Rusya’nın en doğusundaki Kamçatka Yarımadası açıklarında meydana gelen 8,8 büyüklüğündeki güçlü sarsıntı, Çarşamba günü Hawaii ve Pasifik genelinde 4 metrelik tsunami dalgalarına neden oldu ve tahliye buyruklarına yol açtı.
ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu, zelzelenin 19,3 kilometre derinlikte sığ bir zelzele olduğunu ve 165 bin nüfuslu Petropavlovsk-Kamçatski kentinin 119 kilometre doğu-güneydoğusunda merkezlendiğini bildirdi.
ABD Tsunami İhtar Sistemi de Pasifik’e yayılan “tehlikeli tsunami dalgaları” konusunda ihtarda bulundu.
Rusya’nın RIA haber ajansı, bölge valisine dayandırdığı haberinde, elektrik şebekesindeki hasar nedeniyle Sahalin bölgesinde elektriğin kesildiğini bildirdi. Rusya Bilimler Akademisi’ne nazaran ise bu sarsıntının 1952’den bu yana bölgede meydana gelen en şiddetli sarsıntı olduğu biliniyor.
Pasifik kıyılarında tesirlerinin sürmesi beklenilen zelzele tarihte kaydedilen en büyük ya da en tesirli sarsıntı olmaktan kısmen uzakta:
Tarihte kaydedilen en büyük 10 zelzele
– Biobío, Şili (1960) / 9.5: Valdivia Zelzelesi ya da Büyük Şili Sarsıntısı olarak bilinen bu zelzele, bugüne kadar kaydedilen en güçlü sarsıntıydı. 1.655 kişinin hayatını kaybetmesine ve 2 milyon kişinin evsiz kalmasına yol açtı.
– Alaska, ABD (1964) / 9.2: Büyük Alaska Sarsıntısı, Prens William Sound Sarsıntısı yahut Uygun Cuma Zelzelesi olarak da isimlendirilen bu sarsıntı ve akabinde gelen tsunami, 130 kişinin vefatına neden oldu, 2,3 milyar dolarlık hasar bıraktı.
– Sumatra, Endonezya (2004) / 9.1: Sumatra-Andaman Adaları Zelzelesi dev tsunamilere sebep oldu; 280.000’den fazla insan ömrünü yitirdi, Güney Asya ve Doğu Afrika’da 1.1 milyon kişi yurtlarından edildi.
– Japonya, Tōhoku (2011) / 9.1: Büyük Tōhoku Sarsıntısı olarak anılan bu olay ve akabinde gelen tsunami, 15.000’den fazla insanın canına mal oldu, 130.000 kişi konutlarını terk etmek zorunda kaldı.
– Kamçatka Krayı, Rusya (1952) / 9.0: Dünyada kaydedilen birinci 9 büyüklüğündeki sarsıntıydı. Hawaii’ye ulaşan büyük bir tsunami üretti ve 1 milyon doları aşan ziyana yol açtı.
– Biobío, Şili (2010) / 8.8: Quirihue kenti açıklarında meydana gelen bu şiddetli sarsıntı, 523 kişinin vefatıyla sonuçlandı ve 370.000’den fazla mesken kullanılamaz hale geldi.
– Esmeraldas, Ekvador (1906) / 8.8: Ekvador-Kolombiya Zelzelesi olarak da bilinen bu zelzele, 1.500 kişinin hayatını yitirmesine yol açtı, San Francisco’ya kadar ulaşan yıkıcı bir tsunami doğurdu.
– Alaska, ABD (1965) / 8.7: Alaska’nın Aleut Adaları’ndaki Rat Adaları yakınlarında gerçekleşen bu zelzele, 10,6 metreye varan dev bir tsunami oluşturdu.
– Arunachal Pradesh, Hindistan (1950) / 8.6: Assam-Tibet Zelzelesi olarak tanınan bu büyük sarsıntı, bölge genelinde yer çatlaklarına, kum püskürmelerine ve dev heyelanlara sebep oldu. 780 kişi ömrünü yitirdi.
