İş Dünyası ve sürdürülebilir kalkınma derneği Türkiye Yönetim Kurulu Lideri Ediz GÜNSEL
İnsanlık tarih boyunca tabiata karşı verdiği uğraşla hayatta kalmaya çalıştı. Bugün ise hayatta kalmanın yolu, doğayla ahenk içinde yaşamak ve onun hudutlarını gözetmekten geçiyor. İklim krizi artık uzak bir senaryo değil. Sıcaklık rekorları, orman yangınları, seller ve kuraklık üzere felaketler hem bugünümüzü şekillendiriyor hem de geleceğimizi belirliyor.
Mevcut politikalarla devam edersek, yüzyıl sonunda global sıcaklık artışı 3°C›yi bulacak. Bu oran, Paris Anlaşması’ndaki 1,5°C amacının iki katı. Bu hududun aşılması, ekosistem kayıplarından kitlesel göçlere, tarımda çöküşten su krizine kadar pek çok zincirleme riski beraberinde getirecek. Mevcut üretim ve tüketim modelimizin sürdürülemez olduğunu artık biliyoruz.
Hammadde kazanımı yalnızca %6.9’da kaldı
2025 Döngüsellik Boşluk Raporu’na nazaran, dünya genelinde tüketilen 100 milyar tonu aşan hammaddenin sadece yüzde 6.9’u geri kazanılmış malzemelerden oluşuyor. Kişi başı malzeme tüketiminin 2060’a kadar yüzde 60 artması bekleniyor. Bu artış, sürdürülemezliğin hızlandığını gösteriyor. İşte bu noktada döngüsel iktisat devreye giriyor. Kaynakları verimli kullanarak ve atığı minimize ederek tahlil sunuyor.
Aslında bu fikir yeni değil. 1966’da Amerikalı iktisatçı Kenneth Boulding, dünyayı kaynakları hudutlu bir “uzay gemisine” benzetmişti. Bugün bu benzetme, insan hayatı ile tabiat ortasında adil ve inançlı bir dengenin anahtarı haline geldi. Ancak şimdi bu istikrarın uzağındayız. Üstelik plastik kirliliği, bu sorunun en görünür ve en tehlikeli boyutlarından biri. Bu yıl kutlanacak olan Dünya Etraf Günü de bu büyük sıkıntıya odaklanarak temasını “plastik kirliliğini azaltmak” olarak belirledi.
Her gün okyanuslara, ırmaklara ve göllere 2 bin çöp kamyonu dolusu plastik atıldığını hayal edebiliyor musunuz? Her yıl yaklaşık 23 milyon ton plastik, su ekosistemine karışıyor. Denizlerimizi kirletiyor. Üstelik yalnızca çevresel değil, toplumsal, ekonomik ve sağlıkla ilgili riskler de taşıyor. Hem habitatları hem de doğal süreçleri bozarak ekosistemlerin iklim değişikliğine ahenk gücünü zayıflatıyor.
Bu da milyonlarca insanın geçim kaynaklarını, besin üretimini ve toplumsal refahını doğrudan tehdit ediyor. Bu tehditle çabanın yolu sistematik bir dönüşümü hızlandırmaktan geçiyor. AB, tek kullanımlık plastikleri 2030’a kadar büsbütün yasaklamaya hazırlanıyor. Türkiye’de ise 27 Eylül 2017’de başlatılan Sıfır Atık Hareketi, bu alandaki gayretleri görünür kıldı. 2025 yılında başlayan depozito iade sistemi ve Eskişehir’in pilot bölge seçilmesi, kıymetli adımlar arasında yer alıyor.
SKD Türkiye olarak biz de bu dönüşümün öncülerinden biri olma sorumluluğuyla hareket ediyoruz. Döngüsel Eserler ve Malzemeler Odak Alanımızda iş dünyası, kamu ve akademi ortasında iş birliğini artırıyoruz.
2019’da UN Küresel Compact Türkiye ve TÜSİAD iş birliğiyle başlattığımız İş Dünyası Plastik Teşebbüsü (İPG), Türkiye’de bu alandaki birinci kolektif aksiyon platformu oldu. Girişime katılan 43 öncü şirket, tekrar kullanım, geri dönüşüm ve yenilenebilir materyal kullanımı sayesinde 2024’te toplam 76 bin 443 tonluk plastik azaltımı sağladı. Şirketler, taahhütlerini yüzde 173 oranında aşarak kayda kıymet bir muvaffakiyete imza attı.
Bu alandaki ihtiyaca karşılık vermek için DCube ve B4G iştirakinde 4 yıldır Türkiye Döngüsel İktisat Haftası’nı düzenliyoruz. Kamu ve özel kesim temsilcilerini bir ortaya getirerek iklim dostu tahliller, kaynak verimliliği ve döngüsel tasarım üzere hususlarda iş birliklerini destekliyoruz. Farkındalığı ve bilgiyi artırmak ismine CIRCO iş birliğiyle hayata geçirdiğimiz Döngüsel İş Tasarımı Eğitim Programı, Türkiye’de bu alanda verilen birinci sertifikalı eğitim oldu. 130’u aşkın şirketten 300’ün üzerinde iştirakçi, kendi süreçlerine özel tahliller geliştirme fırsatı buldu.
Bekleyecek vakit kalmadı
Dönüşüm hızlanıyor, lakin zaman süratle tükeniyor. Bu nedenle kamu, özel kesim, sivil toplum ve akademi ortasında daha derin ve kararlı bir iş birliğine her zamankinden fazla muhtaçlığımız var. Sadece siyasetlerle değil, zihinlerle ve davranışlarla da dönüşmeliyiz. Zira iklim krizine karşı koymak yalnızca bir etraf problemi değil; tıpkı vakitte bir adalet, eşitlik ve kalkınma sıkıntısıdır.
Dünya Etraf Günü’nün bu yılki teması olan “Plastik Kirliliğine Son” daveti, hepimize açık bir bildiri veriyor: Artık bekleyecek vakit kalmadı. Bugün atacağımız adımlar, yarının hayat alanlarını belirleyecek. Her birey, her kurum, her karar bir fark yaratabilir.