İstanbul Menkul Değerler Borsası’nın (İMKB), 5 Nisan 2013’te “Borsa İstanbul“a dönüşmesinin akabinde geçen 13 yılda, borsada toplamda 609 pay senedinin yanı sıra vadeli süreç kontratları, opsiyonlar ve varantların süreç gördüğü dev bir pazar oluştu.
İMKB olarak sürece başlayan borsa, 2013 yılında değişen Sermaye Piyasası Kanunu ile farklı bir yapıya bürünmesinin akabinde 13 yıldır “Borsa İstanbul” ismiyle hizmet vermeye devam ediyor.
Resmi olarak Aralık 1985’te açılan İMKB, 3 Ocak 1986’da 19 pay senedi ile Cağaloğlu’ndaki binasında sürece başladı.
1987’de daha evvel haftalık olarak hesaplanan borsa endekslerinde günlük hesaplanmaya geçildi. 1993’te ise 50 şirketle bilgisayarlı alım-satım sürecine geçildi. İMKB, 1993 yılının sonlarında ABD Menkul Değerler ve Borsalar Federasyonu tarafından “kabul görmüş menkul değerler borsası” olarak tanımlandı. Bu unvanı alan gelişmekte olan borsalar ortasında İMKB üçüncü oldu.
1996’da Milletlerarası Pazar bünyesinde Memleketler arası Tahvil ve Bono Piyasası’nın kurulmasının akabinde 1997’de bu piyasada Hazine tarafından yurt dışında satılmak üzere çıkarılan 40 adet milletlerarası tahvilin kota alınmasıyla süreçlere başlandı. Böylelikle Hazine’nin yurt dışı finansmana erişimi için farklı bir kanal açılmış oldu.
İMKB, 2000 yılında Kırgız Borsası’nın sermayesine yüzde 27,4 iştirak oranı ile Bakü Borsası’na da yüzde 5,26 iştirak ile ortak oldu.
2004’te katılma dokümanlarının organize ve şeffaf bir piyasada süreç görmesini sağlamak maksadıyla Borsa Yatırım Fonu Pazarı kuruldu ve takip eden yıl Pay Senetleri Piyasası Fon Pazarı’nda Borsa Yatırım Fonları süreç görmeye başladı.
2007’de Pay Senetleri Piyasası’nda açılış seansı uygulamasına geçilirken yıl sonuna yanlışsız seans kapanış saati 17.00’ye uzatıldı. Mayıs 2009’da Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) devreye alınarak piyasanın şeffaf ve vaktinde aydınlatılması için kıymetli bir adım atıldı.
Yapılandırılmış eserler sınıfında yer alan ve menkul kıymetleştirilmiş opsiyon özelliklerini taşıyan eser manasına gelen varantlar, 2010’da borsada süreç görmeye başladı.
2011’de Bankalararası Repo-Ters Repo Pazarı’nın kurulmasıyla bankaların kendi ortalarında likidite sorunlarını halledebilmesinin önü açıldı. 2012’de İMKB bünyesinde faaliyete geçen Vadeli Süreç ve Opsiyon Piyasası’nda (VİOP), 2019’da süreç hacmi ortalama 5 milyar liraya ulaştı.
İMKB, 5 Nisan 2013’te özel hukuk kararlarına nazaran çalışan bir işletme olan Borsa İstanbul AŞ’ye dönüştü. Endeks isimlerinde yer alan “İMKB” kısaltması, “BIST” olarak değiştirildi. Yeni vizyonu doğrultusunda kurum kimliğini de yenileyen Borsa İstanbul, lale motifini logo olarak tercih etti.
30 Kasım 2015’te Borsa İstanbul ile Nasdaq ortasındaki paydaşlık kapsamında geliştirilen BISTECH’in birinci fazı devreye alındı. BISTECH olarak isimlendirilen iki evreden oluşan Teknoloji ile Dönüşüm Programı’nın birinci etabında Borsa İstanbul, 22 yıldır uyguladığı iki seans uygulamasından tek seans uygulamasına geçti.
Borsa İstanbul AŞ ve bağlı iştiraki İstanbul Takas ve Saklama Bankası AŞ, swap piyasası kurulmasına ait yapılan çalışmaları Eylül 2018’de tamamladı. Borsa düzenlemeleri uyarınca süreç yapma yetkisi verilmiş bankalar ve TCMB’nin süreç gerçekleştirebildiği swap piyasasında 2019’da TL-dolar ve TL-avro süreçleri, günlük 3 milyar doları bulan hacme ulaştı.
Borsa İstanbul, 17 Haziran 2019’da finansal türev eserlerde, borçlanma araçlarında ve çeşitli finansal mukavelelerde değişken faiz göstergesi olarak TLREF Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranı’nı hesaplamaya ve yayımlamaya başladı. Türk lirası kısa vadeli referans faiz oranı gereksinimini karşılamaya yönelik olarak oluşturulan TLREF’in, destek varlık yahut karşılaştırma ölçütü olarak kullanılması da amaçlanıyor.
Varlık çeşitliliği her geçen yıl arttı
Borsa İstanbul’da emtia sertifikaları, hisse piyasalarında sürece açılırken 21 Kasım 2022’de 0,01 gram altının hisse piyasalarında alınıp satılmasını sağlayan Darphane Altın Sertifikası “ALTINS1” koduyla borsaya kote edildi.
Mayıs 2023’te Borsa İstanbul’un, Avrupa Birliği (AB) sermaye piyasaları düzenleyici otoritesi olan ESMA (European Securities and Markets Authority) tarafından MiFID II (Markets in Financial Instruments Directive II) ve MiFIR (Markets in Financial Instruments Regulation) kararları çerçevesinde oluşturulan süreç sonrası şeffaflık şartlarını sağlayan pazar yeri olarak mevcut “olumlu” statüsü yapılan güncellemeyle teyit edildi.
“BIST Geri Alım Endeksi” ve “BIST Temettü 25 Yük Sınırlamalı 10” isimli iki yeni endeksin de 15 Ağustos 2023 prestijiyle hesaplanmaya başlanacağına karar veren Borsa İstanbul, büyümek için muhtaçlık duydukları finansmanı öz kaynakla sağlamak isteyen şirketlerin, yalnızca nitelikli ve kurumsal yatırımcılara sermaye artırımı yoluyla hisse ihraç ederek kaynak temin etmelerini sağlamak ve kelam konusu hisselerin Borsa İstanbul Hisse Piyasası’nda süreç görebilmesi hedefiyle teşebbüs sermayesi pazarının (GSP) oluşturulduğunu bildirdi.
Borsa İstanbul’un 150. kuruluş yıl dönümünün kutlandığı 22 Aralık 2023’te, 1 Kasım 2023 tarihinden itibaren Borsa İstanbul’da süreç gören 500 hissenin “BIST 500 Endeksi” kapsamında hesaplanmaya başlamasına karar verildiği duyuruldu.
2024’te ayrıyeten Borsa İstanbul’da, bakır vadeli süreç kontratları 6 Aralık’ta VİOP’ta sürece açıldı. 16 Aralık 2024’ten itibaren ise Borsa İstanbul’da BIST Spot Gümüş, BIST Spot Platin ve BIST Spot Paladyum endekslerinin hesaplanmaya başlanmasına karar verildi.
2026’nın birinci çeyreğinde 14 şirket borsada süreç görmeye başlarken Borsa İstanbul’da süreç gören şirketlerin sayısı Yıldız Pazar’da 251, Ana Pazar’da 276, Alt Pazar’da 49 olmak üzere, öbür pazarlardaki paylarla toplamda 609’a çıktı.
