UNCTAD, haziran ayına ait Global Ticaret Güncellemesi’ni yayımladı.
Buna nazaran, global iktisat daha pak güç sistemleri, elektrifikasyon ve dijital teknolojilere gerçek süratli bir dönüşüm geçiriyor. Bu dönüşüm, kelam konusu teknolojilerde ağır biçimde kullanılan bakır, nikel, lityum, kobalt ve ender toprak elementleri başta olmak üzere kritik minerallere yönelik talebin süratle artmasına yol açıyor.
Dünyada lityum talebinin 2040’a kadar yüzde 350, grafit talebinin yüzde 130’dan fazla yükselmesi bekleniyor.
Ancak kritik mineral ve tedarik zincirleri, kısıtlı sayıda ülkede ağırlaşmış durumda. Demokratik Kongo Cumhuriyeti global kobalt maden üretiminin yüzde 74’ünü oluştururken, Çin dünyadaki doğal grafitin yüzde 78’ini üretiyor. Avustralya, Şili ve Çin global lityum üretiminin yüzde 70’ini birlikte karşılıyor.
Kritik minerallerde talep artıp tedarik riskleri büyüdükçe, hükümetler ticaret siyasetlerini kritik mineral arzını garanti altına almak, maden çıkarmada ulusal kapasiteler geliştirmek ve global tedarik zincirlerinde konumlarını güçlendirmek için kullanıyor.
UNCTAD dataları, 2020’den beri kritik minerallerde ihracata yönelik yaklaşık 100 farklı tedbirin devreye alındığını gösteriyor.
Bu kapsamda giderek daha fazla ülke kritik mineraller için rekabet ettikçe, “parçalanmış bir sistem” riski artıyor. Dünyada kritik mineral mutabakatları, kuralları ve standartları açısından yaşanabilecek bu parçalanmış sistemin fiyatları yükseltebileceği, yatırım kararlarını zorlaştırabileceği ve gelişmekte olan ülkeler üzerinde çeşitli baskılar oluşturabileceği öngörülüyor.
UNCTAD, kritik mineral ticaretini açık, öngörülebilir ve kalkınma odaklı sürdürebilmek için bu alandaki kararlar ve yatırımlarla ilgili “daha koordine bir yaklaşım” geliştirilmesi teklifinde bulunurken, bu yaklaşımın kritik minerallerin “parçalanmış bir sistem” yahut “dayanıklılık ve global kalkınmanın temeli” olup olmayacağını belirleyeceğini öngörüyor.
