Sokaklarda her geçen gün daha fazla elektrikli araç (EV) görüyoruz. Çevre dostu, sessiz ve fütüristik… Bu araçların ömrü bittiğinde ne oluyor? Massachusetts’teki Everett Auto Parts hurdalığının ortaklarından Thomas Andrade’nin yaşadıkları, tüm dünyayı bekleyen sessiz bir krizin ilk işaretlerini veriyor.
Geleneksel hurdalık, eski araçların değerli parçalarını satarak para kazanır. Elektrikli araçlarda ise en değerli parça, içinde nikel, kobalt ve lityum gibi pahalı madenler barındıran devasa bataryalardır. Thomas Andrade, elindeki iki adet hibrit bataryayı geri dönüşüm tesisine göndermek için paletlere yüklerken bu işten kaç para kazanacağını soranlara tek bir yanıt veriyor: “Sıfır.” Ve işin garibi, buna seviniyor. Çünkü elindeki bataryalardan üste para ödemeden kurtulabildiği için kendini şanslı sayıyor.
“Müze işletmiyoruz ama bu bataryayı satamıyoruz!”
Eyaletin diğer ucundaki Westover Hurdalığı’nın CEO’su Brian Bachand, Andrade kadar şanslı değil. Elinde yatak büyüklüğünde, sapasağlam çalışan bir Tesla bataryası var, normal şartlarda ikinci elde 2.000 dolara satılabilecek bu bataryayı 1.200 dolara kadar düşürmüş ama tek bir alıcı bile çıkmamış.
Geri dönüşüm firmasını aradığında ise şok edici bir yanıt almış: “Bataryayı alırız ama bize 1.800 dolar ödemen gerekir.”
LFP teknolojisi geri dönüşümü bitirdi mi?
Otomotiv devleri, elektrikli araçları daha ucuza satabilmek için batarya teknolojisini değiştirdi. Artık içinde pahalı nikel ve kobalt yerine ucuz demir fosfat bulunan LFP (Lityum Demir Fosfat) bataryalar üretiliyor.
Alıcı için harika bir haber olan bu ucuz bataryalar, geri dönüşümcüler için tam bir felaket.
Sektörün devlerinden Cirba Solutions’ın CEO’su David Klanecky, “Demir fosfatı geri dönüştürmenin ekonomik olarak hiçbir değeri yok” diyor.
Geri dönüşüm şirketleri, bu değersiz pilleri kabul etmek için kilogram başına 1,5 ila 2 dolar arasında bir “giriş ücreti” talep ediyor. Tonlarca ağırlıktaki bir batarya için bu, hurdalıkların cebinden binlerce dolar çıkması demek.
Bu durum, geri dönüşüm tesislerinin geleceğe hazırlıksız yakalandığını gösteriyor. Şirketler tesis kurarken ucuz LFP pillerin bu kadar hızlı yaygınlaşacağını tahmin edememişlerdi.
Devler kazanırken küçükler eziliyor
General Motors (GM) gibi dev üreticiler veya Redwood Materials gibi dev geri dönüşümcüler durumdan oldukça memnun. Çünkü kendi üretim hatlarından çıkan tonlarca hurda bataryayı toplu lojistikle ucuza taşıyıp geri dönüştürerek gelir elde edebiliyorlar. Ancak elinde sadece 1-2 adet batarya olan yerel hurdalıklar, yüksek taşıma maliyetleri yüzünden bataryaları ellerinden çıkaramıyor.
Hatta bazı nakliye firmaları, yüklerin içinde elektrikli araç bataryası olduğu için taşıma yapmayı reddedip kamyonları geri gönderiyor.
Tehlike büyük: Patlamalar, yangınlar ve kaçak çöplükler
Eğer sorumlu hurdalıklar bu bataryaları kabul etmezse ne olacak?
Piller yasa dışı yollarla çevre standartlarının sıfır olduğu ülkelere kaçırılacak ve orada doğayı zehirleyecek.
Hurdalıklarda biriken piller her an alev alma ve söndürülemeyen kimyasal yangınlar çıkarma riski taşıyor.
Şimdiden birçok EV bataryası şehir çöplüklerine gizlice atılmaya başlandı. Bu pillerle mücadele etmek kamu bütçesine devasa zararlar veriyor.
Üretici sorumluluğu yasası çıktı
Bu büyük çevre krizinin önüne geçmek için Colorado eyaleti tarihi bir adım atarak “Üretici Sorumluluğu” yasasını çıkardı.
Yeni yasaya göre;
Bir elektrikli araç bataryası ömrünü tamamladığında veya çöpe atıldığında, o aracı üreten şirket (örneğin Tesla, GM veya Hyundai) o bataryayı ücretsiz olarak geri almak ve geri dönüştürmek zorunda.
Tüm nakliye ve işleme masrafları otomobil üreticisinin cebinden çıkacak.
Bataryaların içindeki değerli madenlerin belirli bir yüzdesi zorunlu olarak geri kazandırılıp yeni araçlarda kullanılacak.
Bu yasa tasarısı; çevrecilerden hurdalık işletmecilerine, geri dönüşüm şirketlerinden otomotiv devlerine kadar herkes tarafından desteklendi. Otomotiv İnovasyon Birliği, bu yasayı “dengeli” bularak desteklediklerini açıkladı; çünkü pillerin içindeki hammaddelerin ülke içinde kalması yerli üretimi de koruyor.
Uzmanlar, Colorado’nun bu cesur adımının yakın zamanda diğer tüm eyaletlere ve ülkelere de örnek olacağını öngörüyor.
