını beraberinde getirdiğini tabir etti.
Müttefik ülkelerin ortak hareket etmek yerine güç ve ticaret güvenliği için kişisel mutabakatlara yönelmesinin global piyasaların daha kesimli ve öngörülemez hale gelmesine yol açtığına işaret eden Özgener, “Bu sürecin, bilhassa güç fiyatları ve ticaret akımları üzerinden global enflasyonu ve maliyetleri kalıcı olarak üst çeken yeni bir risk alanı yarattığını değerlendiriyoruz” dedi.
“Yatırım ve kredi büyümesi sınırlanabilir”
Küresel enflasyonda en belirleyici olanın savaşın tesiriyle güç piyasaları olduğuna dikkat çeken Özgener, “Petrol fiyatlarındaki artışlar sırf güç maliyetlerini değil; üretim maliyetlerini, enflasyon beklentilerini ve merkez bankalarının para siyaseti kararlarını da direkt etkiliyor. Oluşan bu durum, finansal şartların daha uzun müddet sıkı kalmasına yol açarak yatırım ve kredi büyümesini sınırlayabilir” dedi.
Savaşın uzaması ve bir güç krizine dönüşmesinin istikrarları değiştirebileceğine işaret eden Özgener, “Bu gelişme, iktisatların bu çeşit şoklara karşı alternatif üretme kapasitesini de hızlandırabilir. Bununla birlikte; güç ve ticaret akışlarının makul çizgilere ağırlaşmasının yarattığı kırılganlık daha net ortaya çıkarken, alternatif güç ve lojistik koridorlarının ehemmiyeti artabilir ve ülkeler tedarik zincirlerini çeşitlendirme istikametinde daha süratli hareket etmek durumunda kalabilir. Bilhassa Asya’da, sanayi stratejisinin merkezine güç dönüşümünün yerleştirilmiş olması, Ortadoğu’da yaşanan gelişmelerden sonra global üretim ve ticaret istikrarlarını daha fazla şekillendirme potansiyeli taşıyor. İktisattaki bu bozulma nedeniyle yeni istikrar anlayışının oluşmasının ve yerleşmesinin uzun bir vakte yayılacağı kanaatindeyiz” dedi.
Özgener, artan jeopolitik risklerin Türkiye iktisadı üzerinde hem olumsuz hem de fırsat yaratan tesirler doğurduğunu belirtti. Güç fiyatlarındaki yükseliş ve risk primindeki artışın makro istikrarları zorladığını söz eden Özgener, buna karşılık Türkiye’nin coğrafik pozisyonu sayesinde alternatif ticaret ve lojistik çizgilerinde daha fazla rol üstlenme potansiyelinin arttığını vurguladı.
“Savaş uzarsa baskı artar”
Enerji kaynaklı global enflasyon baskısının faiz indirimlerini geciktirebileceğini tabir eden Özgener, bunun dış finansman şartlarını sıkı tutabileceğini söyledi. Savaşın uzaması halinde ise maliyet baskılarının artabileceğini ve talepte zayıflama görülebileceğini lisana getirdi. Özgener, orta ve uzun vadeli perspektiften bakıldığında ise global sistemde güç dağılımının çeşitlenmesi ve tedarik zincirlerinin yine tasarlanmasının Türkiye açısından değerli fırsatlar barındırdığını kelamlarına ekledi.
“MB’nin süratli ve yavuz kararlar alması rahatlatır”
TÜSİAD Başkanı Ozan Diren ise Ortadoğu savaşının tesirlerini kıymetlendirerek savaşın dışsal bir şoku tetiklediğini söyledi. Kısa vadede gayret edebilmek için Merkez Bankası (MB) rezervlerinin kuvvetli olduğunu belirten Diren, “Petrol fiyatlarının artması, her 10 dolarlık artışın yaklaşık 5 milyar dolarlık bir dış ticaret açığı yaratması manasına geliyor. Dış ödemeler istikrarı açığı oluşturuyor. Münasebetiyle bu durum orta vadede finansmanla ilgili bir gereksinim doğurabilir. Kısa vadede çaba edebilmek için MB rezervlerimiz kuvvetli” dedi.
Petrolün değerli bir ithalat kalemi olduğunu ve enflasyonu etkilediğini söyleyen Diren, “Enerji krizinin enflasyonu üst çeken, büyümeyi baskılayan bir tesiri olacaktır. Bu durumda bilhassa MB’nin süratli ve bahadır kararlar alması bu hususun daha rahat ilerlemesine dayanak oluyor. Bir tarafta MB kararları inanç veriyor. Bu manada düzgün kararlar alınacağını düşünüyoruz. Uzaması durumunda global ölçekte kolay kolay istikrara girmeyecek bir dalgalanma yaratma ihtimalini yüksek görüyoruz” dedi.
