Ferit PARLAK
Ankara Sanayi Odası’nın (ASO) haziran oda meclisi ile 2. ve 3. OSB müteşebbis heyet müşterek toplantıları dün gerçekleştirildi. Burada bir konuşma yapan ASO Başkanı Seyit Ardıç, Türkiye’nin tüketim ile “kalitesiz bir büyüme” yaşadığına dikkat çekti. Ardıç, “Ekonomi büyüyor; fakat bu büyüme üretimden çok tüketime dayanıyor. İç tüketim büyümeyi taşırken sanayi, yatırım ve ihracat zayıflıyor. İhracattaki daralma, yatırımlardaki ivme kaybı ve sanayi üretimindeki düşüş, büyümenin kalitesi bakımından önemli bir ihtardır. Meğer kalıcı büyüme, tüketimden değil üretimden gelir. Bu yüzden artık büyümenin oranı kadar, hangi kaynaktan beslendiği de önemlidir” dedi.
“Faturayı sanayi ödüyor”
Enflasyonla gayret ve makroekonomik istikrar amacıyla uygulanan sıkı para ve maliye siyasetlerinin faturasını en çok endüstrinin ödediğini, uzun müddettir alanda gördüklerine vurgu yapan Ardıç, “Açıklanan datalar bu tespitimizi doğruladı. 2026’nın birinci çeyreğinde büyüme yüzde 2,5 ile beklentilerin altında kaldı; bir evvelki çeyreğe nazaran büyümenin sıfıra yakın seyretmesi, iktisatta bariz bir ivme kaybına işaret ediyor” diye konuştu.
Sanayideki ivme kaybını yalnızca makro göstergelerde değil, firmaların bilançolarında da net biçimde görüldüğünü lisana getiren Ardıç şunları söyledi:
“Asıl kırılma; firmaların mali yapılarında, kârlılıklarında ve finansman yüklerinde kendini gösteriyor. Sanayimiz üretmeye, ihracat yapmaya ve ekonominin ana taşıyıcı kolonu olmaya devam ediyor; fakat bunu artık çok daha güç şartlarda yapıyor. Gerçekten üretimden satışlar nominal olarak yüzde 28 artmış görünse de bu artışın gerçek karşılığı sadece yüzde 2,1 düzeyinde kalıyor. Yani sayı büyük, çıkar küçük.”
Kârlılıkta önemli sıkıntılar olduğunun altını çizen Ardıç, “ Veriler, sanayicimizin daha çok üretip daha çok sattığını ancak birebir oranda kâr edemediğini gösteriyor. Bugün büyük sanayi kuruluşlarımızda faaliyet kârının neredeyse tamamı, yaklaşık yüzde 85’i finansmana gidiyor. Yani endüstrici alın teriyle kazanıyor, kazandığını faize veriyor; bu durum işletme sermayesini ve rekabet gücünü direkt kısıtlıyor” dedi.
“Maliyet baskısı kalıcı hale geliyor”
Aynı ölçüde güçle üretime devam eden firmaların kârlılığındaki önemli gerilemenin, endüstricinin bugün çok düşük kâr marjlarıyla, hatta kimi durumlarda ihracat pazarlarını kaybetmemek için zararına üretim yapmak zorunda kaldığını gösterdiğini tabir eden Ardıç şöyle devam etti: “Firmalarımız, ‘bu güç günler geçecek’ beklentisiyle üretimden, istihdamdan ve yatırımdan kopmamaya çalışıyor.
Ancak mevcut tablo bize, beklediğimiz o rahatlama devrinin bir türlü gelmediğini; tersine maliyet, finansman ve talep baskılarının kalıcı hale gelme riski taşıdığını gösteriyor. Sanayideki bu KAYIP süreksiz bir yavaşlama olarak görülmemeli. Üretim kapasitesi, rekabet gücü ve firmalarımızın mali dayanıklılığı tıpkı anda baskı altındadır. Önümüzdeki periyodun önceliği; endüstricinin finansman yükünü hafifleten, kârını güçlendiren, teknolojik dönüşümünü hızlandıran ve üretim kapasitesini kalıcı biçimde destekleyen bir sanayi ekosistemi kurulması olmalıdır.” “Ekonomi siyasetleri etkili sonuç üretmeli”
“Arzu edilen sıçramayı gerçekleştiremedik”
Ekonomi siyasetlerinin zamanında, kararlı ve tesirli sonuç üretmesi gerektiğini lisana getiren Ardıç, “Aksi hâlde meseleler çözülmek yerine derinleşir; zamanında yönetilebilecek dengesizlikler daha karmaşık ve maliyetli hâle gelir. Ülkemizin gereksinimi; üretim üzerindeki baskıyı azaltan, fiyat istikrarını kalıcı kılan ve büyüme kapasitesini koruyan bütüncül bir ekonomi siyasetidir. Enflasyonla uğraş fakat para politikası, maliye siyaseti, yapısal reformlar ve üretimi destekleyen uygulamaların tıpkı maksatta buluşmasıyla muvaffakiyete ulaşır” değerlendirmesinde bulundu.
