ABD’nin savaş alanlarında kullanılan düşük maliyetli dronlarda yerli üretim üstünlüğü kurma planı, Ukrayna ile arasındaki büyük kapasite farkına takıldı. Pentagon’un 1,1 milyar dolarlık programı kapsamında şubat ayına kadar verilecek toplam siparişin 200 bin adedin altında kalacağı açıklandı.
Ukrayna’nın tıpkı periyotta 6–7 milyon küçük FPV taarruz dronu üretmesi bekleniyor. Aylık yaklaşık 500 bin adede karşılık gelen bu kapasite, ABD’nin bir yılı aşan program kapsamında sipariş edeceği toplam ölçünün iki haftadan kısa müddette üretilebildiğini gösteriyor.
200 bine karşı 7 milyon
Pentagon’un Dron Hakimiyeti Programı’nı yöneten Savunma İnovasyon Birimi yetkilisi Travis Metz, ABD’nin yerli dron endüstrisi kurma uğraşının şimdi en erken ve en güç evresinde bulunduğunu söyledi.
Program kapsamında şubat ayına kadar yaklaşık 200 bin dron sipariş edilmiş olacak. Metz, sıfırdan 200 bin adetlik üretim altyapısına ulaşmanın, mevcut kapasiteyi sonraki etaplarda büyütmekten daha güç olduğunu savundu.
Ancak açıklanan sayılar ABD ile Ukrayna arasındaki farkın sırf üretim tesislerinden kaynaklanmadığını gösteriyor. Ukrayna, dört yılı aşan savaş boyunca küçük dronları süratle tasarlayan, alanda test eden ve kısa aralıklarla yeni modeller üreten geniş bir üretici ağı oluşturdu.
Ukrayna’nın 2026’da üretmeyi planladığı 6–7 milyon küçük taarruz dronu, ayda yaklaşık 500 bin adetlik kapasite manasına geliyor. Pentagon’un şubata kadar vereceği toplam sipariş ise Ukrayna’nın yaklaşık 12 günlük üretimine denk geliyor.
Çin’siz üretim kuralı işi zorlaştırdı
ABD idaresi üretimi büyütmeye çalışırken dronlarda kullanılan Çin menşeli modülleri tedarik zincirinden çıkaran daha sıkı kuralları da yürürlüğe koydu.
23 Temmuz’da yayımlanan yeni tedarik çerçevesinde kesin maksat, küçük insansız hava araçlarında büsbütün ABD içinde çalışan bir üretim zinciri kurulması olarak belirlendi.
Ağustos ayında yapılacak Gauntlet II testlerine katılacak 19 şirketin dronlarında Çin imali fırçasız motor, batarya paketi yahut yasaklı öteki bir bileşen bulunamayacak. Birinci etapta satın alınan dronların büyük çoğunluğunda ise Çin üretimi motorların kullanıldığı varsayım ediliyor.
Çinli modüller düşük fiyat, yüksek üretim hacmi ve kolay erişim sağladığı için küçük dron kesiminde uzun müddettir belirleyici pozisyonda bulunuyor. Bu modüllerin kısa müddette Amerikan üretimi alternatiflerle değiştirilmesi, maliyetlerin yükselmesi ve teslimatların yavaşlaması riskini beraberinde getiriyor.
Pentagon, dronların yanı sıra yarı iletkenlerde de yerli tedarik meselesinin daha büyük bir zahmet oluşturduğunu kabul ediyor. Motor ve batarya üretimi artırılsa bile elektronik bileşenlerdeki dışa bağımlılık programın ölçek kazanmasını sınırlayabilir.
Ukraynalı şirketlere ABD şartı
Pentagon, üretim farkını kapatmak için Ukraynalı şirketlerin savaş sırasında kazandığı tasarım ve saha tecrübesini ABD’deki üretim kapasitesiyle birleştirmeyi planlıyor.
Gauntlet II testlerine davet edilen altı Ukraynalı dron şirketinin tamamının ABD’li üreticilerle paydaşlık kurduğu yahut iştirak görüşmelerini sürdürdüğü açıklandı.
Pentagon, Ukraynalı üreticilerin gelecekte büyük siparişler kazanabilmesi için üretimlerini ABD’ye taşımasını yahut ABD’li şirketlerle ortak tesis kurmasını koşul koşuyor. Böylelikle sadece Ukrayna’dan dron ithal etmek yerine teknolojinin Amerikan endüstrisine aktarılması hedefleniyor.
Ukraynalı General Cherry, New Hampshire merkezli Wilcox Industries ile ortak üretim anlaşması yaptı. İştirakin Ukrayna’da geliştirilen FPV ve tedbire dronlarının ABD’de seri biçimde üretilmesine odaklanması planlanıyor.
Başka bir Ukraynalı üretici ise Ohio’da Toledo yakınlarında açılan tesis üzerinden ABD’de üretim hazırlığı yapıyor. Pentagon, bu iştiraklerle savaş alanında süratle değişen dron teknolojilerinin Amerikan üretim sistemine aktarılmasını amaçlıyor.
Pahalı sistemlerden adet yarışına
Ukrayna savaşı, düşük maliyetli ve büyük ölçülerde üretilebilen dronların çağdaş çatışmalardaki rolünü değiştirdi. Küçük FPV dronlar keşif, gaye belirleme, mühimmat taşıma ve direkt hücum vazifelerinde kullanılabiliyor.
Bu araçların klâsik füze ve hava platformlarına nazaran daha düşük maliyetli olması, savunma endüstrisinde sadece teknolojik üstünlüğün değil üretim adedinin de kıymetini artırdı.
ABD savunma endüstrisi uzun yıllar boyunca daha az sayıda ama yüksek maliyetli sistemlerin geliştirilmesine odaklandı. Küçük dronlarda ise eserlerin kısa müddette yenilenmesi, düşük maliyetle üretilmesi ve kaybedilen araçların süratle yerine konması gerekiyor.
Pentagon’un karşı karşıya olduğu sorun, birkaç gelişmiş model üretmekten çok yüz binlerce aracın sistemli biçimde teslim edilebileceği bir sanayi zinciri kurmak. Ukrayna’nın savaş sırasında geliştirdiği dağınık ve hızlı üretim modeli, ABD’nin klâsik savunma tedarik sisteminden daha çevik çalışıyor.
İlk büyük imtihan ağustosta
ABD’nin yeni tedarik politikasının ilk büyük sınavı ağustos ayında Colorado’daki Fort Carson’da düzenlenecek Gauntlet II testleri olacak.
Testlerde 19 şirketin dronları zorlu savaş alanı şartlarını taklit eden misyonlarda karşılaştırılacak. Performansın yanı sıra eserlerin yasaklı Çin modülleri taşımaması ve üretimin ABD’de ölçeklendirilebilir olması da pahalandırılacak.
Pentagon, testlerde başarılı olan üreticilere yeni siparişler vererek yerli kapasiteyi süratle büyütmeyi planlıyor. Lakin Amerikan kesimlerinin maliyeti, teslimat müddeti ve üretim hacmi Çinli alternatiflerle rekabet edemezse programın hedeflediği adetlere ulaşması zorlaşabilir.
Pentagon idaresi uzun vadede ABD’nin Ukrayna’nın üretim kapasitesini yakalayabileceğini ve aşabileceğini savunuyor. Önündeki birinci maksat ise milyonlarca dron üretmekten evvel, 200 bin adetlik siparişin büsbütün yerli kesimlerle ve planlanan tarihte teslim edilmesi olacak.
