Tüm dünyada elektrikli araçların süratli dönüşümü dikkat çekerken, küresel raporlar Çin’in tekrar elektrikli araç üretiminde üsse dönüştüğünü ortaya koydu. Avrupa bu yarışa Çin’den evvel başlamasına karşın geri kalma devrini sürdürürken, Uzak Doğu elektrikli araçlarda teknolojiyi de gerisine alarak süratli bir ivmelenme periyoduna girdi. Bununla daha fazla gayret edemeyen Avrupalı üreticiler devayı yeni Çinli ortaklarda ararken, büyüme artık bölgesel değil, global boyuta da ulaşmış oldu.
Uluslararası Güç Ajansı’nın (IEA) yayımladığı Küresel MESKEN Outlook 2026 raporu, elektrikli araç pazarındaki büyümenin artık sadece otomotiv dalının değil, global iktisadın ve sanayi siyasetlerinin da temel belirleyicilerinden biri haline geldiğini ortaya koydu. Rapora nazaran 2025 yılında dünya genelinde 20 milyonun üzerinde elektrikli araba satışı gerçekleşirken, satılan her dört yeni arabadan biri elektrikli oldu. Elektrikli araç satışlarında Çin başı çekti. Avrupa onu ikinci sırada takip ederken, ABD en düşük oranlara sahip ülkelerden biri oldu.
Çin’de 13 milyondan fazla elektrikli satıldı
Elektrikli araçlar artık sırf yeni bir ulaşım teknolojisi değil; güç güvenliği, sanayi rekabetçiliği, dış ticaret istikrarı, hammadde tedariki ve teknolojik egemenlik üzere başlıklarda ülkelerin ekonomik stratejilerini şekillendiren bir öge haline geldi. Son beş yılda yaşanan gelişmeler incelendiğinde otomotiv bölümünün yüz yılı aşkın müddettir devam eden içten yanmalı motor merkezli yapısının kıymetli ölçüde değişmeye başladığı görülüyor. Bu dönüşümün merkezinde ise Çin yer aldı.
IEA bilgilerine nazaran 2025 yılında Çin’de 13 milyondan fazla elektrikli araba satıldı. Bu sayı, dünya genelindeki elektrikli araç satışlarının yaklaşık yüzde 60’ına karşılık geliyor. Üretim ziyadesiyle birlikte son yıllarda uygulanan devlet takviyeleri, batarya yatırımları, kritik madenlere yönelik stratejik ataklar ve yerli üreticilere sağlanan ölçek avantajları sayesinde Çin, elektrikli araç ekosisteminin çabucak her halkasında önder pozisyona yükseldi.
Küresel üretimin yüzde 75’ine sahipler
Rapora nazaran bugün global elektrikli araç üretiminin yaklaşık yüzde 75’i Çin’de gerçekleştiriliyor. Batarya hücresi üretiminde, lityum sürece kapasitesinde ve elektrik motoru tedarik zincirinde de emsal bir tablo dikkat çekiyor. Çin’in son on yılda uyguladığı sanayi siyasetleri ülke bazında meyvelerini vermeye başladı. BYD başta olmak üzere çok sayıda Çinli üreticinin global ölçekte büyümesi, ülkenin yüksek katma bedelli üretim alanlarında da aktifliğini artırdığını gösteriyor.
AB’nin tahlili Çin ile ortaklık
Günümüzde bir elektrikli arabanın toplam maliyetinin yaklaşık üçte birini batarya oluşturuyor. Bu nedenle batarya teknolojileri, üretim maliyetleri ve hammadde erişimi bölümün temel rekabet ögeleri ortasında yer alıyor.
Çin’in son yıllarda lityum, nikel, grafit ve ender toprak elementleri alanında gerçekleştirdiği yatırımlar, ülkeye sırf üretim avantajı değil, tıpkı vakitte stratejik üstünlük de sağlıyor. Avrupa ve ABD ise bu bağımlılığı azaltmak hedefiyle mahallî batarya üretim yatırımlarını hızlandırmaya çalışıyor. Fakat mevcut kapasite ve maliyet avantajı dikkate alındığında Çin’in kısa vadede liderliğini kaybetmesi beklenmiyor. Bununla daha fazla rekabet edemeyen Avrupa, devayı yeni iştiraklerde arıyor.
Avrupa’da satışlar 4,2 milyon adede ulaştı
Rapora nazaran Avrupa elektrikli araç pazarında 2025 yılında tekrar güçlü bir büyüme yaşadı. Satışlar yüzde 30 artışla 4,2 milyon adede ulaşırken, elektrikli araçların toplam pazardaki hissesi yüzde 28 düzeyine yükseldi. Avrupa’daki büyümenin temel itici gücü düzenleyici siyasetler oldu.
Avrupa Birliği’nin karbon emisyonlarını azaltmaya yönelik gayeleri doğrultusunda uyguladığı yeni düzenlemeler, üreticilerin elektrikli araç satışlarını artırmasını zarurî hale getirdi. Karbon emisyon limitlerini aşan üreticiler önemli mali yaptırımlarla karşı karşıya kalıyor. Ama bir devir kalkan teşviklerle birlikte elektrikli araç satışlarına talep düştü. Bu nedenle birçok marka elektrikli araçları sadece büyüme fırsatı olarak değil, tıpkı vakitte regülasyonlara ahenk sağlayabilmenin bir aracı olarak görüyor.
