Sağlıklı yaşamak, bağışıklığını desteklemek veya kilo vermek isteyen pek çok kişi bitkisel ürünlere yöneliyor. Ancak doğal içerikli olduğu düşüncesiyle tüketilen bu ürünler, özellikle yüksek miktarda ve uzun süre kullanıldığında ciddi sağlık riskleri oluşturabiliyor. Türk Böbrek Vakfı Yönetim Kurulu Üyesi ve Nefroloji Uzmanı Prof. Dr. Aydın Türkmen ile vakfın diyetisyeni Gökçen Efe Aydın, bitki çaylarından detoks kürlerine kadar birçok ürünün bilinçsiz kullanımının olası sonuçlarına dikkat çekti.
Böbrekler günde yaklaşık 180 litre sıvıyı süzüyor
Prof. Dr. Aydın Türkmen, böbreklerin vücuttaki atık maddelerin uzaklaştırılması ve sıvı-elektrolit dengesinin korunmasında yaşamsal görevler üstlendiğini belirtti.
Böbreklerin günde yaklaşık 180 litre sıvıyı süzdüğünü ifade eden Türkmen, tüketilen gıdaların ve kullanılan ilaçların yıkım ürünlerinin de böbreklerle yoğun biçimde temas ettiğini vurguladı.
Türkmen’e göre zararlı maddeler, gereğinden yüksek dozda kullanılan ilaçlar ve kontrolsüz alınan takviyeler böbrek fonksiyonlarını olumsuz etkileyebiliyor. Özellikle kronik böbrek hastalığı bulunan kişilerin bu ürünleri kullanırken daha dikkatli olması gerekiyor.
Bitkisel ürünlerde ağır metal ve ilaç etken maddesi riski
Bitkisel takviyelerin tamamı ilaçlarla aynı değerlendirme ve denetim süreçlerinden geçmiyor. Gıda takviyesi olarak satılan ürünlerde etken madde miktarları markalara göre değişebiliyor.
Üretim ve kalite kontrol sorunları nedeniyle bazı ürünlerde ağır metal, pestisit veya farklı maddelerle kontaminasyon riski bulunuyor.
Prof. Dr. Aydın Türkmen, bir ürünün bitkisel olmasının güvenli olduğu anlamına gelmediğini belirterek ürünün içeriği, dozu, kullanım süresi ve kişinin sağlık durumunun birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Özellikle internet üzerinden satılan, kaynağı belirsiz ürünlerin satın alınması ve hekim önerisi olmadan uzun süre kullanılması önemli riskler taşıyor. Güvenilir üreticilerden temin edilen takviyeler bile herkes için uygun olmayabiliyor.
Zerdeçal ve kurkumin takviyeleri böbrekleri nasıl etkiliyor?
Eklem ağrıları ve iltihabi hastalıklar gibi çeşitli durumlarda tercih edilen zerdeçal ile etken maddesi kurkumin de uzmanların dikkat çektiği ürünler arasında bulunuyor.
Antioksidan ve antiinflamatuvar özellikleriyle bilinen kurkuminin sağlık üzerindeki etkilerine ilişkin bilimsel kanıtların her kullanım amacı için yeterli olmadığı belirtiliyor.
Prof. Dr. Aydın Türkmen, bazı ticari bitkisel ürünlerin ilaç etken maddeleriyle kontamine olabileceğine dikkat çekti.
Özellikle nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar, böbrekte kan akımının düzenlenmesinde rol oynayan prostaglandinlerin üretimini baskılayabiliyor. Bu durum, kronik böbrek hastaları, diyabetliler, hipertansiyon hastaları ve ileri yaştaki kişilerde akut böbrek hasarı riskini artırabiliyor.
Yüksek doz kurkumin takviyelerinin oksalat taşlarına yatkın kişiler açısından ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor. Organ nakli alıcılarında ise kullanılan ilaçlarla olası etkileşimler önem taşıyor.
Bazı bitkisel ürünler kalıcı böbrek hasarına neden olabiliyor
Türkmen, bazı Aristolochia türlerinde bulunan aristoloşik asidin geri dönüşümsüz böbrek hasarı ve idrar yolu kanserleriyle ilişkilendirildiğini belirtti.
Yüksek doz yeşil çay ekstresinin bazı kişilerde karaciğer hasarına yol açabileceğini ifade eden Türkmen, zayıflama ürünlerinde bulunabilen ağır metallerin ve beyan edilmemiş ilaç etken maddelerinin de ciddi sağlık sorunlarına neden olabileceğini kaydetti.
Protein ve kreatin takviyelerinin kontrolsüz kullanımı da özellikle önceden böbrek hastalığı bulunan kişiler açısından dikkat gerektiriyor.