Sanayici kazandığında yatırım yaptığını, istihdam ürettiğini, ihracatı büyüttüğünü, vergisini ödediğini, , ülkenin üretim gücünü ayakta tuttuğunu hatırlatan Ardı, “O hâlde sanayiciyi ayakta tutmak, ülkemizin geleceğini teminat altına almaktır” diye konuştu. Ardıç kelamlarını şöyle sürdürdü: “Aslında ülkemizin elinde, güçlü bir potansiyel var: girişimcimizin yüreği, sanayicimizin emeği, gençlerimizin aklı. Bize düşen, bu gücü dağınık bırakmamak; onu tek bir amaçta, üretimde buluşturacak aklı ve iradeyi ortaya koymaktır. Kökünü üretime salmış bir ülkeyi hiçbir fırtına deviremez. Sanayiciler ve Ankara Sanayi Odası olarak bizim işimiz; bu toprağı bir mevsim için değil, gelecek nesiller için ekmek ve o kökleri her gün biraz daha derinleştirmek olmalı.”
Bugün dünya iktisadını anlamak için sadece büyüme rakamlarına, enflasyon oranlarına ya da merkez bankalarının faiz kararlarına bakmanın yeterli olmadığını savunan Ardıç, “Çünkü dünyada çok daha derin bir dönüşüm yaşanıyor ve bu dönüşümün merkezinde sanayi, üretim ve teknoloji var. 1990’da dünya imalat sanayiinden yalnızca yüzde 3 hisse alan Çin, bugün tek başına global üretimin yaklaşık üçte birini gerçekleştiriyor. Aynı devirde Amerika Birleşik Devletleri’nin hissesi yüzde 23’ten yüzde 16’ya, Japonya’nın hissesi yüzde 13’ten yüzde 5’e, Almanya’nın hissesi ise yüzde 9’dan yüzde 4’e geriledi. Türkiye’nin hissesi ise 1990’da yüzde 0,86 iken, bugün fakat yüzde 1,3 düzeyine ulaşabildi. Yani üretim kapasitemizi artırmış olsak da global ölçekte istek edilen sıçramayı şimdi gerçekleştiremedik” değerlendirmesi yaptı.
“Finansmana erişim daha da zorlaşacak”
ASO Başkanı Seyit Ardıç, sanayi yavaşlarken Merkez Bankası’nın kredi büyüme sonlarını aşağı çekmesinin kendilerini düşündürdüğünü bildirdi. Ardıç, “KOBİ kredilerinde aylık büyüme sonunun yüzde 5’ten yüzde 4,5’e, başka ticari kredilerde yüzde 3’ten yüzde 2’ye indirilmesi, finansmana erişimin önümüzdeki devir daha da zorlaşacağını gösteriyor. Bu karar, yüksek faizler sebebiyle zati uzun müddettir zorlanan sanayicimiz üzerindeki baskıyı daha da artıracaktır”dedi.
“Yapısal adımlara gereksinim bulunuyor”
Seyit Ardıç, 2026’nın birinci çeyreğinde ihracatın yüzde 12,7 gerilemesi ve net ihracatın 6 çeyrektir büyümeyi aşağı çekmesinin, rekabet gücümüzü tekrar güçlendirecek yapısal adımlara muhtaçlığımız olduğunu gösterdiğini vurguladı. Ardıç, “Elbette kur düzeyi, ihracatçımız için değerlidir. Ancak global pazarda kalıcı başarıyı kur değil; verimlilik, teknoloji, ölçek iktisadı, markalaşma ve yüksek katma bedel belirler. Verimliliği birden fazla vakit birebir bireyle daha çok üretmek sanıyoruz; halbuki onun doğal bir sonu var. Kalıcı verimlilik; dijitalleşme, otomasyon, yapay zekâ ve Ar-Ge yatırımlarıyla gelir. Bugün dünya, gemilerimizin ne kadar yük taşıdığına değil, o yükün içine ne kadar akıl, tasarım ve marka koyabildiğimize bakıyor. Aynı konteynere daha fazla paha koyabilen kazanıyor” dedi.