Tesla’ya karşın ABD’de voltaj düşük
Raporun dikkat çeken başlıklarından biri de ABD pazarındaki gelişmeler oldu. 2025 yılının son çeyreğinde elektrikli araç satışlarında yaşanan yüzde 45’lik gerileme, kesimin teşviklere olan bağımlılığını yine gündeme taşıdı. Tesla’ya karşın vergi indirimlerinin ve satın alma takviyelerinin azaltılmasıyla birlikte tüketici talebinde yaşanan yavaşlama, ABD’nin elektrikli araç dönüşümünde hâlâ kırılgan bir yapıya sahip olduğunu gösterdi. Buna rağmen ABD’nin yazılım, yarı iletken ve yapay zekâ alanındaki güçlü pozisyonu nedeniyle uzun vadede global rekabette kıymetli oyunculardan biri olmayı sürdüreceği bedellendiriliyor.
Çin dünyadaki pazarın yüzde 60’ına hitap etti
Elektrikli araç pazarındaki en kıymetli gelişmelerden biri de Çinli markaların ihracat performansı oldu. 2025 yılında Çin’in elektrikli araç ihracatı 2,5 milyon adedi aşarken, Çinli markalar dünya genelindeki elektrikli araç satışlarının yaklaşık yüzde 60’ını oluşturdu. Bilhassa Güneydoğu Asya, Latin Amerika, Afrika, Orta Doğu ve Türkiye üzere gelişmekte olan pazarlarda Çinli üreticilerin tesiri süratle artıyor. Bu durum sırf otomotiv kesimini değil, ülkelerin dış ticaret istikrarlarını de etkiliyor. Birçok ülke yerli üretimini korumak emeliyle yeni gümrük vergileri ve ticaret tedbirleri üzerinde çalışırken, Çinli üreticiler de lokal üretim yatırımlarıyla bu pürüzleri aşmaya çalışıyor.
Türkiye Avrupa’nın en süratli büyüyen ülkesi
IEA raporunda Türkiye’ye ait bilgiler de dikkat çekti. 2025 yılında elektrikli araç satışlarının 240 bin adede yaklaşması ve pazar hissesinin yüzde 20’nin üzerine çıkması, Türkiye’nin Avrupa’nın en büyük elektrikli araç pazarlarından biri haline geldiğini gösterdi. Almanya, İngiltere ve Fransa’nın akabinde dördüncü sıraya yükselen Türkiye, hem iç talep hem de üretim potansiyeli açısından milletlerarası yatırımcıların da radarında yer alıyor. Lakin şimdi büyük ilerlemeler kaydedilmiş değil.
Özellikle son periyotta açıklanan Çin kaynaklı yatırım kararları, Türkiye’nin bölgesel üretim merkezi olma potansiyelini güçlendirdi. Lakin Çinli üreticiler hâlâ somut bir adım atmış değil. Türkiye’nin elektrikli araç dönüşümünde en kıymetli aktörlerinden biri Togg. Rapora nazaran şirketin satışları yıllık bazda yaklaşık yüzde 30 artış gösterdi. Buna rağmen pazarın çok daha süratli büyümesi nedeniyle markanın toplam pazar hissesi yüzde 30’dan yüzde 15 düzeylerine geriledi. Yeni oyuncuların devreye girmesiyle birlikte bilhassa BYD üzere markaların agresif fiyat siyasetleri rekabeti kıymetli ölçüde artırmış durumda.
100 kamyondan 9’u elektrikli
Raporun dikkat alımlı başlıklarından biri de ağır ticari araçlar oldu. 2025 yılında elektrikli kamyon satışları dünya genelinde iki katına çıktı. Satılan her 100 kamyondan 9’u elektrikli hale geldi. Bu gelişme sırf otomotiv kesimi açısından değil, lojistik ve nakliyecilik bölümü açısından da dikkat çekiyor. Yakıt maliyetlerinin toplam operasyon masrafları içindeki hissesinin yüksek olması, lojistik şirketlerini elektrikli araçlara yöneltti. Türkiye’de bu büyüme tam olarak yaşanmasa da bilhassa Avrupa buna hayli ahenk gösterdi. Batarya maliyetlerindeki düşüşün devam etmesi halinde elektrikli kamyonların toplam sahip olma maliyetinin önümüzdeki yıllarda dizel araçlarla eşit düzeye ulaşması da beklenenler ortasında.
Günlük 1,7 milyon varil tüketim engellendi
Elektrikli araçların yaygınlaşması sadece otomotiv üreticilerini değil, güç dalını de direkt etkiledi. IEA datalarına nazaran elektrikli araçlar 2025 yılında günlük yaklaşık 1,7 milyon varillik petrol tüketiminin önüne geçti. Bu sayının 2030 yılına kadar günlük 5 milyon varile ulaşabileceği öngörülüyor. Petrol ithalatçısı ülkeler açısından elektrikli araç dönüşümü, güç faturalarının azaltılması açısından stratejik ehemmiyet taşıyor.