Uzmanlara göre bu takviyelerin herkes için zararlı olduğu söylenemese de kullanım kararı verilirken böbrek fonksiyonları, beslenme düzeni, kullanılan ilaçlar ve takviye dozu dikkate alınmalı.
Yeşil çay ve matcha fazla tüketildiğinde ne oluyor?
Türk Böbrek Vakfı Diyetisyeni Gökçen Efe Aydın, bitki çaylarının tüketim miktarı ve sıklığının kişisel sağlık durumuna göre değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Kafein içeren yeşil çay ve matcha, bazı kişilerde hafif idrar söktürücü etki gösterebiliyor.
Aşırı tüketimle birlikte yetersiz sıvı alınması, özellikle hassas kişilerde vücudun sıvı dengesini olumsuz etkileyebiliyor. Kronik böbrek hastalarının ise tüketim miktarını sağlık durumlarına göre belirlemesi gerekiyor.
Hibiskus tansiyon ilaçlarıyla etkileşebilir
Tansiyon ve kilo kontrolü amacıyla tüketilen hibiskus, kan basıncını düşürücü etki gösterebilen bitkiler arasında yer alıyor.
Gökçen Efe Aydın, tansiyon ilacı veya idrar söktürücü kullanan kişilerin hibiskus tüketmeden önce hekimlerine danışmaları gerektiğine dikkat çekti.
Meyan kökü tansiyonu yükseltebilir, potasyumu düşürebilir
Bitkisel ürünlerde dikkat edilmesi gereken bir diğer bitki ise meyan kökü.
Meyan kökü tüketimi kan basıncının yükselmesine, kandaki potasyum düzeyinin düşmesine ve vücutta sıvı tutulmasına neden olabiliyor.
Bu etkiler özellikle hipertansiyon ve kronik böbrek hastalığı bulunan kişiler açısından önem taşıyor.
Sinamekinin uzun süreli kullanımı mineral kaybına yol açabilir
Kabızlık şikâyeti nedeniyle sık tercih edilen sinamekinin uzun süre veya gereğinden fazla tüketilmesi, ishal ve sıvı kaybına neden olabiliyor.
Aşırı kullanım sonucunda elektrolit dengesinin bozulabileceğini belirten uzmanlar, özellikle potasyum kaybının kasların yanı sıra kalp ve böbrek sağlığını da olumsuz etkileyebileceğine işaret ediyor.
Isırgan otu ve adaçayı tüketiminde nelere dikkat edilmeli?
Ödem şikâyeti nedeniyle kullanılan ısırgan otu, idrar söktürücü etkisiyle bazı kişilerde sıvı dengesini değiştirebiliyor.
Özellikle idrar söktürücü ilaç kullananların ve böbrek hastalarının ısırgan otunu kontrolsüz tüketmemesi gerekiyor.
Adaçayının bazı bileşenleri de vücutta biyolojik etkiler gösterebiliyor. Yoğun, yüksek miktarda ve uzun süreli tüketimde kişinin sağlık durumu ile kullandığı ilaçların dikkate alınması öneriliyor.
Uzmanlar, adaçayının düzenli kullanımından önce sağlık profesyoneline danışılması gerektiğini belirtiyor.
Detoks ve zayıflama kürlerinde ‘mucize’ vaatlerine dikkat
Bitki çaylarının yanı sıra farklı bitkilerin bir araya getirilmesiyle hazırlanan detoks ve zayıflama kürleri de sağlık açısından risk oluşturabiliyor.
Kilo verme, ödem atma, vücudu arındırma veya hastalıkları iyileştirme amacıyla kullanılan bu karışımlarda hangi maddelerin ne miktarda bulunduğu çoğu zaman bilinmiyor.
Diyetisyen Gökçen Efe Aydın, gelişigüzel hazırlanan bitkisel kürlerin başta böbrekler olmak üzere çeşitli organları olumsuz etkileyebileceğini vurguladı.
Birden fazla bitkinin aynı anda kullanılması, her birinin etkisini ve kullanılan ilaçlarla olası etkileşimlerini değerlendirmeyi de zorlaştırıyor.
Kimler bitkisel takviye kullanırken daha dikkatli olmalı?
Türk Böbrek Vakfı uzmanları, özellikle kronik böbrek hastalarının, diyabetlilerin, hipertansiyon hastalarının ve böbrek nakli alıcılarının hekimlerine danışmadan bitkisel takviye kullanmamaları gerektiğini vurguluyor.
Uzmanlar, bitkisel ürünlerin mevcut tıbbi tedavilerin yerine kullanılmaması gerektiğine de dikkat çekiyor.
Kulaktan dolma bilgilerle hazırlanan kürler yerine sağlık sorunlarının uygun tıbbi yöntemlerle değerlendirilmesi ve bitkisel ürün kullanımında kişinin sağlık durumunun göz önünde bulundurulması öneriliyor.
