Türkiye Giysi Sanayicileri Derneği (TGSD) Toygar Narbay, 2014 yılında 545 milyar dolarlık hazırgiyim ticaretinde Türkiye’nin 2022 ve 20024’te negatif ayrıştığını kaydetti.
Sektörün maliyet artışları ve rekabet gücü kaybı sonucunda oluşan ziyanı telafi etmek için fiyat artırdığını ve mecburî olarak istihdamı düşürdüğünü fakat bunların kâfi gelmediğini tabir eden Narbay, “Sektörümüzün dolar bazlı maliyeti, 2022-2025 yılları ortasında yüzde 25,8 arttı. Bu zararın karşılanması için satış fiyatlarında yüzde 9,6 artış yapılırken istihdam da zarurî olarak yüzde 28,3 azaltıldı. Lakin bunlar bile zararın durdurulmasına yetmedi” diye konuştu.
Büyüme bilgilerine bakıldığında büyümenin 4,8, sanayi büyümesinin de yüzde 6,1 olarak açıklandığını hatırlatan Narbay, “Bu datalar bizi şaşırttı. Zira bilgiler bakıyorsunuz PMI 10 kesimin yalnızca biri 50,5 geri kalanı 50’nin altında ortalama yüzde 47 civarında. Bununla birlikte ithalattaki artışın da 1 milyar doları bulmasını bekliyoruz. İhracattaki düşüş ve ithalattaki artış, 2025 yıl sonu prestijiyle 2 milyar dolarlık üretim kaybı manasına geliyor. Başka taraftan TGSD olarak yaptığımız modellemeye nazaran kesimdeki her 1 milyar dolarlık kayıp, 31 bin 500 kişinin işini kaybetmesine neden oluyor. Yılın birinci yarısında hazır giyside 33 bin 724 kişi, dokumacılıkta 22 bin 116 kişi olmak üzere toplamda 55 bin 840 kişilik istihdam kaybı yaşadık. Yeniden tıpkı periyotta hazır giyside 2 bin 527, dokumada 496 olmak üzere toplamda 3 bin 23 şirket kapandı. Bu yılın başında, devlet takviyeleri verilmediği takdirde 63 bini hazır giysiden olmak üzere dokuma ile birlikte toplamda 100 bin kişilik istihdam kaybı yaşanacağına dair öngörüyoruz” dedi.
“İki yıldır ziyanına üretim kelam konusu”
TGSD olarak yapılan modellemeye nazaran 2022’de vergi evvelki karlılık oranının yüzde 10,5 olan bir şirketin, 2023’te yüzde 5,6 kâr ederken 2024’ü yüzde 5,1 ziyanla kapattığınını altını çizen Narbay, “Bu yıl Şubat ayında da yıl sonu öngörümüzü yüzde 4,6 ziyan olarak açıklamıştık. Münasebetiyle iki yıl üst üste ziyan eden bölümümüz öz sermayesini de büsbütün kaybedecek. Zira mevcut para siyasetleri, dalımızın sermayesini koruyacak bir kârlılık yaratamıyor. Yüksek enflasyon ve bununla çabada kullanılan yüksek faiz-baskılanan kur siyaseti nedeniyle rekabetçiliğimizi yalnızca personellik maliyeti değil, finansman maliyeti kaynaklı da kaybettik. Maliyetten bağımsız, yurt dışındaki rakiplerimizin yüzde 3,5 FAVÖK ile sermayelerini müdafaası kâfi olurken bizde sermayeyi muhafazamız için elde etmemiz gereken FAVÖK oranı yüzde 17,5” sözlerini kullandı.
“Hedef enflasyonun iki katı faiz, zehirliyor”
Dezenflasyon programının hem ihracatı hem de yurt içi satışları etkilediğinin altını çizen Narbay, enflasyonun gereğince süratli düşmediğini, yılsonu enflasyon maksadının yüzde 24 bandında olan ülkede faizlerin iki katı kadar seyretmesinin, öz kaynak kârlılığını yitirmiş ve kredi kullanmak zoranda kalan endüstricinin maliyetlerini katladığına vurgu yaparak, “Enflasyonun iki katının üstünde bir faiz zehir tesiri yapıyor” dedi.
