Evvel müsilajı temizledi sonra gübreye dönüştürdü

Sevilay ÇOBAN
sevilay.coban@dunya.com

Denizlerimiz, göllerimiz ve pak su kaynakları­mız büyük ölçüde kirli­lik ve müsilaj tehlikesi ile karşı karşıya. Etraf felaketleri, doğa­nın istikrarını hepimizin gözle­ri önünde bozmayı sürdürüyor. Pek birden fazla insan eliyle gerçek­leşen tabiat katliamlarına ön­lem alınmazsa insanoğlunun su kaynaklarının tükenmesi, global ısınma ve ziraî ve­rimliliğin yok edilmesi için atı­lan adımların geri dönülemez bir boyuta ulaşması kaçınılmaz bir hale gelecek. Evet, etraf uz­manları ve gönüllüleri bütün bu gerçekleri her gün, her saniye hatırlatmaya devam ediyor. ‘Pe­ki, bu sıkıntılara deva üretmek için neler yapılıyor?’ sorusuna karşılık Şanlıurfalı bir genç giri­şimciden geldi. Fikogya Etraf Teknolojileri’nin kurucusu İb­rahim Halil Felhan, müsilaj ve ötrofikasyon usulü biyolojik kir­lenmeye maruz kalmış su eko­sistemleri için tahliller üret­mek üzere 2023 yılında yola çık­tı. Harran Üniversitesi Etraf Mühendisliği kısmından me­zun olan Felhan, teşebbüs fikri­nin mezun oldukları üniversi­tesinin yapay göletinin kirliliği­ne deva bulmak isterken ortaya çıktığını lisana getirdi.

İbrahim Halil Felhan, eğitim hayatı boyunca mezun oldu­ğu Harran Üniversitesi’nin ya­pay göletinde çeşitli çalışma­lar yürüttüklerini söyleyerek, “Aslında bizim bu işe başlama sebebimiz Harran Üniversite­si’ndeki yapay göletimiz. Gölet çok büyük ölçüde üretifikas­yon dediğimiz kirliliğe daima maruz kalıyordu ve buna bir çö­züm bulamıyorduk. Suyu dol­duruyorlar, boşaltıyorlar, ne yapıyorlarsa da bu durum sü­rekli tekrar ediyordu. Biz dedik ki buna bir tahlil üretelim. İş­te o tahlil bulma yolcuğumuz bizim için bir iş oldu, bir teşebbüs oldu” diye konuştu.

TÜBİTAK takviyesi ile ayağa kalktılar

Felhan, teşebbüsün temelleri­nin pandemi öncesinde atıldı­ğını kaydederek, şunları söyle­di: “Pandemiden çabucak evvel aslında eğitimlere başlamıştık. Pandemi bizi çok derinden sars­tı ve ne yapacağımızı şaşırdık o periyot. Bir kapanma periyodu yaşadık. O süreci atlatınca TÜ­BİTAK’ın dayanağına başvurduk. Şirket kuruluşumuzu da bu­radan aldığımız 450 bin TL’lik takviyeyle gerçekleştirdik.”

Su kalitesini yapay zekâ ile ölçüyor

Halil Felhan’ın anlatımı­na nazaran Küresel Startup Awar­ds tarafından Türkiye’nin en âlâ ‘GreenTech’ firması seçi­len Fikogya, genel olarak su üzerinde yüzen, otonom ola­rak hareket eden filtrasyon sistemleri üretiyor. Sistemin üç basamaklı filtresi sayesinde sudaki fitoplankton olarak ad­landırılan canlıların %96’sı­nı tuttuğunu kaydeden Fel­han, “Tuttuğumuz bu müsilaj ve ötrofikasyon atıklarını, bi­yogübreye dönüştürerek sür­dürülebilir bir etrafa katkı sağlıyoruz. Fikogya, ayrıyeten su güvenliği üzerine de çalışmak­tadır. Sistemin üzerinde bulu­nan su kalitesi sensörleriyle anlık ve noktasal olarak su ka­litesi verisi alınıyor. Oluştur­duğumuz yapay zekâ ile her­hangi bir noktada su kalitesi bilgilerinde artış meydana gel­diğinde, bu artışın sebepleri, sisteme giren kirleticiler, bu kirleticilerin hangi endüstri­lerden kaynaklı olduğunu tah­minlemesi yapılıyor” dedi.