– Sumatra, Endonezya (2012) / 8.6: Kuzey Sumatra açıklarında kaydedilen bu sarsıntı şiddetli sarsıntılar yarattı; lakin vefatlar az sayıda olup birçok kalp krizi kaynaklıydı.
Sarsıntının ekonomik tesirleri
2023 yılında derlenen datalara nazaran dünyada son 50 yılda yaşanan büyük zelzeleler, toplamda yaklaşık 1 trilyon dolarlık ekonomik hasara neden oldu.
Tohoku sarsıntısı, Sigorta Bilgi Enstitüsü’ne nazaran 360 milyar dolarla dünyanın en büyük mal kaybına yol açarken, sigortalı kayıplar açısından da 47 milyar dolarla dünya tarihinin en kıymetli zelzelesi oldu.
ABD, en maliyetli sarsıntılarından biri olan Northridge’i 17 Ocak 1994’te, Kaliforniya’nın Los Angeles kentini sallayan 6,7 büyüklüğündeki bir zelzeleyle yaşadı. Sarsıntıda ekonomik zararın 50 milyar dolar olduğu hesaplandı. Bu sarsıntı tıpkı vakitte sigortalı kayıplar açısından -31 milyar dolarla- dünya tarihinin en büyük ikinci sarsıntısıydı.
Şili’de 27 Şubat 2010’da meydana gelen 8,8 büyüklüğündeki sarsıntının ise 8,2 milyar dolarlık kısmı sigorta kapsamındaydı ve zelzele, tekrar sigorta bölümü için en maliyetli zelzeleler ortasında yer aldı.
Bir ülkede nüfusun yalnızca yüzde 1’inin yüzde 10 yahut daha şiddetli bir sarsıntıya maruz kalması, sekiz yıl sonra kişi başına düşen ulusal geliri yaklaşık yüzde 2 düşürüyor. Ortalama bir sarsıntı maruziyeti bile ulusal gelirde yüzde 1,6’lık bir kayba yol açarken; şiddetin yüksek olduğu durumlarda bu kayıp yüzde 3,8’e, en ağır senaryolarda ise tam yüzde 10,2’ye kadar çıkıyor. Uzmanlar, bu sonuçların dünya genelinde ülkelerin karşı karşıya olduğu ekonomik yıkımın ortalama düzeyini yansıttığını vurguluyor.
Eğer sarsıntılar son kırk yılda düşük ve alt-orta gelirli ülkeleri etkilememiş olsaydı, bu ülkelerde kişi başına düşen ulusal gelir 2015’te ortalama yüzde 2,4 daha yüksek olacaktı. Üstelik sistemli olarak sarsıntıya maruz kalan ülkeler dikkate alındığında bu fark yüzde 7,7’ye çıkıyor. Birtakım ülkelerde ise ortadaki uçurum yüzde 30’un bile üzerine çıkıyor.
Deprem yaşanan ülkelerde kişi başına ulusal gelir, sarsıntıdan sonraki yıl misal ancak sarsıntı yaşamamış ekonomilere kıyasla ortalama 0,2 puan daha düşük oluyor. Yatırımların ulusal gelire oranı zelzele sonrası yaklaşık 2 puan artarak yüzde 20’den yüzde 22’ye yükseliyor ve bu artış vakit içinde kalıcı hale geliyor. Lakin, zelzeleden beş yıl sonra bu ülkelerin ihracatı, bu ülkelerle benzeri düzeyde olan ancak sarsıntı yaşamamış ülkelerden ortalama yüzde 16 daha düşük düzeyde kalıyor.
Şili’de 27 Şubat 2010’da meydana gelen 8,8 büyüklüğündeki zelzelenin ise 8,2 milyar dolarlık kısmı sigorta kapsamındaydı ve zelzele, tekrar sigorta kesimi için en maliyetli sarsıntılar ortasında yer aldı.