Özellikle enflasyonla gayret için uygulanan yüksek faiz-baskılanmış kur siyaseti sonucu artan maliyetlerin, rekabetçiliğin yitirilmesine yol açtığını belirten Narbay kelamlarını, “Buna bir de savaş bölgelerindeki yüksek kaybımız eklenince Türk hazır giysi kesiminin ihracatı giderek düşmeye başladı. Türk hazır giysi dalının dünya hazır giysi ticaretinden aldığı hisse, birinci kere 1990 yılında yüzde 3’ün üzerine çıkmıştı. Tam 35 yıl sonra, Haziran 2025 prestijiyle bu oranın altına düşerek 2,96’ya geriledik. Halbuki son 15 yılda aldığımız hissenin ortalaması yüzde 3,67 idi. Klâsik ve en büyük pazarımız olan AB’deki hissemiz da 30 yıl sonra yüzde 5’in altına inerek yüzde 4,65’e düştü. Öteki taraftan dezenflasyon programı, hazırgiyim yurt içi harcamalarını da vurdu. Azalan iç satışlar ve bunun yanında geçtiğimiz yılın birebir periyoduna nazaran yüzde 25 artan hazır giysi ithalatı da üretim kapasitemizi süratle kaybetmemize neden oluyor” formunda sürdürdü.
Net ihracattan yüzde 10 döviz dönüşüm takviyesi istendi
TGSD, Ekim ayında düzenleyeceği 18. İstanbul Hazır Giysi Konferansı öncesinde yapılan ve TGSD Liderleri Toygar Narbay ve Dr. Ümit Özüren ile TGSD İktisat Danışmanı Dr. Can Fuat Gürlesel’in iştirakiyle düzenlenen toplantıda, hazırgiyim dalının beklendi ve talepleri de paylaşıldı.
Talepler; “Döviz kuru, enflasyonla paralel hareket etmeli ve ihracatçılara, yaptıkları net ihracatın (ithalattan arındırılmış net ihracatları kadar) yüzde 10’u kadar döviz dönüşüm takviyesi verilmeli.
Eriyen işletme sermayeleri, referans faizin yarısı kadar değişken faiz oranıyla ve uzun vadeli kredilerle tamamlanmalı, reeskont kredilerinde faizin tahsilatı devir sonunda yapılmalı.
Emek ağır kesimlerdeki KOBİ’lere verilen çalışan başı 2 bin 500 TL takviye, ölçek gözetmeksizin tüm firmalara verilmeli. Bölgesel taban fiyat için çalışma yapılmalı ya da minimum fiyat için verilen bin lira takviye, bölgesel gelişmişliğe nazaran kademeli olarak artırılmalı.
Eximbank kredi takviyeleri 2018’de olduğu üzere toplam ihracat kıymetinin yüzde 16’sı düzeyine çıkartılmalı, vadeler uzatılmalı, Eximbank tarafından talep edilen banka teminat mektupları yüzde 75 oranında KGF ile tamamlanmalı.
Avrupa Yeşil Mutabakatına ahengin sağlanması için sanayicilerin yapacakları GES yatırımlarına ruhsat almalarının önündeki sıkıntılar çözülmeli.
İşletmelerin ölçeklerini büyütmelerini sağlayacak yeni teşvik sistemleri oluşturulmalıdır. Hazır giysi dalında 250 kişi üzerinde istihdamı olan ve toplam firma sayısının yüzde 1,3’üne denk gelen firmalar, istihdamın yüzde 28’ini, üretimin ise yüzde 40’ını gerçekleştiriyor. Katma pahalı üretim için ölçek büyütülmeli.
Çevrim içi kanallardan etraf ülkelere satış yapılabilmesi için mikro ihracat ve KDV iade süreçleri kolaylaştırılmalı; gümrükleme, nakliye maliyetlerini düşürecek düzenlemeler yapılmalı.
EYT ile kaybedilen deneyim ve bilgiye sahip iş gücünün işletmelere dönüşünü sağlayacak takviyeler verilmeli, kayıt dışılığı önlemek için emekli çalışanlardan SGK primi alınmamalı.
Kadınların iş gücüne iştiraklerinin sağlanması için eşi toplumsal güvenlik sistemine dahil olan ve çalışma hayatında olmayan bayanların SGK primleri 3 yıl boyunca alınmamalı.
Kadınların iş gücüne iştiraklerinin sağlanması için mahallî idarelerin ve bakanlıkların her semte, mahalleye kreş yatırımlarını muhtaçlığa uygun formda yapması sağlanmalı” formunda sıralandı.