Müsilajdan gübreye dönüşüm

Müsilaj ismi verilen bakteri­nin, suya ziyan veren ancak pro­tein oranı yüksek bir bakteri olduğuna dikkati çeken Fel­han, “Uyguladığımız filtrasyon sistemleriyle müsilajı toplu­yoruz. Böylelikle canlılar ve kul­lanım açısından epeyce pak bir suya ulaşmış oluyoruz. Son noktada ise müsilajı atık ola­rak bırakmıyoruz. Bütün atı­ğı gübreye dönüştürüyoruz. Zira protein oranı çok yük­sek bir bakteri olduğu için top­rak açısından çok verimli bir eser elde edebiliyoruz. Daha sonra ziraî üretim yapan firmalara gübreye dönüştür­düğümüz müsilajı veriyoruz. Harran Üniversitesi, Şanlıur­fa Atatürk Barajı, Ankara Ey­mir Gölü, Ankara Göksu Parkı, İstanbul Boğazı, Marmara De­nizi’nde çalışmalarımız oldu” tabirlerini kullandı.

Pestisit son veriyor verimi %40 artırıyor

Biyogübrenin toprak için yararlı bakterilerin aktivas­yonunu sağlayarak toprak ya­pısının zenginleşmesine ve güçlenmesini sağladığının altını çiven Felhan, “Zaman­la toprak kimyasında oluşa­bilecek bozulmaları önleye­rek toprak biyoçeşitliliğini artırır ve üretimde ve verim­de sürekliliği dayanaklar. Top­rak için yararlı bakterilerin aktivasyonunu sağlayarak toprak yapısının zenginleş­mesine ve güçlenmesine yol açar. Kimyasal gübre ve pes­tisit kullanım gereksinimini azal­tır, bu da ziraî operasyon­lar için değerli maliyet, personellik ve vakit tasarrufu sağlar. Bi­yogübreler uygun maliyetli ve etraf dostudur, daima kulla­nımları toprak verimliliğini artırır. Biyogübre uygulandı­ğımız yerlerde mahsul veri­minin %40’a kadar arttığı ra­por edilmiştir” dedi.

Felhan, sistemin, madenci­lik, içme suyu depoları, rekreas­yon havuzları ve depoları, güç üretim tesislerinin soğutma ha­vuzları, ziraî sulama havuz­ları, petrol doğalgaz alanları, arıtma tesisleri, göletler, soğut­ma kuleleri, hidroelektrik sant­ralleri ve atıksu rezervuarların­da kullanılabildiğini ekledi.

“Yeni yatırımcılara açığız”

Bilgiyi Ticarileştirme Merkezi’nin (BTM) her yıl düzenlediği Sahne XL etkinliğinde tanıştığımız İbrahim Halil Felhan, Fikogya’nın teknik kısmında ter dökerken, en büyük destekçisi de kız kardeşi Zehra Felhan. Şirketi büyütmek için yeni yatırımcılara ulaşmaya çalıştıklarını tabir eden Zehra Felhan ise aslında radyoloji mezunu olmasına karşın ağabeyi İbrahim Halil Felhan’ın teşviki ile Fikogya takımına katıldığını aktardı. Şirket değerlemesinin 10 milyon dolara ulaştığını aktaran Zehra Felhan, pazarlama konusunda dayanak olduğu Şanlıurfa merkezli teşebbüslerinin hem su paklığı hem de atıkların ziraî gübre olarak kullanımına imkan tanıyan çift taraflı tesirinden bahsetti.

Türkiye’de müsilajin boyutu Avrupa’nın tamamına yakın

Türkiye’deki göletlerin ve ziraî sulama havuzlarının kirlilik oranları hakkında bilgi veren Zehra Felhan, “Müsilaj yahut ötrofikasyon dediğimiz kirlenme su ekosistemlerini çok derecede kirletici girmesi sonucu su ekosisteminde fitoplankton denilen canlıların çok çoğalması ile su ekosisteminin bozulmaya ve daha sonra su ekosisteminin vefat sürecine girdiği bir sorundur. Bu sorun 2017 yılı ve sonrası Türkiye’de tatlı su kaynaklarında 8 bin 500 kilometrekarelik bir alanda, denizlerde ise 11 bin 500 kilometrekarelik bir alanda görülmekte. Avrupa’da ise 9 bin kilometrekarelik bir alanda, 2020 yılı sonrasında dünyada 64 bin kilometrekarelik bir alanda bu sorun ortaya çıkmakta” dedi.