Borsa İstanbul’da Eylül ortasında yaşanan sert satış dalgası, fon kaynaklı iade talepleri ve merkez bankasının müdahalesiyle birlikte piyasaları olumsuz etkiledi. Gün içinde yükselen çıkış taleplerinin ardından likidite sorunları derinleşti; bazı fon yönetim şirketleri ödeme güçlüğü yaşadı.
Vaka boyunca yetkililer ve kurumlar tedbirler aldı; hem düzenleyici kurullar hem de merkez bankası harekete geçti. Aşağıda gelişmeler kronolojik ve konu başlıkları halinde sade bir dille anlatılmaktadır.
Merkez Bankası müdahalesi ve döviz satışı
Reuters’ın dört bankacı kaynağına dayandırdığı hesaplamalara göre, TCMB piyasaya döviz satarak kur dalgasını yumuşatmaya çalıştı. Söz konusu satışların büyüklüğü, öncü verilere göre yaklaşık 5–5,2 milyar dolar civarında gerçekleşti.
Fon tasfiyesi ve yatırımcı etkisi
SPK kararıyla tasfiye edilmesine karar verilen fonların toplam büyüklüğü yaklaşık 826 milyar lira (yaklaşık 17 milyar dolar) seviyesine ulaştı. Bu fonlarda kayıtlı yatırımcı sayısı 514 bini aşıyor. Tasfiye kararı, hem fon sahiplerini hem de piyasadaki likiditeyi doğrudan etkiledi.
Nakit sıkışıklığı ve temerrütler
15 Eylül civarında artan iade taleplerini karşılamakta zorlanan bazı fonlar, nakit yaratma güçlüğü yaşadı. Örneğin Pusula Portföy, belirli fonlarda iade ödemelerini zamanında yapamadığını açıklayarak temerrüdü bildirdi. Ertesi günlerde benzer durumlar başka yönetim şirketlerinde de görüldü; Tera Portföy ve Atlas Portföy gibi firmalar da sorun yaşandığını veya içtüzüklerinde değişiklik yapıldığını duyurdu.
Borsa üzerindeki etkiler
Fonların acil satış yapacağı endişesiyle hisse piyasasında sert çıkışlar gözlendi. BIST 100 endeksi seans içinde devre kesicilerin tetiklenmesine neden olacak kadar sarsıldı ve günü yüzde 5,54 düşüşle kapattı.
SPK’nın aldığı tedbirler
Piyasa oynaklığını azaltmak amacıyla Sermaye Piyasası Kurulu bazı geçici önlemler aldı. Kredili işlemler için özkaynak koruma oranı geçici olarak yüzde 35’ten yüzde 20’ye düşürüldü. Ayrıca 7 portföy yönetim şirketinin TEFAS’taki fonları alım-satıma kapatıldı ve 130 fonun tasfiyesine karar verildi. SPK, usulsüz işlem iddialarıyla ilgili suç duyuruları, işlem yasakları ve lisans iptalleri gibi yaptırımların uygulandığını da bildirdi.
Özetle, artan iade talepleriyle başlayan süreç, fonlarda likidite sıkışıklığına ve bazı temerrütlere yol açtı; bunun üzerine hem TCMB hem de SPK çeşitli müdahalelerle piyasayı stabilize etmeye çalıştı.
